2025-йилнинг ҳавоси энг ифлос давлати маълум қилинди
Янги глобал ҳисоботда ўрганилган 9 мингдан ортиқ шаҳарнинг 130 таси ЖССТ ҳаво сифати талабларига жавоб бермагани аниқланди.
2025 йил якунларига кўра, Покистон дунёда ҳавоси энг ифлос мамлакат сифатида қайд этилди ва бу ердаги PM2,5 заррачалари даражаси Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти меъёридан 13 баробардан ошган. «IQAir» компанияси ҳисоботига кўра, мамлакатда ўртача кўрсаткич 67,3 микрограммни ташкил этган.
Тадқиқот қамраб олган мамлакатлар
Тадқиқот 143 давлат ва ҳудуддаги 9 446 та шаҳар маълумотларини қамраб олди. Натижада уларнинг 130 таси ЖССТ талабларига жавоб бермагани аниқланди. Меъёрга кўра, ҳаводаги PM2,5 миқдори бир куб метрда 5 микрограммдан ошмаслиги лозим. 2024 йилда Покистонда бу кўрсаткич 73,7 микрограмм бўлгани қайд этилди.
Ифлосланиш рейтингида Бангладеш ва Тожикистон иккинчи ва учинчи ўринларни эгаллади. Чад эса аввалги етакчиликдан тўртинчи ўринга тушган, бу эса ҳаво яхшилангани эмас, балки маълумотлар етишмаслиги билан изоҳланмоқда.
Ҳисоботга киритилмаган давлатлар
АҚШ томонидан глобал мониторинг дастурлари қисқартирилгани сабаб Туркманистон, Бурунди ва Того 2025 йилги ҳисоботга киритилмаган.
Ҳавоси энг ифлос шаҳар
Шаҳарлар кесимида Ҳиндистоннинг Лони шаҳри энг ифлос деб топилиб, унда PM2,5 даражаси 112,5 микрограммни ташкил этди. Хитойнинг Шинжон ҳудудидаги Хотан шаҳри 109,6 микрограмм кўрсаткич билан иккинчи ўринни эгаллади. Энг ифлос 25 та шаҳарнинг барчаси Хитой, Ҳиндистон ва Покистонда жойлашган.
Энг тоза ҳаволи давлатлар
Дунё бўйича шаҳарларнинг фақат 14 фоизи ЖССТ стандартларига мос келган. Энг тоза ҳаволи давлатлар қаторига Австралия, Исландия, Эстония ва Панама киритилди. Жанубий Африкадаги Нювудвилл шаҳри эса энг тоза шаҳар деб топилиб, PM2,5 кўрсаткичи атиги 1 микрограммни ташкил этган.
Ифлосланиш камайган ҳудудлар
Айрим давлатларда вазият яхшилангани ҳам қайд этилди. Жумладан, Лаос, Камбоджа ва Индонезияда Эл-Нино таъсири сабаб ҳаво ифлосланиши камайган. Мўғулистонда эса PM2,5 даражаси 31 фоизга тушиб, 17,8 микрограммни ташкил этди.
Шу билан бирга, Европа ва Канададаги ўрмон ёнғинлари 1 380 мегатонн углерод чиқарилишига сабаб бўлиб, глобал ҳаво сифатини ёмонлаштирган асосий омиллардан бири сифатида қайд этилди.
Ўзбекистон пойтахти Тошкентда ҳам зарарли заррачалар миқдори ЖССТ меъёридан 7–10 баробар юқори экани таъкидланган.
Саломатликка таъсири
PM2,5 зарралари ўта майда (диаметри 2,5 микрон ёки ундан кичик) бўлгани сабабли нафас йўллари орқали қонга ўтиб, қуйидаги жиддий муаммоларни келтириб чиқаради:
Муддатидан олдин туғуруқлар;
Деменция (ақли заифлик);
Паркинсон ва Алцгеймер касалликлари хавфининг ортиши.
