«Big Mak indeksi»: Osiyo valutalari keskin darajada qadrsizlandi
Osiyoning asosiy valutalari – Yaponiya iyenasi, Xitoy yuani va Hindiston rupiyasi – AQSH dollariga nisbatan juda arzon ko‘rinadi. Bu esa xalqaro savdoda taranglik yuzaga kelishi ehtimolini oshiradi.
«Big Mak indeksi»ning yangilangan ma’lumotlari jahon valuta bozorida jiddiy nomutanosiblik mavjudligini ko‘rsatmoqda. Osiyoning asosiy valutalari – Yaponiya iyenasi, Xitoy yuani va Hindiston rupiyasi – AQSH dollariga nisbatan juda arzon ko‘rinadi. Bu esa xalqaro savdoda taranglik yuzaga kelish ehtimolini oshiradi. Bu haqda «The Economist» nashri xabar bermoqda.
Yaponiya anomaliyasi
Valutadagi eng yaqqol nomutanosiblik Yaponiyada kuzatilmoqda. U yerda Big Makning o‘rtacha narxi 480 iyenani tashkil qiladi. Agar bu summani amaldagi bozor kursi bo‘yicha dollarga aylantirsak, taxminan 3 dollar chiqadi.
Taqqoslash uchun: AQSHda xuddi shu burgerning o‘rtacha narxi 6,12 dollarni tashkil etadi. Bu esa xarid qobiliyati nuqtai nazaridan iyena taxminan ikki barobar qadrsizlanganini anglatadi. Bunday farq yapon valutasi kursi tovarlarning real qiymatiga nisbatan sun’iy ravishda past ushlab turilganini yaqqol ko‘rsatadi.
Xitoy va Hindistondagi vaziyat
Yaponiya – «arzon» valutaga ega bo‘lgan yagona mamlakat emas.
Xitoy: Big Mak narxi 3,66 dollarni tashkil qiladi, bu yuanning taxminan 40 foizga qadrsizlanganini ko‘rsatadi. Qizig‘i shundaki, so‘nggi bir yil ichida Xitoyda burger narxi o‘zgarmagan, AQSHda esa inflatsiya tufayli oshgan. Natijada yuanning xarid qobiliyati barqaror qolgan, dollarniki esa pasaygan, garchi rasmiy kurs buni to‘liq aks ettirmasa ham.
Hindiston: Bu yerda mol go‘shtidan tayyorlangan burgerlar sotilmasa-da, mahalliy «Maxaraja Mak» (tovuq go‘shtidan) atigi 2,51 dollar turadi. Bu esa Hindiston rupiyasining zaifligidan dalolat beradi.
AQSHning siyosiy bosimi
Valuta kurslari bilan bog‘liq vaziyat Vashingtonda xavotir uyg‘otmoqda. AQSH prezidenti Donald Tramp dollar kursining yaqinda pasayganidan mamnun ekanini bildirib, ilgari Xitoy va Yaponiya bilan ularning valutalarini doimiy ravishda qadrsizlantirish istagi sababli «sherdek kurashishga to‘g‘ri kelganini» ta’kidladi.
Nega bu muhim?
Qadrsizlangan valuta mamlakatga eksport sohasida katta ustunlik beradi: uning tovarlari xorijiy xaridorlar uchun arzonroq bo‘ladi, bu esa ichki ishlab chiqarishni rag‘batlantiradi, ammo boshqa davlatlar (ayniqsa AQSH) ishlab chiqaruvchilariga zarar yetkazadi. Bu holat ko‘pincha savdo urushlariga olib keladi.
Oddiy investorlar uchun bu signal shu jihatdan muhimki, u dollar kelajakda zaiflashishi ehtimolini ko‘rsatadi. Agar nomutanosiblik tanqidiy chegaraga yetsa, bozor yoki siyosatchilar kurslarni majburan tenglashtiradi. Demak, jamg‘armaning barchasini faqat dollarda saqlash, boshqa jahon valutalari yoki aktivlar mustahkamlanishi ehtimoli fonida, kamroq foydali bo‘lishi mumkin.
