Omonat va obligatsiyalar eng foydali: 2026-yilning birinchi yarim yilligi investorlar uchun qanday o‘tdi?
2026-yil investorlar uchun so‘nggi yillardan farq qilmoqda. Ko‘pchilik ishongan oltin hozircha zararga ishlayapti. Omonat va obligatsiyalar barqaror daromad va’da qilmoqda. Bitcoin esa keskin qulashni ko‘rsatdi.
2026 yilning birinchi yarmida omonat va yuqori kuponli obligatsiyalar inflatsiyadan keyin ham ijobiy real daromad berdi.
Oltin quymalarida sotib olish va bankka qayta sotish narxlari o‘rtasidagi tafovut keskin kengaygani investor foydasini yo‘qqa chiqargan bo‘lsa, ko‘chmas mulk real daromad bermadi, Bitkoin esa yarim yilni katta yo‘qotish bilan yakunladi.
Vaqt.uz asosiy investitsiya vositalari yilning birinchi yarmida qanday natija ko‘rsatganini tahlil qildi.
Oltin nominal hisobda zarar olib keldi
Jahon bozorida oltin yilning birinchi yarim yilligini pasayish bilan yakunladi. 2-yanvar kuni oltin narxi bir troya unsiyasi uchun 4 321,48 dollar bo‘lgan bo‘lsa, 30-iyun kuni bu ko‘rsatkich 4 015,51 dollarni tashkil etdi. Ya’ni olti oy davomida oltin narxi 7,1 foizga pasaydi.
Shu bilan birga, yil davomida oltin narxi bir maromda harakat qilgani yo‘q. Yanvar oxirida oltin narxi eng yuqori daraja — 4 600 dollarga chiqqan, keyingi oylarda esa sezilarli korreksiya kuzatilgan. Bu holat oltinning 2026 yil birinchi yarim yilligida yuqori volatillikka ega bo‘lganini ko‘rsatadi. Faqatgina maksimal narx chegarasi yoki shunga yaqin paytda sotishni amalga oshirganlar foyda ko‘rgan bo‘lishi mumkin.
O‘zbekistonda esa oltin quymalari narxi boshqa manzarani ko‘rsatdi. 5-yanvar kuni 5 grammlik oltin quyma 8,7 mln so‘mdan, 100 grammlik quyma esa 174,7 mln so‘mdan sotilgan. 30-iyunga kelib, 5 grammlik quyma narxi 9,2 mln so‘mga, 100 grammlik quyma narxi esa 184,8 mln so‘mga yetgan.
Shundan kelib chiqib, oltin quymalarining sotuv narxi olti oyda qariyb 5,8 foizga oshgan. Ya’ni 100 mln so‘mlik investitsiya faqat sotuv narxi bo‘yicha baholanganda, uning qiymati taxminan 105,8 mln so‘mga yetgan bo‘lardi.
Biroq bu «qog‘ozdagi» hisob-kitob xolos. Chunki real investor oltinni sotib olgach, uni qayta bankka sotishda sotuv narxidan emas, bankning qayta sotib olish narxidan foydalanadi. Aynan shu yerda oltin quymalarida sotib olish va qayta sotish narxlari o‘rtasidagi farq muhim rol o‘ynaydi.
Vaqt.uz avvalroq yil boshidan beri oltin quymalarini sotib olish va bankka qayta sotish narxlari o‘rtasidagi tafovut sezilarli darajada kengaygani haqida yozgan edi. Hisob-kitoblarga ko‘ra, xarid va sotuv sanasiga qarab, investorlar amalda 5 foizdan qariyb 24 foizgacha zarar ko‘rgan. Bunga yil boshida qariyb 3,4 foiz bo‘lgan farqning keyinchalik 15,3 foizgacha kengaygani asosiy sabab bo‘lgan.
Masalan, 30-iyun kuni 5 grammlik oltin quyma 9,2 mln so‘mdan sotilgan bo‘lsa, banklar uni qadoq but holatda 7,7 mln so‘mdan qayta sotib olgan. 100 grammlik quymada ham sotuv narxi 184,8 mln so‘mni, qayta sotib olish narxi esa 153,9 mln so‘mni tashkil etgan.
