Blogerlarni soliqqa tortish: Rossiya tajribasi qanday?

Soliq qo‘mitasi iqtisodiy tahlil va yashirin iqtisodiyotni monitoring qilish boshqarmasi soliq inspektori Kamola Axmedjanovaning «Sputnik O‘zbekiston» nashriga bergan intervyusidan ma’lum bo‘lishicha, O‘zbekistonda blogerlar daromadlarini nazorat qilish, ularning reklamalarini markirovkalash joriy etiladi. Bu borada Rossiya tajribasidan foydalaniladi.

O‘zbekistonda nechta bloger soliq to‘lagan?

O‘zbekistonda 2 mingdan ortiq bloger faoliyati aniqlangan. Soliq qo‘mitasi 110 nafar bloger faoliyatini o‘rganib chiqqan, shundan 88 nafari ro‘yxatdan o‘tgan va 22 nafari jismoniy shaxs sifatida ishlamoqda. Elektron hisob-fakturalar tahlil qilinganda, 110 nafar blogerdan 66 nafari soliq to‘lagani aniqlangan. Daromadiga nisbatan to‘langan soliqlar juda kam miqdorni tashkil qilishi qayd etilgan.

Shu sababli, blogerlar joylashtirayotgan reklama va boshqa onlayn reklamalarni markirovkalash tizimini joriy etish rejalashtirilmoqda. Unga ko‘ra, har bir reklama uchun alohida kod biriktiriladi.

Soliq qo‘mitasi Budjet daromadlarini prognozlashtirish departamenti direktori o‘rinbosari Hamdambek Bobojonov yagona soliq hisob varag‘i joriy etish bo‘yicha Rossiya tajribasi o‘rganilganini bildirdi.

«Rossiyaga amalga oshirilgan rasmiy tashrif davomida ushbu tizimni joriy etishdan avval ko‘rilgan tayyorgarlik ishlari, xususan, qonunchilikdagi o‘zgarishlar bo‘yicha ham o‘zaro axborot almashildi», — dedi mutaxassis.

Uning so‘zlariga ko‘ra, O‘zbekistonda yagona soliq hisob varag‘i joriy etish bosqichma-bosqich amalga oshiriladi: avval tizim bir mintaqada sinov rejimida ishlaydi, so‘ngra butun respublikaga tarqatiladi.

«Allaqachon ish rejasi bor. Rossiya bilan birgalikda biz ular qanday muammolarga duch kelgani va ularni qanday hal qilganliklarini o‘rganmoqdamiz», — deya qo‘shimcha qildi Soliq qo‘mitasi Budjet daromadlarini prognozlashtirish departamenti direktori o‘rinbosari.

Hozircha Soliq qo‘mitasi mazkur tizim bo‘yicha aniq qoidalarni e’lon qilgani yo‘q. Shu bilan birga, Vaqt.uz Rossiyada bu tizim qanday ishlashini o‘rgandi.

Rossiyada bu tizim qanday ishlaydi o‘zi?

Rossiyada blogerlar daromad topadigan faoliyat bilan shug‘ullansa, uni majburiy ravishda deklaratsiya qilishi va soliq to‘lashi shart. Daromadni yashirish esa hatto jinoiy javobgarlikka olib kelishi mumkin.

Amaldagi tartibga ko‘ra, blogerlar bir nechta shaklda faoliyat yuritishi mumkin: jismoniy shaxs, o‘zini o‘zi band qilgan shaxs yoki yakka tartibdagi tadbirkor sifatida. Agar blogni mualliflar guruhi yuritsa va daromad hamda xarajatlarni alohida hisobga olish talab etilsa, u holda mas’uliyati cheklangan jamiyat (MCHJ) tashkil etish maqbul yechim hisoblanadi.

2025 yil 1-maydan boshlab iqtisodiy faoliyat turlari umumrossiya klassifikatori ga blogerlar faoliyati uchun alohida kodlar kiritiladi.

Qaysi blogerlar ro‘yxatdan o‘tishi kerak?

Soliq organlarida ro‘yxatdan o‘tishdan tashqari, ommabop blogerlar Roskomnadzorda (RKN) ham ro‘yxatdan o‘tishi shart. RKNda 10 000 nafardan ortiq obunachiga ega bo‘lgan barcha blogerlar ro‘yxatdan o‘tishi kerak. RKNda ro‘yxatdan o‘tish majburiy hisoblanadi. Agar 10 ming nafardan ortiq obunachisi bo‘lgan bloger ushbu talabni bajarmasa, u o‘z auditoriyasidan donat qabul qila olmaydi va blogida reklama joylashtira olmaydi.

