Oltin: qaysi davlatlar eng ko‘p g‘amlayapti va kimlar ko‘p sotyapti?

Oltin – strategik zaxira aktivi

Ko‘plab davlatlar uchun oltin quymalari endi shunchaki xedj vositasi emas, balki geosiyosiy keskinlikning kuchayishi, valuta kurslarining o‘zgaruvchanligi va AQSH dollaridan diversifikatsiya qilishga qaratilgan sa’y-harakatlar kuchaygan sharoitda strategik zaxira aktiviga aylandi.

Biroq barcha davlatlar bir xil yo‘l tutmadi: ayrimlari oltin zaxiralarini jadal ravishda ko‘paytirgan bo‘lsa, boshqalari aksincha, ularni qisqartirdi.

Ushbu diagramma so‘nggi besh yil ichida oltin zaxiralarini eng katta miqdorda sof oshirgan va eng katta miqdorda qisqartirgan davlatlarni reyting tarzida ko‘rsatadi. Ma’lumotlar Jahon Oltin Kengashi (World Gold Council) tomonidan taqdim etilgan.

Xitoy va Sharqiy Yevropa oltin xaridida yetakchi

Ushbu davr mobaynida eng yirik 15 ta xaridor o‘z zaxiralariga jami qariyb 2000 tonna sof oltin qo‘shdi. Bu rasmiy sektor strategiyasida jiddiy o‘zgarish yuz berganini ko‘rsatadi.

Xitoy mazkur davr ichida oltin zaxiralarini eng ko‘p oshirgan davlat bo‘ldi – 350 tonnadan ortiq. Bu qadam Pekinning zaxiralarni AQSH dollaridan diversifikatsiya qilish va G‘arb moliyaviy tizimlarining ta’sirini kamaytirishga qaratilgan uzoq muddatli maqsadlariga mos keladi. Natijada oltin jahon zaxiralari tizimida siyosiy jihatdan neytral «yakor» sifatidagi rolini kuchaytirmoqda.

Reytingda Xitoydan keyin Polsha joy olgan bo‘lib, u valuta xavfsizligini mustahkamlashga qaratilgan uzoq muddatli sa’y-harakatlar doirasida oltin zaxiralarini 300 tonnadan ortiqqa oshirgan.

Turkiya va Hindiston ham eng yirik xaridorlar qatoriga kirdi. Har ikki mamlakat doimiy inflatsiya bosimi va valuta kurslarining o‘zgaruvchanligiga duch kelmoqda, shu sababli oltin rasmiy zaxiralar doirasida jozibali xedj vositasi sifatida qaralmoqda.

O‘zbekiston zaxirasi qanday?

O‘zbekiston Markaziy bankining yalpi xalqaro zaxiralari 2026 yilning 1-fevral holatiga ko‘ra 75,08 mlrd dollarga yetdi. Mamlakatning xalqaro aktivlari yanvar oyiga nisbatan 8,76 mlrd dollarga (+13,2%), 2025 yilning boshiga nisbatan esa 82 foizdan ko‘proqqa ko‘paygan.

Zaxiralar tarkibidagi oltinning umumiy qiymati rekord darajadagi 64,98 mlrd dollarga yetdi. MB izohiga ko‘ra, yanvar oyida oltin narxi bir troy unsiya uchun narxi 8,8 mlrd dollarga ya’ni 4389,45 dollardan 5063,45 dollargacha ko‘tarilgan. Narxlarning bunday sakrashi zaxiralar qiymatiga +8,6 mlrd dollar miqdorida ijobiy ta’sir ko‘rsatgan.

Shu bilan birga, regulyator oltinning fizik hajmini ham oshirgan: 1-fevral holatiga sof hajm: 12,8 mln troy unsiya (taxminan 398,1 tonna). Oylik o‘sish – 0,2 mln unsiya (taxminan 6,2 tonna).

Oltindan farqli o‘laroq, xorijiy valutadagi zaxira aktivlarida biroz pasayish kuzatildi. Yanvar oyida ushbu ko‘rsatkich 10,64 mlrd dollardan 9,52 mlrd dollarga tushdi. Xususan, naqd valuta va depozitlar hajmi 7,98 mlrd dollarni tashkil etmoqda.

Rivojlanayotgan bozorlar oltin jamg‘arishni faollashtirmoqda

Eng yirik xaridorlardan tashqari, bir qator rivojlanayotgan bozorlar ham oltin importi hajmlarini sezilarli darajada oshirdi. Braziliya o‘z zaxiralariga 100 tonnadan ortiq oltin qo‘shdi. Ozarbayjonda esa import hajmining o‘sishi uning suveren boylik jamg‘armasi – Ozarbayjon Respublikasi Davlat neft jamg‘armasi faoliyati bilan bog‘liq bo‘ldi.

Yaponiya, Tailand, Vengriya va Singapur ham o‘z oltin zaxiralarini ko‘paytirdi. Bu esa iqtisodiy noaniqlik davrlarida oltinni barqarorlashtiruvchi aktiv sifatida qabul qilishga bo‘lgan jahon miqyosidagi kengroq qiziqishni ko‘rsatadi.

Qaysi davlatlar oltin zaxiralarini qisqartirdi?

Ko‘plab markaziy banklar oltin zaxiralarini oshirgan bir paytda, kamroq sonli davlatlar aksincha, o‘z ekspozitsiyalarini qisqartirdi. Bu zaxira siyosatidagi ustuvorliklar keskin farq qilishini ko‘rsatadi.

Eng katta qisqarish Filippinda qayd etildi, u yerda zaxiralar 65 tonnadan ortiqqa kamaygan. Qozog‘iston va Shri-Lanka ham sezilarli pasayishni boshdan kechirdi. Bu holat ko‘pincha ichki likvidlikka bosim yoki iqtisodiy beqarorlik davrida zaxiralarni faol qayta muvozanatlash bilan bog‘liq bo‘ladi.

Yevropaning ayrim davlatlari, jumladan Germaniya va Finlyandiya, kichik miqdorda qisqarishni ko‘rsatdi. Shveysariyadagi o‘zgarish esa juda minimal bo‘lgan, bu esa boshqa mamlakatlardagi faol xaridlar fonida oltin boshqaruvida nisbatan barqaror yondashuv saqlanayotganini anglatadi.

Umuman olganda, ushbu ma’lumotlar, garchi davlatlar noaniq monetar kelajakka tayyorgarlik ko‘rishda turlicha yo‘llarni tanlayotgan bo‘lsa ham, oltinning jahon zaxiralari tizimida yana bir bor asosiy tayanch aktiv sifatida mustahkam o‘rin egallaganini ko‘rsatadi.