Agar investor 5-yanvar kuni 100 mln so‘m bilan oltin quymalari sotib olgan bo‘lsa, eng yaqin kombinatsiya sifatida 50 gramm va 5 gramm, jami 55 gramm oltin olishi mumkin edi. Bunday xarid uchun 96 mln so‘m sarflanadi, qolgan 4 mln so‘mcha mablag‘ naqd sifatida qolardi.
30-iyun kuni investor ushbu 55 gramm oltinni qadoq but holatda bankka qayta sotganida, taxminan 84,65 mln so‘m olgan bo‘lardi. Qolgan naqd mablag‘ bilan birga umumiy qiymat 88,568 mln so‘mni tashkil etadi. Ya’ni real sotib-sotish natijasida investor taxminan 11,4 mln so‘m yoki 11,4 foiz zarar ko‘rgan bo‘lardi.
Omonat eng barqaror daromad beruvchi vosita bo‘ldi
Omonat 2026 yilning birinchi yarim yilligida investorlar uchun eng barqaror daromad bergan vositalardan biri bo‘ldi. Bu yerda natija oltin yoki kriptovalyutadagi kabi bozor narxining keskin o‘zgarishiga emas, asosan yil boshida omonat qaysi bankda va qanday stavkada ochilganiga bog‘liq shakllandi.
Yil boshida bozorda 22–23 foizlik omonat takliflari ham mavjud edi. Masalan, Hayotbank va Apex Bank'da 23 foizli omonatlar taklif qilingan, TBC Bank'da stavka 22 foiz, AVO Bank'da esa 22,52 foiz atrofida bo‘lgan. Keyingi oylarda esa banklar omonat stavkalarini bosqichma-bosqich pasaytira boshladi.
Hozirgi holatda yuqori stavkali takliflar sezilarli kamaygan. Masalan, Anorbank'da 22 foizlik omonat mavjud bo‘lsa, undan keyingi nisbatan yuqori takliflar AVO Bank'da 21,3 foiz, Mybank'da 21 foiz, TBC Bank'da esa 20 foiz atrofida shakllangan. Bu omonat bozorida yil boshidagi yuqori foizli davr keyinchalik yumshaganini ko‘rsatadi.
Markaziy bankning eng so‘nggi e’lon qilingan ma’lumotlariga ko‘ra, aprel oyida jismoniy shaxslarning milliy valutadagi depozitlari bo‘yicha o‘rtacha stavka 19,9 foizni tashkil etgan. Bu 2021 yil sentabridan beri qayd etilgan eng past natijadir.
100 mln so‘m misolida qaralganda, agar investor yil boshida 22 foizlik omonat ochgan bo‘lsa, olti oyda taxminan 11 mln so‘m daromad olgan bo‘lardi. 22,52 foizlik stavkada bu ko‘rsatkich 11,26 mln so‘mga, 23 foizlik omonatda esa 11,5 mln so‘mga yaqinlashadi. Ya’ni yil boshida yuqori stavkalarni «ushlab qolgan» investor yarim yil yakunida 100 mln so‘mini 111–111,5 mln so‘m atrofida ko‘rishi mumkin edi.
Agar hisob-kitob Markaziy bank qayd etgan 19,9 foizlik o‘rtacha stavka bo‘yicha qilinsa, 100 mln so‘m olti oyda taxminan 9,95 mln so‘m daromad keltiradi. Bunday holatda yarim yil yakunida mablag‘ 109,95 mln so‘mga yetadi.
Inflatsiyani hisobga olganda ham so‘mdagi omonatlar ijobiy real daromad bergan. Yarim yillik inflatsiya taxminan 3,3 foiz atrofida shakllanganini inobatga olsak, 19,9 foizlik o‘rtacha stavkadagi omonatning real daromadi 6,4 mln so‘m atrofida, 22–23 foizlik omonatlarda esa 7,5–8 mln so‘m atrofida bo‘lgan.
