Капитал бозорида концентрация ошди

2025 йил якунларига кўра, «Қимматли қоғозлар марказий депозитарийси» капитал бозоридаги йирик иштирокчилар бўйича янгиланган рейтинг ва инфографик маълумотларни тақдим этди. Унда инвестиция воситачиларининг облигация ва акция портфеллари, шунингдек энг йирик эмитентлар таркиби кўрсатилган.

Бу рақамлар пул оқими қаерда тўпланаётгани, ликвидлик қайси институтлар атрофида шаклланаётгани ва бозор динамикаси кимлар таъсирида ўзгараётганини кўрсатади. Депозитарий маълумотига кўра, акциядорлик жамиятларининг жами эмиссия ҳажми (номинал қиймат бўйича) 265,14 трлн сўмга етган. Бу капиталнинг катта қисми иқтисодиётнинг таянч компаниялари атрофида жамланаётганини ва бозор институционаллашуви кучаяётганини англатади.

Облигацияларда концентрация кучайди

Корпоратив облигациялар сегментида етакчилар деярли тенг кўрсаткичларга эга: «Alkes Research» 852,2 млрд сўм ва «Freedom Finance» 850,4 млрд сўмлик портфель билан бозор пешқадами бўлиб турибди. Кейинги ўринларда «Tat Reestr» (646,7 млрд сўм), «Leader Finance Capital» (263,1 млрд сўм) ва «HBCapital"» (222,3 млрд сўм) келмоқда.

Энг муҳим жиҳат шундаки, корпоратив облигациялар портфелининг 86 фоизи атиги ўнта инвестиция воситачиси томонидан бошқарилмоқда. Бу бозорда профессионал инфратузилма шаклланганини кўрсатса-да, савдо фаоллиги тор иштирокчилар доираси атрофида айланаётганини ҳам англатади.

Бундай шароитда инвестор учун воситачи танлови стратегик қарорга айланади. Чунки катта портфель фақат ҳажм эмас, балки ахборот, таҳлил ва битимлар оқимига яқинликни ҳам англатади.

Акция бозори ва эмитентлар

Акциялар сегментида «Dalal Standard» МЧЖ 7 861,4 млрд сўм ва «Kapital Depozit» МЧЖ 7 518,3 млрд сўм портфел билан етакчилик қилмоқда. Шунингдек, «Leader Finance Capital» ва «Portfolio Investments» ҳам йирик портфель ҳажмлари орқали бозордаги ўрнини мустаҳкамлаб бормоқда.

Умуман олганда, инвестиция воситачилари 80 та эмитентнинг 40,8 трлн сўмлик акция чиқарилишига хизмат кўрсатади. Шунинг 33,5 трлн сўмлик қисми Top-10 иштирокчилар ҳиссасига тўғри келади, бу эса капитал бозорида институционал жамланиш юқори даражага чиққанини кўрсатади.

Эмитентлар орасида «Ўзбекистон миллий инвестиция жамғармаси» АЖ (27,89 трлн сўм), «Ўзбекнефтгаз» АЖ (22,48 трлн сўм) ва «Ўзмиллийбанк» АЖ (17,77 трлн сўм) пешқадам ҳисобланади. Кейинги йирик компаниялар ҳам икки хонали триллион кўрсаткичлар билан бозор капитализациясининг асосий қисмини шакллантирмоқда.

Капитал бозорида пул тобора йирик институтлар атрофида жамланяпти, бу концентрация бозор рақобатини кучайтирадими ёки янги иштирокчилар учун киришни қийинлаштирадими?