Xitoy Eronda hokimiyat almashinuviga tayyor — «The Times»
Pekin Tehronning yangi rahbariyati bilan hamkorlik qilishga intilmoqda: Xitoy uchun asosiy ustuvorlik siyosiy rejim emas, balki energiya resurslari yetkazib berilishining barqarorligi hisoblanadi.
AQSH va Isroilning Eronga bergan zarbalariga Xitoyning ilk reaksiyasi «chuqur xavotir» bilan cheklandi, deb yozmoqda «The Times». Maqolada qayd etilishicha, Pekin Vashingtonning «shok va dahshat» siyosatidan diplomatik manfaat ko‘rmoqda, chunki dunyo AQSHni «jilovlab bo‘lmas zolim» sifatida qabul qila boshlaydi. Iqtisodiy jihatdan esa Xitoy neft narxining oshishi tufayli boshqa davlatlar kabi moliyaviy yo‘qotishlarga uchramoqda.
Shunga qaramay, Pekin uchun eng tashvishli omil — G‘arbning dunyo ishlarida «kuch ishlatish» qobiliyatini yana bir bor namoyish etganidir. Bu Xitoyning mintaqaviy manfaatlari va xavfsizlik konsepsiyasiga bilvosita tahdid sifatida ko‘rilmoqda. Biroq ekspertlarning fikricha, Pekin uchun Erondagi rejim almashinuvi eng yomon ssenariy emas.
Iqtisodiy manfaatlar ustuvorligi
«Stimson Centre» tahlil markazining Xitoy dasturi direktori Yung Sungning «Foreign Affairs» jurnalida yozishicha, Pekin Eronda zarbalardan so‘ng shakllanadigan har qanday rahbariyat bilan ishlashga tayyor.
Buning uchun yangi hukumat neft yetkazib berishni kafolatlashi va umumiy iqtisodiy manfaatlarni birinchi o‘ringa qo‘yishi kifoya. Xitoyning Tehron bilan strategik hamkorligi mafkuraviy emas, balki pragmatik asosga ega.
Diplomatik strategiya va ta’sir doirasi
Xitoy Yaqin Sharqdagi keskinlikni AQSHning xalqaro nufuziga putur yetkazuvchi omil sifatida baholamoqda. Vashingtonning harbiy amaliyotlari Pekinga o‘zini vazmin va barqaror hamkor sifatida ko‘rsatish imkonini beradi.
Shunga qaramay, Xitoy neft ta’minoti zanjiri uzilishidan eng ko‘p zarar ko‘radigan davlatlardan biri bo‘lgani sababli, vaziyatni tezroq barqarorlashtirishdan manfaatdor.
Pekin Tehronning yangi siyosiy elitasi bilan aloqa o‘rnatish yo‘llarini qidirmoqda. Agar yangi hokimiyat Xitoyning mintaqadagi investitsiyalari va neft shartnomalarini himoya qilishga va’da bersa, Pekin uni tan olishda kechikmaydi. Bu esa Xitoyning tashqi siyosatda mafkuradan ko‘ra iqtisodiy xavfsizlikni ustun qo‘yishini yana bir bor isbotlaydi.
