Respublikachi senatorlar Trampning NATOdan chiqish rejasiga qarshi isyon ko‘tardi

AQSH prezidenti Donald Trampning NATOdan chiqish imkoniyati haqidagi bayonotlari uning «ona» Respublikachilar partiyasi saflarida jiddiy bo‘linish keltirib chiqardi. «The Guardian» nashrining xabar berishicha, yetakchi respublikachi senatorlar demokratlar bilan birlashib, prezidentning niyatlarini ommaviy ravishda qoralashdi. Bunday holat Tramp prezidentligi davrida ilk bor kuzatilmoqda. Xususan, senatorlar Tom Tillis va Janna Shahin qo‘shma bayonot berib, NATO ittifoqchilari 11-sentabr terrorchilik xurujlaridan keyin AQSHga yordamga kelgan yagona kuch bo‘lganini eslatib o‘tishdi.

Senatorlarning ta’kidlashicha, NATOdan chiqish haqidagi har qanday gap-so‘zlar AQSH milliy manfaatlarini «taslim qilish» bilan barobardir.

«NATOdan chiqishni ko‘rib chiqayotgan har qanday prezident nafaqat Vladimir Putin va Si Jinpingning eng katta orzularini amalga oshiradi, balki Amerikaning o‘z milliy xavfsizlik manfaatlariga putur yetkazadi», — deyiladi bayonotda.

Ittifoqchi askarlar Afg‘onistonda AQSH qo‘shinlari bilan yelkama-yelka turib jang qilgani va halok bo‘lgani alohida qayd etildi.

Senatdagi respublikachilarning sobiq yetakchisi Mitch Makkonnell va demokrat Kris Kuns ham ittifoqchilarning qurbonlarini kamsitmaslikka chaqirishdi. Makkonnell Amerika xalqi faqat NATO kuchli va birlashgan bo‘lgan taqdirdagina xavfsizlikda bo‘lishini urg‘uladi. Qizig‘i shundaki, Trampning eng ashaddiy tanqidchilari bo‘lgan respublikachilar hozirda o‘z siyosiy faoliyatini yakunlamoqda, bu esa ularga partiya ichidagi reytingdan qo‘rqmasdan prezidentga ochiqdan-ochiq qarshi chiqish imkonini bermoqda.

Huquqiy to‘siqlar va siyosiy oqibatlar

2026-yilgi siyosiy manzarada Trampning bu tahdidlarini amalga oshirishi huquqiy jihatdan ancha murakkab. 2024-yilda Kongress tomonidan qabul qilingan qonunga ko‘ra, AQSH prezidenti NATOdan chiqish to‘g‘risida yakka tartibda qaror qabul qila olmaydi. Buning uchun Senat a’zolarining kamida uchdan ikki qismining ovozi yoki Kongressning maxsus qarori talab etiladi. Bu esa Trampning bayonotlarini ko‘proq siyosiy bosim o‘tkazish vositasi sifatida ko‘rsatmoqda.

Shunga qaramay, respublikachilar ichidagi isyon Trampning tashqi siyosiy kursiga bo‘lgan ishonchsizlikni oshirmoqda. Senatorlar ittifoq ichidagi kelishmovchiliklar NATO tashkil topganidan beri mavjudligini, biroq bu birdamlikni buzish uchun asos bo‘la olmasligini ta’kidlashmoqda. Ittifoqchilarning harbiy xarajatlarini oshirish bo‘yicha Trampning talablari asosli bo‘lsa-da, blokdan chiqish tahdidi AQSHning global yetakchilik maqomini shubha ostiga qo‘ymoqda.

Putin va Si Jinping uchun «sovg‘a»

Amerikalik qonunchilarning fikricha, AQSHning NATOdan ketishi dunyodagi geosiyosiy muvozanatni butunlay o‘zgartirib yuboradi. Bu qadam Rossiya va Xitoyning xalqaro maydondagi ta’sirini keskin oshirishi, Yevropa davlatlarini esa himoyasiz qoldirishi mumkin. Senatorlar «Amerikani himoya qilish uchun avval ittifoqchilarni himoya qilish kerak» degan tamoyilni ilgari surib, prezidentni o‘z ritorikasini qayta ko‘rib chiqishga undamoqdalar.