Omonat stavkasi | 6 oylik nominal daromad | 100 mln so‘m misolida | Inflyatsiyadan keyingi real daromad |
19,9% — o‘rtacha stavka | +9,95% | 109,95 mln so‘m | taxminan +6,4% |
22% — yuqori takliflar | +11% | 111 mln so‘m | taxminan +7,4% |
22,52% — yil boshidagi AVO stavkasi | +11,26% | 111,26 mln so‘m | taxminan +7,7% |
23% — yil boshidagi Hayotbank/Apex bank takliflari | +11,5% | 111,5 mln so‘m | taxminan +7,9% |
Obligatsiyalar — nisbatan daromadli, ammo yuqori riskli aktiv
Obligatsiyalar 2026 yilning birinchi yarim yilligida omonatlarga nisbatan yuqoriroq daromad berishi mumkin bo‘lgan, biroq riski ham yuqoriroq instrumentlardan biri bo‘ldi. Bu yerda natija asosan emitent, kupon stavkasi va obligatsiyaning likvidligiga bog‘liq shakllandi.
Yil boshida bozorda yuqori kuponli obligatsiyalar hali mavjud edi. Ayrim mikromoliya tashkilotlari obligatsiyalarida 27–28 foizlik kupon stavkalari uchragan.
Masalan, «Imkon Finans mikromoliya tashkiloti» AJning IFMT4 obligatsiyalari bo‘yicha kupon stavkasi 28 foiz bo‘lib, so‘ndirish muddati 2027 yil apreliga belgilangan.
Keyingi oylarda esa bunday yuqori stavkali yangi takliflar kamaydi. 2026 yil yanvarida Agat Credit 26 foizlik kuponli obligatsiyalarni joylashtirgan bo‘lsa, iyunda kompaniyaning navbatdagi chiqarilishi 25 foizlik kupon bilan taklif qilindi. Bu obligatsiyalar qisqa muddatda to‘liq joylashtirilgani yuqori daromadli instrumentlarga talab saqlanib qolayotganini ko‘rsatadi.
Shu bois bozorda 25–26 foizlik obligatsiyalarni hali ham topish mumkin, biroq 28 foizlik takliflar avvalgidek keng tarqalmagan. Bundan tashqari, bunday stavkalar ko‘pincha mikromoliya tashkilotlari yoki nisbatan yuqori riskli emitentlar obligatsiyalarida uchraydi.
Shuningdek, ko‘pincha obligatsiyalarni oddiy investor ikkinchi qo‘l, ya’ni birja savdolaridan olishga majbur bo‘ladi.
Daromadlilik bo‘yicha qaralganda, 28 foizlik obligatsiya yarim yilda taxminan 14 foiz nominal kupon daromadi beradi. 26 foizlik obligatsiyada bu ko‘rsatkich 13 foiz, 25 foizlik obligatsiyada esa 12,5 foiz atrofida bo‘ladi.
2026 yilning birinchi yarim yilligida inflatsiya 3,34 foiz atrofida shakllanganini hisobga olsak, real daromad 25 foizlik obligatsiyada taxminan 8,9 foiz, 26 foizlik obligatsiyada 9,3 foiz, 28 foizlik obligatsiyada esa 10,3 foiz atrofida bo‘ladi.
Kupon stavkasi | 6 oylik nominal daromad | Inflyatsiyadan keyingi real natija |
25% | +12,5% | taxminan +8,9% |
26% | +13% | taxminan +9,3% |
28% | +14% | taxminan +10,3% |
Omonat bilan solishtirganda, obligatsiyalarda daromadlilik yuqoriroq ko‘rinadi. Masalan, jismoniy shaxslar depozitlari bo‘yicha o‘rtacha stavka 19,9 foiz atrofida bo‘lsa, 25–26 foizlik obligatsiyalar bundan sezilarli yuqori natija beradi.
Biroq farq shundaki, omonatda bank va omonat kafolati omili bor, obligatsiyada esa investor bevosita emitent riskni oladi.
Ko‘chmas mulkka investitsiya
Ko‘chmas mulkni ommaviy baholash milliy markazi ma’lumotlariga ko‘ra, yil boshidan beri ko‘p kvartirali uylardagi xonadonlar narxi o‘rtacha 3 foizga oshgan. Eng yuqori o‘sish Olmazor va Yakkasaroy tumanlarida kuzatilib, bu hududlarda kvadrat metr narxi 5,2 foizga ko‘tarilgan.
Inflatsiyani hisobga olganda esa ko‘p qavatli xonadonlar segmentidagi o‘sish deyarli real daromad bermagan. 2026 yilning birinchi yarim yilligida inflatsiya 3,34 foiz atrofida shakllanganini inobatga olsak, 3 foizlik nominal o‘sish real hisobda taxminan −0,3 foizlik natijani anglatadi.
