Уруш бошланганидан бери илк бор Европа кемаси Ҳўрмуз бўғозидан ўтди

Дунёдаги учинчи йирик контейнер ташувчи компания ҳисобланган «CMA CGM»га тегишли «Kribi» кемаси 2-апрел куни Дубай сувларини тарк этиб, Эрон қирғоқлари бўйлаб ҳаракатланди. «Bloomberg» нашрининг кемаларни кузатиш маълумотларига таяниб хабар беришича, Малта байроғи остида сузаётган ушбу контейнеровоз Эроннинг Кешм ва Лорак ороллари орасидаги каналдан ўтиб, ўз йўналишини яширмаган. Жума куни эрталаб кема Масқат қирғоқлари яқинида экани ҳақида сигнал берган.

Сиғими 5 мингта стандарт контейнерга тенг бўлган «CMA CGM Kribi» тўлиқ юкланган ҳолатда бўлган. Аввалроқ компания ўзининг 14 та кемаси Форс кўрфазида қамалиб қолгани ва бўғоздан ўта олмаётганини маълум қилган эди. Шунингдек, худди шу куни яна учта кема Ўмон қирғоқлари бўйлаб бўғозни тарк этган. Гарчи кемалар қатнови урушдан олдинги даражадан анча паст бўлса-да, мутахассислар трафикнинг бироз жонланаётганини қайд этмоқдалар.

Бироқ, минтақада сигналларни бўғиш ва сохталаштириш ишлари фаол олиб борилаётгани сабабли, кемалар ҳаракатини аниқ кузатиш ҳамон мураккаб бўлиб қолмоқда. «CMA CGM» компанияси ва Франция Ташқи ишлар вазирлиги ушбу воқеа юзасидан ҳозирча расмий изоҳ беришдан бош тортди. Франция Молия вазирлиги ҳам сўровларга жавоб бермаган, бу эса мазкур ўтиш ортида махсус дипломатик келишувлар бўлиши мумкинлигидан далолат беради.

Эрон билан келишув механизми

АҚШ ва Исроилнинг Эронга қарши операцияси бошланганидан бери Ҳўрмуз бўғозида кема қатнови деярли тўхтаб қолган эди. Ҳозир бўғозни фақат Эрон билан дўстона муносабатда бўлган давлатлар кемалари кесиб ўтмоқда. Теҳрон ўз қирғоқлари бўйлаб ўтадиган кемалар учун олдиндан келишиш механизмини жорий этган. Масалан, Покистон ўз байроғи остидаги 20 та кема учун хавфсиз транзит бўйича келишувга эришган.

Эрон, шунингдек, ушбу муҳим йўлакдан ўтиш учун махсус божлар тизимини жорий этишни тарғиб қилмоқда. Бу минтақадаги экспортёрлар ва глобал истеъмолчилар учун қўшимча молиявий тўсиқлар яратиши мумкин. Европа давлатлари, жумладан Франция, инқирозни юмшатиш учун илк дипломатик ҳаракатларни бошлаган, бироқ ҳозирча сезиларли натижалар ҳақида хабар берилмаган.

Халқаро босим ва музокаралар

2 апрел куни Буюк Британия ташаббуси билан Европа, Яқин Шарқ, Осиё, шунингдек Австралия ва Канада вакиллари иштирокида йиғилиш бўлиб ўтди. Унда Теҳрон билан музокаралар олиб бориш вариантлари ва агар Эрон кема қатновини блокдан чиқаришдан бош тортса, қўлланиладиган эҳтимолий санкциялар муҳокама қилинди. Ғарб давлатлари Ҳўрмуз бўғозини халқаро сув йўли сифатида сақлаб қолишга интилмоқда.

Ҳозирча «CMA CGM Kribi»нинг муваффақиятли ўтиши бошқа Европа компаниялари учун ҳам «яшил чироқ» бўладими ёки бу алоҳида истисновий ҳолатми, номаълум бўлиб қолмоқда.