«SpaceX» дунёдаги энг йирик IPO учун акциялар нархини белгилади

Илон Маскка тегишли ракетасозлик ва сунъий интеллект компанияси — «SpaceX» 3 май куни ўзининг IPO учун акция нархини 135 доллар этиб белгилади. «The New York Times» нашрининг хабар беришича, бу орқали компаниянинг умумий баҳоси 1,77 триллион долларга етади ва бу тарихдаги энг йирик IPO сифатида қайд этилади.

Ушбу нархда акцияларни жойлаштириш орқали «SpaceX» 74,4 миллиард доллар маблағ жалб қилади. Натижада унинг бозор қиймати феврал ойидаги кўрсаткичдан (1,25 триллион доллар) 40 фоизга кўпроққа ошади.

Маълумот ўрнида, ҳозирги IPO рекорди Саудия Арабистонининг давлат нефт компанияси — «Saudi Aramco»га тегишли. У 2019 йилда биржага чиққан вақтида 1,7 триллион долларга баҳоланиб, 29 миллиард доллардан ортиқ сармоя жалб қилган эди.

Одатда, биржага чиқадиган аксарият компаниялар инвесторлар талабидаги эҳтимолий ўзгаришларни ҳисобга олиб, якуний рақамни тасдиқлашдан олдин акциялари учун дастлабки нарх диапазонини белгилаб олади.

Аммо Маск ва «SpaceX» бу анъанани четлаб ўтди ҳамда инвесторлар учун тўғридан-тўғри ягона нархни эълон қилди. Гарчи «SpaceX» бу нархни ўзгартириш ҳуқуқини сақлаб қолса-да, амалда бундай бўлиши кутилмаяпти. Компания акциялари келаси ҳафтадан бошлаб «Nasdaq» биржасида «SPCX» тикери остида савдога чиқарилиши режалаштирилмоқда.

«Renaissance Capital»нинг IPO бозори бўйича бош стратеги Мэттю Кеннедининг сўзларига кўра, 74,4 миллиард доллар жалб этилиши «SpaceX» IPOсини «сўнгги икки йил ичида АҚШда ўтказилган барча IPOларнинг умумий қийматидан ҳам кўпроқ» даражага олиб чиқади.

«SpaceX» компаниясининг мазкур қадами «OpenAI» ва «Anthropic» каби сунъий интеллект соҳасидаги бошқа йирик гигантларнинг кутилаётган оммавий IPOлари учун ўзига хос барометр вазифасини ўтайди.

«Anthropic» ўтган душанба куни биржага чиқиш учун махфий тарзда ариза топширган бўлса, «OpenAI» яқин ҳафталарда бундай қадамни ташлаши кутилмоқда.

Ҳар икки стартапнинг баҳоси аллақачон 1 триллион долларга яқинлашиб қолган. Мазкур учта оммавий IPO Кремний водийси ва Уолл-стритда улкан сармоялар оқимини юзага келтириб, янги корпоратив гигантларнинг пайдо бўлишига замин яратиши мумкин.

«The New York Times» нашрининг таъкидлашича, бу жараёндаги энг катта ғолиблардан бири — шусиз ҳам дунёнинг энг бой одами ҳисобланган 54 ёшли Илон Маск бўлади.

Акция нархи 135 доллардан сотилса, унинг назоратидаги тахминан 50 фоизлик «SpaceX» улушининг қиймати 752 миллиард доллардан ошиб кетади. (Компания ҳужжатларига кўра, Маск маълум бир операцион марраларга эришмагунча ўзига қарашли айрим акцияларни сотиш ҳуқуқига эга эмас). Савдоларнинг дастлабки кунларида компания акциялари нархининг сезиларли даражада ошиши Маскни дунёдаги биринчи триллионерга айлантириши мумкин.

2002 йилда «SpaceX»га асос солган Маск қисман қайта ишлатиладиган ракеталар орқали космик пойгани янги босқичга олиб чиқди ва ўзининг «Starlink» сунъий йўлдош интернет хизмати билан алоқа соҳасида ҳақиқий инқилоб яратди.

Феврал ойида «SpaceX» «X» ижтимоий тармоғига эгалик қилувчи «xAI» сунъий интеллект компаниясини сотиб олди. Бунинг натижасида технологик миллиардернинг турли манфаатларини ўзида бирлаштирган улкан конгломерат вужудга келди. Бундан ташқари, Маск «Tesla» электромобиллар корпорациясини ва бошқа бир қатор фирмаларни ҳам бошқариб келмоқда.

Маск сўнгги йигирма йил ичида «SpaceX»дан ўзига хос «ҳамён» сифатида фойдаланиб, компаниядан ўзига маблағлар ажратди ва атрофидаги бир нечта муаммоли бизнесларини қўллаб-қувватлашда айнан шу фирмага таянди.

Бунга, қисман, миллиардернинг «SpaceX» устидан ўрнатган қатъий назорати имкон берди. Компания ҳужжатларига кўра, Маск овоз беришда устунлик тақдим этувчи махсус акциялар синфи орқали акциядорлар овозининг 85 фоиздан кўпроғини бевосита назорат қилади.

«NASA» ва бошқа федерал агентликлар билан йирик шартномаларга эга бўлган «SpaceX» узоқ вақт давомида ўз молиявий кўрсаткичларини сир сақлаб келган ёпиқ компания эди.

Ўтган ойда эса компания илк бор IPO проспектида ўз молиявий ҳолатининг тўлиқ манзарасини ошкор қилди.

Ҳужжатларда маълум қилинишича, сунъий интеллект лойиҳаларига йўналтирилган харажатларнинг кескин ошиши туфайли компания ўтган йили 4,9 миллиард доллардан кўпроқ зарар кўрган (ваҳоланки, 2024 йилда 791 миллион доллар соф фойда олган эди). Шу билан бирга, ўтган йилги умумий даромад ундан олдинги йилга нисбатан 33 фоизга ўсиб, 18,7 миллиард долларни ташкил этган.

Компания IPO’дан тушган маблағларни турли мегалойиҳаларни, жумладан, сунъий интеллект маълумотлар марказларини орбитага олиб чиқиш, Ойда фабрика қуриш ва пировардида инсониятни Марсга юбориш каби Маскнинг улкан мақсадларини молиялаштиришга йўналтиришни режалаштирмоқда.

«Morningstar» инвестиция тадқиқотлари фирмаси таҳлилчиси Николас Оуэнснинг таъкидлашича, гарчи «SpaceX» IPOси мисли кўрилмаган даражада улкан бўлса-да, яқин келажакда бу рекордлар яна бир неча бор янгиланиши мумкин. Чунки «OpenAI» ва «Anthropic» каби компаниялар биржага чиқишдан олдин ҳар қачонгидан ҳам кўпроқ йириклашиб улгурган.

«Биржага чиқаётган компания учун триллион долларлик бозор капиталлашуви илгари қулоқ эшитмаган ҳодиса эди. Ҳозир эса бу оддий ҳолдек туюлмоқда», — деди таҳлилчи.