Jismoniy shaxs maqomiga ega blogerlar

Agar bloger o‘zini o‘zi band qilgan shaxs sifatida yoki yakka tartibdagi tadbirkor sifatida ro‘yxatdan o‘tmagan bo‘lsa ham, u olayotgan daromadidan jismoniy shaxslar daromad solig‘ini to‘lashi shart. Daromad solig‘i 13 foiz stavka bo‘yicha to‘lanadi. Agar daromad 2,4 mln rubldan (362 mln so‘m) oshsa, oshgan qismiga 15 foiz stavka qo‘llaniladi. Agar daromad 5 mln rubldan (755 mln so‘m) oshsa, 18 foiz va undan yuqori stavka qo‘llaniladi.

2025 yil 1-yanvardan daromad solig‘i bo‘yicha yangi progressiv shkala amal qiladi:

• 13 foiz — 2,4 mln rublgacha (362 mln so‘mgacha);

• 15 foiz — 2,4 mlndan 5 mln rublgacha (362 mln so‘mdan 755 mln so‘mgacha);

• 18 foiz — 5 mlndan 20 mln rublgacha (755 mln so‘mdan 3 mlrd 020 mln so‘mgacha);

• 20 foiz — 20 mlndan 50 mln rublgacha (3 mlrd 020 mln so‘mdan 7 mlrd 550 mln so‘mgacha);

• 22 foiz — 50 mlndan yuqori daromadlarga (7,5 mlrd so‘mgacha).

Bloger o‘tgan yilda olgan daromadlari bo‘yicha soliqni joriy yilning 15-iyulidan kechiktirmay to‘lashi kerak. Shuningdek, har yili 30-apreldan kechiktirmay 3-daromad solig‘i deklaratsiyasini topshirishi shart.

Yakka tartibdagi tadbirkor yoki MCHJ maqomiga ega bo‘lmagan blogerlar sug‘urta badallari to‘lamaydi va bu bo‘yicha hisobot topshirmaydi.

O‘zini o‘zi band qilgan blogerlar

Agar bloger o‘zini o‘zi band qilgan shaxs sifatida ro‘yxatdan o‘tgan bo‘lsa, u 13 foizli shaxsiy daromad solig‘i o‘rniga kasbiy daromad solig‘ini to‘laydi:

• 4 foiz — jismoniy shaxslarga xizmat ko‘rsatganda;

• 6 foiz — yakka tartibdagi tadbirkor yoki tashkilotlar buyurtma berganda.

Hisob-kitob uchun «Moy nalog» ilovasi orqali chek shakllantiriladi. Soliq xizmati har oy soliq miqdorini hisoblab, oyning 12-sanasigacha xabarnoma yuboradi. Soliqni esa keyingi oyning 28-sanasigacha to‘lash kerak.

Agar blogerning daromadi 2,4 mln rubldan oshsa, xodim yollasa yoki agentlik shartnomalari asosida ish yuritsa, u o‘zini o‘zi band qilish maqomini yo‘qotadi. O‘zini o‘zi band qilganlar hisobot topshirmaydi va sug‘urta badallari to‘lamaydi.

Yakka tartibdagi tadbirkor sifatidagi blogerlar

Agar bloger yakka tartibdagi tadbirkor sifatida ro‘yxatdan o‘tgan bo‘lsa va umumiy soliqqa tortish tizimidan foydalanishga qaror qilgan bo‘lsa, u o‘zi va xodimlari uchun shaxsiy daromad solig‘i va sug‘urta badallarini to‘lashi shart.

Olingan daromaddan shaxsiy daromad solig‘i amaldagi 13–22 foiz stavkalari bo‘yicha to‘lanadi. Oddiy jismoniy shaxslar sifatida shaxsiy daromad solig‘ini to‘laydigan blogerlar o‘tgan yil natijalariga ko‘ra soliq majburiyatlarini to‘lashlari shart.

Umumiy soliq tizimi bo‘yicha yakka tartibdagi tadbirkor bo‘lgan blogerlar har chorak oxirida yil davomida shaxsiy daromad solig‘i bo‘yicha avanslarni to‘lashlari shart. Avans soliq to‘lovlari hisobot choragidan keyingi oyning 28-kunidan kechiktirmay amalga oshirilishi kerak.

Umumiy soliqqa tortish tizimi bo‘yicha yakka tartibdagi tadbirkor blogerlar o‘zlari va xodimlari uchun (agar mavjud bo‘lsa) sug‘urta badallarini ham to‘lashlari shart.

2025 yilda yakka tartibdagi tadbirkorlar uchun belgilangan sug‘urta badali 53 ming 658 rublni tashkil etadi. Belgilangan badallar har yili 28-dekabrgacha o‘zi uchun to‘lanishi kerak. Daromad 300 ming rubldan oshsa, oshgan qismi uchun 1 foiz qo‘shimcha badal to‘lanadi. Xodimlar bo‘lsa, ular uchun ham har oy 30 foiz stavkada sug‘urta badallari to‘lanadi.

