Украинанинг дронлардан ҳимояланиш тажрибаси глобал талабга айланди

Яқин Шарқдаги ҳарбий ҳаракатлар кўплаб мамлакатлар учувчисиз қурилмалар оммавий қўлланиладиган янги турдаги урушга тайёр эмаслигини кўрсатди. Форс кўрфази минтақасида Эрон дронларини Ғарбнинг қиммат ҳаво ҳужумидан мудофаа ракеталари билан уриб туширишга бўлган уринишлар паст самарадорликни қайд этди.

Тўрт йиллик уруш тажрибасига эга Украина Эрон ва Россия дронларига қарши анча арзон, тезкор ва кенг кўламда қўллаш мумкин бўлган ечимлар ёрдамида курашишни ўрганган. Шуларни инобатга олган ҳолда, ҳозирда Украинанинг дрон-тутқичларига ва дронларнинг оммавий ҳужумларидан ҳимояланиш тажрибасига қизиқиш кучаймоқда.

«Ҳамма тушуниб турибдики, «Шаҳед»ларнинг оммавий ҳужумларини қайтаришда бугун фақат Украина тажрибаси ҳақиқатда ёрдам бериши мумкин. Менимча, бизнинг ҳарбийларимиз, операторларимиз, дастурий таъминотимиз ва радиолокация майдонимизсиз дрон-тутқичлар шунчаки ишламаслигини аллақачон ҳамма англаб етди», — деди Украина президенти Володимир Зеленский.

Украинанинг дронларга қарши курашдаги ноёб тажрибаси

«Dronarium Academy» ўқув департаменти раҳбари Дмитрий Следюкнинг фикрича, Украина технологиялари ва тажрибасига бўлган бундай юқори талаб доимий сақланмайди. Шу сабабли, давлат даражасида қарор қабул қилишдаги тезкорлик ҳозирда ҳал қилувчи аҳамиятга эга.

 «Дастлабки босқичларда Украина дрон-тутқичларни етказиб беришга тайёр ва буни амалга ошириши мумкин, аммо катта эҳтимол билан ҳамкорлар улардан нусха кўчириб, ишлаб чиқаришни тез орада ўзлари йўлга қўйишади. Чунки Украина қўллаётган технологияларнинг ўзи унчалик мураккаб ёки ноёб эмас. Аслида, булар чуқур қайта ишланган FPV-дронлардир. Шу боис, биз учун асосий бойлик — тўпланган тажрибамиздир. Ҳозирги вақтда айнан тажриба асосий товар вазифасини ўтаяпти», — деди Следюк DW билан суҳбатда.

9-март куни бўлиб ўтган Олий Бош қўмондонлик штабининг сўнгги йиғилишидан кейин Володимир Зеленский ижтимоий тармоқларда Украина Эроннинг қўшни давлатлари, Европа мамлакатлари ва АҚШдан Эрон дронларига қарши курашда ёрдам бериш бўйича 11 та сўров олганини маълум қилди. Унинг сўзларига кўра, Украина ушбу сўровларнинг бир қисмига аллақачон «аниқ ечимлар ва аниқ кўмак» билан жавоб қайтарган.

Шунингдек, «The New York Times» нашрига берган интервюсида Зеленский Украина Иорданиядаги Америка ҳарбий базаларини Эроннинг зарбдор дронларидан ҳимоя қилиш учун мутахассислар гуруҳи ва дрон-тутқичларни аллақачон юборганини айтиб ўтди.

Украина ҳамкорларига нималарни тақдим эта олади?

Дмитрий Следюкнинг тушунтиришича, битта зенит дрон-операторини профессионал даражагача тайёрлаш учун тахминан беш ой вақт талаб этилади. Унинг сўзларига кўра, бу нафақат назарий билимларни, балки узоқ муддатли кўникмаларни шакллантиришни ҳам ўз ичига олувчи мураккаб жараёндир. Оператор юқори тезликдаги дронни маневр қилаётган нишонга қўл бошқаруви орқали аниқ йўналтира олиши зарур, бу эса тинимсиз амалий машғулотларни тақозо этади

«Буни бир-икки ҳафтада, ҳатто бир ойда ўргатишнинг деярли иложи йўқ. Украина тайёр мутахассисларни ва операторларни бевосита жойларда оммавий тайёрлаш учун мавжуд технологияга мослаштирилган ўқув дастурларини экспорт қилиш салоҳиятига эга. Россия билан уруш давомида бизнинг тажрибамиз доимий равишда бойиб бормоқда, шунинг учун инструкторларимиз ҳар доим бошқалардан бир қадам олдинда бўлади», — деди у.

