Energotariflar oshirilishi, sanksiyaga tushgan kompaniyalar va xorijliklarga yer sotilishi «AVVAL IQTISOD...» #15
Iqtisodchi Otabek Bakirov bilan iqtisodiy tahliliy ko‘rsatuvning navbatdagi sonida pasayib borayotgan energetika ulushi, Mobiuz xususiylashtirilishi, xalqaro sanksiyalar va so‘z erkinligining iqtisodga ta’siri tahlil qilindi.
«Avval iqtisod» dasturining ushbu sonida mamlakat iqtisodiyotidagi eng muhokamali mavzular ko‘rib chiqildi. Suhbat davomida davlat aktivlarini xususiylashtirishdan tortib, energetika va tashqi iqtisodiy xatarlargacha bo‘lgan yo‘nalishlar qamrab olindi.
Dastlab, uzoq vaqtdan beri kun tartibida bo‘lib kelayotgan Mobiuz kompaniyasini xususiylashtirish jarayoni muhokama qilindi. Tanlovda ishtirok etgan investorlar soni qisqarib, yakuniy bosqichga chiqqan bo‘lsa-da, jarayonning cho‘zilishi savollar tug‘dirmoqda. Bunday kechikish aktiv qiymatining pasayishiga yoki bozorda noaniqlikka olib kelishi mumkin. Shu bilan birga, yakuniy investorlar haqidagi ma’lumotlarning ochiqlanmagani ham shaffoflik masalasini kun tartibiga chiqarmoqda.
Keyingi muhim mavzulardan biri — energotariflar bo‘ldi. Ma’lum qilinishicha, tariflarni o‘rtacha 10 foizga oshirish bo‘yicha taklif tayyorlangan. Bir qarashda kichik ko‘ringan bu o‘zgarish iqtisodiyotda zanjirli reaksiyaga sabab bo‘lishi, oziq-ovqat va xizmatlar narxining oshishiga turtki berishi mumkin. Shu bilan birga, tariflar bo‘yicha aniq qaror va rasmiy bayonotning yo‘qligi bozor ishtirokchilarida noaniqlikni kuchaytirmoqda.
Dasturda iqtisodiy o‘sish ko‘rsatkichlari ham tahlil qilindi. 2026 yil birinchi choragida yalpi ichki mahsulot o‘sishi yuqori bo‘lganiga qaramay, energetika ulushining kamayishi qayd etildi. Bu holat sanoat o‘sishi bilan energetika ta’minoti o‘rtasida nomutanosiblik yuzaga kelayotganini ko‘rsatishi mumkin.
Tashqi iqtisodiy muhitda esa yangi sanksiyalar masalasi ko‘tarildi. Yevropa Ittifoqining navbatdagi paketi doirasida O‘zbekistonning ikki korxonasi — «Farg‘ona Kimyo Zavodi» va «Raw Materials Cellulose» sanksiyalar ro‘yxatiga kiritildi. Ularga nisbatan qo‘yilgan ayblovlar eksport nazorati va xalqaro talablarga moslik masalalarini yanada dolzarb qildi.
Yana bir muhim yo‘nalish — yer siyosati. Davlat rahbari qishloq xo‘jaligi yerlarini xorijliklarga sotish mumkin emasligini qat’iy belgilab berdi. Yangi tartibga ko‘ra, yerlar faqat mahalliy dehqonlarga auksion orqali beriladi, xorijiy investorlar esa faqat ma’lum shartlar asosida kirishi mumkin.
Shu tariqa, dasturda ko‘tarilgan mavzular iqtisodiy siyosatdagi muhim burilish nuqtalarini aks ettirdi. Umuman olganda, agar shaffoflik, raqobat va aniq qoidalar ta’minlanmasa, amalga oshirilayotgan islohotlardan keng jamoat emas, balki cheklangan guruhlar manfaat ko‘rishi xavfi saqlanib qoladi.
Teglar
