«Биг Мак индекси»: Осиё валюталари кескин даражада қадрсизланди
Осиёнинг асосий валюталари – Япония иенаси, Хитой юани ва Ҳиндистон рупияси – АҚШ долларига нисбатан жуда арзон кўринади. Бу эса халқаро савдода таранглик юзага келиши эҳтимолини оширади.
«Биг Мак индекси»нинг янгиланган маълумотлари жаҳон валюта бозорида жиддий номутаносиблик мавжудлигини кўрсатмоқда. Осиёнинг асосий валюталари – Япония иенаси, Хитой юани ва Ҳиндистон рупияси – АҚШ долларига нисбатан жуда арзон кўринади. Бу эса халқаро савдода таранглик юзага келиш эҳтимолини оширади. Бу ҳақда «The Economist» нашри хабар бермоқда.
Япония аномалияси
Валютадаги энг яққол номутаносиблик Японияда кузатилмоқда. У ерда Биг Макнинг ўртача нархи 480 иенани ташкил қилади. Агар бу суммани амалдаги бозор курси бўйича долларга айлантирсак, тахминан 3 доллар чиқади.
Таққослаш учун: АҚШда худди шу бургернинг ўртача нархи 6,12 долларни ташкил этади. Бу эса харид қобилияти нуқтаи назаридан иена тахминан икки баробар қадрсизланганини англатади. Бундай фарқ япон валютаси курси товарларнинг реал қийматига нисбатан сунъий равишда паст ушлаб турилганини яққол кўрсатади.
Хитой ва Ҳиндистондаги вазият
Япония – «арзон» валютага эга бўлган ягона мамлакат эмас.
Хитой: Биг Мак нархи 3,66 долларни ташкил қилади, бу юаннинг тахминан 40 фоизга қадрсизланганини кўрсатади. Қизиғи шундаки, сўнгги бир йил ичида Хитойда бургер нархи ўзгармаган, АҚШда эса инфляция туфайли ошган. Натижада юаннинг харид қобилияти барқарор қолган, долларники эса пасайган, гарчи расмий курс буни тўлиқ акс эттирмаса ҳам.
Ҳиндистон: Бу ерда мол гўштидан тайёрланган бургерлар сотилмаса-да, маҳаллий «Махаража Мак» (товуқ гўштидан) атиги 2,51 доллар туради. Бу эса Ҳиндистон рупиясининг заифлигидан далолат беради.
АҚШнинг сиёсий босими
Валюта курслари билан боғлиқ вазият Вашингтонда хавотир уйғотмоқда. АҚШ президенти Доналд Трамп доллар курсининг яқинда пасайганидан мамнун эканини билдириб, илгари Хитой ва Япония билан уларнинг валюталарини доимий равишда қадрсизлантириш истаги сабабли «шердек курашишга тўғри келганини» таъкидлади.
Нега бу муҳим?
Қадрсизланган валюта мамлакатга экспорт соҳасида катта устунлик беради: унинг товарлари хорижий харидорлар учун арзонроқ бўлади, бу эса ички ишлаб чиқаришни рағбатлантиради, аммо бошқа давлатлар (айниқса АҚШ) ишлаб чиқарувчиларига зарар етказади. Бу ҳолат кўпинча савдо урушларига олиб келади.
Оддий инвесторлар учун бу сигнал шу жиҳатдан муҳимки, у доллар келажакда заифлашиши эҳтимолини кўрсатади. Агар номутаносиблик танқидий чегарага етса, бозор ёки сиёсатчилар курсларни мажбуран тенглаштиради. Демак, жамғарманинг барчасини фақат долларда сақлаш, бошқа жаҳон валюталари ёки активлар мустаҳкамланиши эҳтимоли фонида, камроқ фойдали бўлиши мумкин.
