Ҳуқуқбонлар уйғурлардан хавотирда: Хитойда «этник бирдамлик» тўғрисидаги қонун қабул қилинди
Кескин эътирозларга сабаб бўлаётган ушбу ҳужжат ижтимоий ҳаётда, жумладан, таълим тизимида хитой тилининг мандарин лаҳжасига устувор мақом беришни кўзда тутади.
Хитой Халқ Республикасининг олий қонун чиқарувчи органи — Умумхитой халқ вакиллари мажлиси 12-март куни «Этник бирдамлик ва тараққиётга кўмаклашиш» деб номланган қонунни қабул қилди.
Мазкур ҳужжат «хитой миллатига мансуб барча этник гуруҳлар ўртасида умумийлик ҳиссини мустаҳкамлаш»ни кўзда тутади. Ушбу мақсадга эришиш мамлакатдаги барча жамоат ташкилотлари, тижорат тузилмалари ва қуролли кучлар учун мажбурий вазифа этиб белгиланди.
Мандарин лаҳжасининг устуворлиги
Хусусан, мазкур қонун жамоат жойларида мандарин лаҳжасининг миллий озчилик тилларига нисбатан устувор қўлланилишини мажбурий қилиб қўяди.
Ҳуқуқ ҳимоячилари Хитойда ўз тили ва лаҳжасига эга бўлган 55 та этник озчилик мавжудлигини таъкидламоқда. Тибет ва Ички Мўғулистон каби этник озчиликлар кўп яшайдиган ҳудудларда мактаб таълими хитой тилида олиб борилиши аллақачон мажбурий қилиб қўйилган.
Ҳуқуқ ҳимоячиларининг танқиди
Американинг ПЕН-клуби фаоли Эрика Нгуеннинг сўзларига кўра, Пекин ҳукумати «болаларнинг ўзлиги, тарихи ва маданияти билан алоқасини узиш»га ҳаракат қилмоқда.
Ҳуқуқ ҳимоячилари янги қонун айниқса мусулмон уйғурларга нисбатан босимни янада кучайтиришидан хавотирда. Маълумки, БМТ ва бошқа халқаро ташкилотлар Пекинни ушбу этник озчилик ҳуқуқларини мунтазам поймол қилиб келаётганликда бир неча бор айблаган.
Қонуннинг халқаро таъсири
Янги қонуннинг таъсир доираси Хитой чегаралари билангина чекланиб қолмайди. Ҳужжатда хориждаги хитой диаспоралари билан «алоқаларни мустаҳкамлаш» кўзда тутилган. Шу билан бирга, чет элда туриб Хитойнинг «этник бирдамлигига» путур етказаётган ёки «этник сепаратизм»ни тарғиб қилаётган шахсларни ҳам қонуний жавобгарликка тортишни назарда тутади.
