Dunyoda o‘g‘it taqchilligi sababli oziq-ovqat inqirozi boshlanmoqda

Moliyaviy tahlilchi Lukas Ekvuame dunyo miqyosida sintetik o‘g‘itlar taqchilligi sababli global oziq-ovqat inqirozi boshlanishi mumkinligidan ogohlantirdi. Uning hisob-kitoblariga ko‘ra, jahondagi oziq-ovqat mahsulotlari ishlab chiqarishning qariyb 50 foizi bevosita sintetik o‘g‘itlarga bog‘liq. Shimoliy yarim sharda bahorgi ekish kampaniyasi boshlanishi arafasida ushbu resurslarning mavjudligi keskin kamaygan.

Hozirda strategik bo‘g‘ozlardagi vaziyat tufayli dunyo o‘g‘it ta’minotining 30 foizi bloklanib qolgan, shuningdek, suyultirilgan tabiiy gaz (STG) yetkazib berishning 20 foizi to‘xtagan. Bunga qo‘shimcha ravishda, Xitoyning eksportga cheklovlari global ta’minotning yana 30 foiziga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin.

«Gaz bo‘lmasa — o‘g‘it bo‘lmaydi, o‘g‘it bo‘lmasa — hosil va oziq-ovqat bo‘lmaydi», — deya ta’kidladi ekspert zanjirli bog‘liqlikka ishora qilib.

Sintetik o‘g‘itlarning aksariyati aynan tabiiy gazdan ishlab chiqarilishi agrar bozor uchun kritik xavf tug‘dirmoqda. Ekish mavsumida talab yuqori bo‘lgan bir paytda resurslarning yetishmasligi nafaqat hosildorlikni pasaytiradi, balki oziq-ovqat mahsulotlari narxining keskin oshishiga olib keladi. Bu esa dunyoda oziq-ovqat xavfsizligining zaiflashishiga va ijtimoiy beqarorlikka sabab bo‘lishi mumkin.

Gaz ta’minotiga bog‘liqlik

Sintetik o‘g‘itlar ishlab chiqarishda tabiiy gaz asosiy xom ashyo hisoblanadi. Global energetik inqiroz va STG yetkazib berishdagi uzilishlar o‘g‘it zavodlarining to‘liq quvvatda ishlashiga to‘sqinlik qilmoqda. Bu vaziyat ayniqsa Yevropa va Osiyoning qishloq xo‘jaligiga bog‘liq bo‘lgan hududlarida yaqqol sezilmoqda.

Agar gaz ta’minoti yaqin haftalarda tiklanmasa, fermerlar ekish maydonlarini qisqartirishga yoki o‘g‘it miqdorini kamaytirishga majbur bo‘ladilar. Bu esa kuzda yig‘ib olinadigan hosil hajmining kamida 20-30 foizga kamayishiga olib kelishi mumkin. Ishlab chiqarish zanjirining bunday zaifligi dunyo iqtisodiyotini yangi stagflyatsiya davriga boshlashi bashorat qilinmoqda.

Oziq-ovqat xavfsizligi xatari

Xitoyning eksport cheklovlari va transport yo‘laklarining yopilishi jahon bozorida azotli o‘g‘itlar narxini rekord darajaga ko‘tardi. Rivojlanayotgan mamlakatlar uchun bu vaziyat ochlik xavfini yuzaga keltirishi mumkin, chunki ular qimmatbaho o‘g‘itlarni sotib olishga qurbi yetmaydi. Bu jarayon xalqaro gumanitar tashkilotlarni ham tashvishga solmoqda.

Inqirozning oldini olish uchun muqobil ta’minot yo‘llarini izlash va o‘g‘it ishlab chiqarishni diversifikatsiya qilish talab etiladi. Biroq bahorgi ekish ishlariga juda oz vaqt qolgani sababli, joriy yilda hosil pasayishi va narxlar oshishi deyarli muqarrar bo‘lib ko‘rinmoqda. Dunyo hamjamiyati oziq-ovqat zaxiralarini boshqarishning yangi mexanizmlarini ishlab chiqishi lozim.