Soddalashtirilgan soliq tizimidan foydalanadigan yakka tartibdagi tadbirkor blogerlar

Umumiy soliqqa tortish tizimi bilan bir qatorda, yakka tartibdagi tadbirkor sifatida ro‘yxatdan o‘tgan blogerlar soddalashtirilgan soliqqa tortish tizimiga o‘tish huquqiga ega. Bu holda, bloger soddalashtirilgan soliqqa tortish tizimi bo‘yicha yagona soliqni, avans to‘lovlarini hamda o‘zi va xodimlari uchun sug‘urta badallarini (agar mavjud bo‘lsa) to‘lashi shart.

2025 yilda soddalashtirilgan soliq tizimidan foydalanadigan yakka tartibdagi tadbirkorlar o‘zlari uchun 53 ming 658 rubl miqdorida sug‘urta mukofotlarini to‘lashlari shart.

Patent soliq tizimidan foydalanuvchi blogerlar

Umumiy soliqqa tortish tizimi va soddalashtirilgan soliqqa tortish tizimidan tashqari, tadbirkorlar patent soliqqa tortish tizimidan foydalanishlari mumkin. Agar bloger — yakka tartibdagi tadbirkor patentni tanlasa, ular faqat sotib olingan patent narxini to‘lashlari kerak.

Patent to‘lovini to‘lash muddati uning amal qilish muddatiga bog‘liq. Agar patent 1 oydan 6 oygacha muddatga berilgan bo‘lsa, uning to‘liq qiymati patentning amal qilish muddati tugashidan kechiktirmay to‘lanishi kerak. Agar patent 6 oydan bir kalendar yilgacha muddatga berilgan bo‘lsa, uning qiymati quyidagi muddatlarda to‘lanishi kerak:

• Patent qiymatining 1/3 qismi — patent kuchga kirgandan keyin 90 kalendar kundan kechiktirmay;

• Patent qiymatining 2/3 qismi — patentning amal qilish muddati tugashidan kechiktirmay.

Patent soliq tizimi bo‘yicha yakka tartibdagi tadbirkorlar bo‘lgan blogerlar ham sug‘urta badallarini to‘lashlari shart. Biroq, bunday yakka tartibdagi tadbirkorlar patent soliq hisobotlarini topshirishdan ozod qilingan.

Qanday jazo qo‘llaniladi?

Blogerlar soliq to‘lashdan bo‘yin tovlash va majburiy hisobotlarni taqdim etmaslik uchun ham soliq, ham jinoiy javobgarlikka tortilishi mumkin. Odatda, soliq to‘lashdan bo‘yin tovlash uchun javobgarlik Rossiya Soliq kodeksining 122-moddasiga muvofiq yuzaga keladi. Ushbu qoidaga ko‘ra, soliqlar va sug‘urta mukofotlarini to‘lamaslik yoki kam to‘lash to‘lanmagan summaning 20 foizi miqdorida jarimaga tortiladi va agar qasddan bo‘lsa, jarima 40 foizgacha ko‘tariladi.

Blogerlar soliq deklaratsiyalari va sug‘urta mukofotlari hisob-kitoblarini taqdim etmaganliklari uchun Rossiya Soliq kodeksining 119-moddasiga muvofiq javobgarlikka tortilishi mumkin. Soliq deklaratsiyalarini taqdim etmaslik to‘lanmagan soliq summasining 5 foizdan 30 foizgacha jarimaga sabab bo‘ladi.

Soliq majburiyatlarini bajarmaslik, shuningdek, Rossiya Soliq kodeksining 76-moddasiga binoan blogerning bank hisobini blokirovka qilish uchun asos bo‘lishi mumkin.

Ba’zi hollarda, soliq majburiyatlarini bajarmagan blogerlar Rossiya Jinoyat kodeksining 198-moddasi bo‘yicha jinoiy javobgarlikka tortilishi mumkin. Ushbu modda bo‘yicha javobgarlik uch yil davomida to‘lanmagan soliqlar umumiy summasi 2,7 mln rubldan oshsa qo‘llaniladi.

Bunday holda, bloger quyidagi jazolardan biriga duch kelishi mumkin:

• 100 mingdan 300 ming rublgacha jarima (15,1 mln so‘mdan 45,3 mln so‘mgacha);

• 1 yilgacha majburiy mehnat;

• 6 oygacha qamoqqa olish;

• 1 yilgacha ozodlikdan mahrum qilish.

Agar uch yil davomida to‘lanmagan soliqlar umumiy miqdori 30,5 mln rubldan oshsa, quyidagi jazolar qo‘llaniladi:

• 200 mingdan 500 ming rublgacha jarima (30 mln so‘mdan 75,5 mln so‘mgacha);

• 3 yilgacha majburiy mehnat;

• 3 yilgacha ozodlikdan mahrum qilish.