Киев иқтисодиёт мактабининг Мудофаа йўналиши раҳбари Марта Бухтиярова Украина ҳарбий инновациялари узоқ вақт давомида ҳамкорлар томонидан қўллаб-қувватлангани, бироқ битта муҳим жиҳат эътибордан четда қолганини таъкидлади.

«Асосий муаммомиз шунда эдики, барча инновацияларимиз ҳамкорлар томонидан ижобий қабул қилинса-да, улар буни ўз армияси нуқтаи назаридан қандай қўллашни ва бу уларга айнан нима беришини билмасди. Эрон билан боғлиқ ҳозирги вазият Украинанинг жанговар тажрибаси бошқа мамлакатларнинг ҳарбий доктриналарига қандай интеграция қилиниши мумкинлигини кенгроқ англаш йўлидаги биринчи қадам бўлиши мумкин», — деди у.

Украина Америка Қўшма Штатлари билан дронлар бўйича махсус келишув имзолаш ниятида. «Бундан бир йил аввал биз АҚШга дрон-тутқичлар ва бошқа воситалардан иборат «Drone Deal» лойиҳасини таклиф қилган эдик. Аслида, бу бизнинг умумий тажрибамиз ва бугунги кунда тўлиқ фойдаланилмаётган ишлаб чиқариш имкониятларимиздир. Яъни, бизда барча ишлаб чиқариш қувватларини молиялаштириш учун маблағ етарли эмас. Бугун Яқин Шарқ томонидан бизга бўлаётган сўровлар «Drone Deal»нинг бир қисмидир. Шу боис, АҚШ учун бу келишув мутлақо долзарб», — деди Украина президенти.

Бироқ, ҳозирча АҚШ президенти Доналд Трамп Украинанинг ушбу таклифини рад этган.

«Йўқ, бизга дронлардан ҳимояланишда уларнинг ёрдами керак эмас», — деди Трамп «Fox News Radio»га берган интервюсида.

Украина дронлари экспорти

Феврал ойи бошидаёқ президент Зеленский Украина қурол-яроғ экспортини йўлга қўяётгани ва 2026-йил давомида Европада мамлакатнинг 10 та экспорт маркази ташкил этилишини маълум қилган эди. Ўшанда у ўз Telegram-канали орқали Украина экспорт ваколатхоналари Болтиқбўйи ва Шимолий Европа давлатларида фаолият юритишига аниқлик киритганди.

Бироқ ишлаб чиқарувчиларнинг таъкидлашича, айни пайтда Украина дронларини экспорт қилиш деярли имконсиз бўлиб қолмоқда. Россия билан кенг кўламли уруш бошлангач, мудофаа маҳсулотлари экспорти амалда тўхтатиб қўйилган эди. Ҳозирда мутасаддилар ишлаб чиқарувчилар билан барча томонлар учун мақбул келадиган экспорт моделини ишлаб чиқиш юзасидан музокаралар олиб бормоқда.

«Дронлар экспорти — бу муайян корхонанинг барқарорлиги ва фаолиятини сақлаб қолиши учун ягона йўлдир. Кенг кўламли уруш даврида учувчисиз қурилмалар ишлаб чиқарувчи компаниялар сони бир неча баробар кўпайди. Шу билан бирга, давлатнинг ишлаб чиқарувчилардан харид қилиш имконияти аллақачон ўз чегарасига етган», — дейди Бухтиярова.  

Унинг сўзларига кўра, агар давлат дронларни сотиб олиш қобилиятини йўқотса, корхоналар ишлаб чиқаришни тўхтатиш хавфи остида қолади. Шу боис, экспорт йўлларини очиш мамлакат мудофаа қобилияти учун ўта муҳим аҳамиятга эга.