Ya’ni xonadonlar narxi so‘mda oshgan bo‘lsa-da, xarid qobiliyati nuqtayi nazaridan ularning qiymati deyarli o‘zgarmagan.
Noturarjoy segmentida real natija bundan ham pastroq shakllangan. 1-iyun holatiga ko‘ra, Toshkentda noturar obyektlarning o‘rtacha narxi bir kvadrat metr uchun 16,2 mln so‘mdan 16,5 mln so‘mgacha oshib, 1,9 foizlik o‘sishni tashkil qilgan.
Inflatsiyani hisobga olganda esa bu segmentda real daromad emas, taxminan −1,4 foizlik pasayish kuzatilgan. Shu bilan birga, noturarjoyni faqat kapital o‘sishi orqali baholash to‘liq manzara bermaydi, chunki bu segmentda ijara tushumi ham muhim rol o‘ynaydi.
Hovlili uylar segmentida ham nominal o‘sish inflatsiyadan pastroq bo‘lgan. 2026 yil boshidan 1-iyungacha Toshkent bo‘yicha hovlili uylar bozorida bir sotix uchun o‘rtacha narx 937,3 mln so‘mdan 958,4 mln so‘mgacha oshib, 2,3 foizlik o‘sishni tashkil qilgan.
Biroq inflatsiya hisobga olinganda, real natija taxminan −1 foiz atrofida shakllangan. Ya’ni hovlili uylar narxi so‘mda oshgan bo‘lsa-da, xarid qobiliyati nuqtayi nazaridan ularning qiymati biroz pasaygan.
Yana bir muhim farq bor. Markaziy bank Toshkentda 1 sotix yer uchastkasi narxi I chorak yakunida 301 mln so‘mni tashkil etib, o‘tgan yilning mos davriga nisbatan 6,4 foizga pasayganini qayd etgan. Bu ko‘rsatkich hovlili uy bozoridagi «uy + yer» narxidan farq qiladi. Ya’ni oddiy yer uchastkasi narxi pasayayotgan bo‘lishi mumkin, lekin tayyor hovli-uy segmentida ayrim tumanlarda narx oshishda davom etgan.
Bitcoin eng yomon natija ko‘rsatgan aktiv bo‘ldi
Bitcoin 2026 yilning birinchi yarim yilligida investorlar uchun eng volatil va eng katta yo‘qotish keltirgan asosiy aktivlardan biri bo‘ldi. Omonat va obligatsiyalarda daromad foiz stavkasi orqali oldindan ma’lum bo‘lgan bo‘lsa, Bitcoin bo‘yicha natija to‘liq bozor narxidagi tebranishlarga bog‘liq shakllandi.
Yahoo Finance ma’lumotlariga ko‘ra, 1-yanvar kuni Bitcoin kunni 88 731,98 dollar narxda yopgan. 30-iyun kuni esa yopilish narxi 58 558,86 dollarni tashkil etgan. Shu hisobda 2026 yilning birinchi yarim yilligida Bitcoin taxminan 34 foizga arzonlashgan.
Bu shuni anglatadiki, yil boshida Bitcoin'ga kirgan investor yarim yil yakunida kapitalining qariyb uchdan bir qismini yo‘qotgan bo‘lardi.
Bu pasayish faqat Bitcoin bilan cheklanib qolmadi. Yil davomida butun kripto bozorida ham keskin sotuv bosimi kuzatildi. Iyun oyiga kelib kriptoaktivlarning umumiy bozor kapitalizatsiyasidan qariyb 1 trln dollar yo‘qolgani qayd etildi. Bu investorlar riskli aktivlardan chiqayotgani va kripto bozorida ishonch ancha zaiflashganini ko‘rsatadi.
Inflatsiyani hisobga olganda esa Bitcoin'ning natijasi yanada pastroq chiqadi. Yanvar–iyun oylarida inflatsiya 3,34 foiz atrofida shakllanganini inobatga olsak, Bitcoin'ning real natijasi taxminan −36 foizni tashkil etadi.
Mazkur material investitsion tavsiya sifatida qabul qilinishi kerak emas. Hisob-kitoblar ochiq ma’lumotlar va shartli misollar asosida berilgan. Real natija aktiv turi, xarid-sotuv sanasi, komissiyalar va investor tanlagan shartlarga qarab farq qilishi mumkin.
