Яқин Шарқдаги уруш фонида нефт нархи кескин кўтарилди

АҚШ ва Исроилнинг Эронга қарши ҳарбий ҳаракатлари ортидан нефт нархи сўнгги тўрт йилдаги энг катта ўсишни қайд этди. Дастлаб эталон марка бўлган Brent 2 март куни 13 фоизгача қимматлаб, 2025 йил январидан бери энг юқори кўрсаткичга етди. Кейинчалик ўсиш суръати секинлашиб, нархлар баррель учун тахминан 77 доллар атрофида шаклланди.

Трейдерлар АҚШ ва Исроилнинг Эронга қарши бошлаган ҳарбий ҳаракатлари ортидан Ҳўрмуз бўғозининг амалда ёпилиши оқибатларини баҳоламоқда. Танкерлар ҳаракати деярли тўхтаган, кема эгалари ва суғурта компаниялари хавфсизлик сабаб рейсларни вақтинча тўхтатган. Эрон расмийлари бўғоз формал жиҳатдан очиқлигини айтган бўлса-да, учта нефт танкерига ҳужум қилинганини тан олди.

АҚШ президенти Доналд Трамп Америка кучлари тўққизта эрон ҳарбий кемасини чўктирганини билдирди. У New York Тимес'га берган изоҳида операциялар тўрт-беш ҳафта давом этиши мумкинлигини, бироқ янги раҳбарият прагматик позиция тутса, санкциялар юмшатилиши эҳтимолини ҳам истисно этмаслигини айтди.

Бозор ва ОПЕК+ реакцияси

Нефт бозоридаги силжишлар бошқа активларга ҳам таъсир қилди. Олтин нархи аввал кескин кўтарилиб, кейин қисман пасайди. Глобал акциялар индекси савдо бошида тушиб кетди, кейин йўқотишларнинг бир қисмини қоплади.

Эскалация фонида ОПЕC+ давлатлари дам олиш кунлари ўтказилган йиғилишда келаси ой учун квоталарни кунига 206 минг баррелга оширишга келишди. Бироқ таҳлилчилар таъкидлашича, агар Ҳўрмуз бўғози узоқ муддат ёпиқ қолса, қўшимча ҳажмлар бозорга етиб бормаслиги мумкин.

Эрон кунига тахминан 3,3 миллион баррел нефт ишлаб чиқаради, бу жаҳон ҳажмининг 3 фоизига тенг. Аммо мамлакатнинг асосий таъсири унинг географик жойлашуви билан боғлиқ. Форс кўрфазидан Хитой, Ҳиндистон ва Япония каби йирик бозорларга йўналган нефт айнан шу бўғоз орқали ташилади.

Инвестбанклар прогнози

Citigroup таҳлилчилари яқин ҳафтада Brent нархи 80–90 доллар оралиғида бўлишини кутмоқда.

Morgan Stanley иккинчи чорак учун прогнозни 62,5 доллардан 80 долларгача оширди. Goldman Sachs танкер ҳаракати жиддий издан чиққанини, аммо ҳозирча ишлаб чиқариш ва экспорт инфратузилмасига зарар тасдиқланмаганини маълум қилди. Wood Mackenzie эса агар навигация тез тикланмаса, нархлар 100 доллардан ошиши мумкинлигидан огоҳлантирди.

Жаҳон нефт бозори учун бу можаро янги хавфли босқични англатади. Геосиёсий танглик шароитида ҳар қандай кескин ҳаракат энергия нархларини янада юқори босқичга олиб чиқиши мумкин.