Эрон атрофидаги зиддиятларга қарамай, олтин нархи нега кўтарилмаяпти?

Эрондаги урушнинг 19-куни давом этаётганига қарамай, одатда беқарорлик даврида энг ишончли актив ҳисобланувчи олтин нархи кутилмаганда барқарор қолди. АҚШ ва Исроил 28-феврал куни Эронга илк зарбаларни берганидан бери можаро бутун минтақа бўйлаб кучайди ва глобал иқтисодиёт учун жиддий хавотирлар уйғотди.

2-март куни Эрон Ислом инқилоби муҳофизлари корпуси (ИИМК) бош қўмондонининг катта маслаҳатчиси Иброҳим Жаббарий дунё нефт ва газининг 20 фоизи ташиладиган Ҳўрмуз бўғози ёпилганини эълон қилди. Бу қадам нефт нархининг баррелига 100 доллардан ошиб кетишига сабаб бўлди.

Эрон уруши билан боғлиқ ноаниқликлар туфайли сўнгги икки ҳафта ичида акциялар нархи пасайган бўлса-да, олтин нархи ўзгаришсиз қолмоқда.

Олтин нархида қандай ўзгаришлар кузатилмоқда?

Сўнгги кунларда олтин нархи бир унция учун тахминан 5000 доллар атрофида барқарор сақланиб турибди.

18-март куни Тошкент вақти билан соат 14:35 да олтиннинг спот нархи деярли ўзгаришсиз қолиб, бир унция учун 4995 долларни ташкил этди.

АҚШда апрел ойида етказиб бериладиган олтин фючерслари атиги 0.1 фоизга ошиб, 5005.20 долларни ташкил қилди.

Бу кутилмаган ҳолатми?

Ҳа. Иқтисодий инқирозлар даврида инвесторлар ўз маблағларини ҳимоя қилиш учун «хавфсиз бошпана» излаши сабабли олтин нархи одатда кескин кўтарилади, шу боис ҳозирги ҳаракатсизлик ҳайратланарлидир. Бу айниқса глобал можаролар даврида яққол намоён бўлади.

«Масалан, Россия Украинага нисбатан кенг кўламли босқинни бошлаганида олтин нархи шиддат билан кўтарилган эди», — дейди Париж Халқаро ва стратегик тадқиқотлар институти иқтисодчиси ҳамда «Epistelem» таҳлилий платформаси муаллифи Реми Буржо «Al-Jazeera» телеканалига берган интервюсида.

Экспертнинг таъкидлашича, Ғарбнинг Россияга қарши қўллаган санкциялари марказий банклар ўртасида «ваҳима тўлқини»ни уйғотди ва олтин бозоридаги нархлар динамикасини бутунлай ўзгартириб юборди.

Оқибатда Хитой каби давлатлар АҚШ долларига қарамликни камайтириш мақсадида мисли кўрилмаган миқдорда олтин сотиб ола бошлади.

Бироқ, АҚШ ва Исроилнинг Эронга қарши уруши даврида бутунлай бошқача муносабат кузатилмоқда.

Нима учун олтин нархи ўзгаришсиз қолмоқда?

Бозор иштирокчилари АҚШ Федерал захира тизими инфляция туфайли фоиз ставкаларини туширишдан воз кечиб, аксинча, уларни кўтариши мумкин деб ҳисоблашмоқда. Британиялик собиқ иқтисодий маслаҳатчи Жеймс Мидуэйнинг «Al-Jazeera» телеканалига берган интервюсида айтишича, трейдерлар ҳозирда айнан шундай сценарийни кутяпти.

«Бу доллар активларини янада жозибадор қилади, фоиз тўламайдиган олтинни эса аксинча», — деди Мидуэй. Унинг қўшимча қилишича, инвесторлар анчадан бери АҚШ фоиз ставкаларини пасайтиришини кутмоқда.

Яна бир муҳим жиҳат шундаки, олтин нархи йил бошидан буён юқори ўсиш суръатларини қайд этиб келаётган эди.

«Олтин нархи урушдан олдин шу қадар баланд эдики, энди у жанговар ҳаракатларга сустроқ муносабат билдирмоқда», — дейди Мидуэй.

«Bruegel» таҳлилий маркази катта илмий ходими Ребекка Кристи ҳам ушбу фикрни қўллаб-қувватлайди. Унинг таъкидлашича, жорий йилда олтин нархи тарихий кўрсаткичлардан анча юқори даражада сақланиб қолмоқда.

 «Бошқа омиллар ҳам бор: доллар мустаҳкамлангани ва олтин нархи айнан долларда белгилангани сабабли, инвесторлар учун нархларни юқорига кўтариш қийин кечмоқда. Бундан ташқари, ўсаётган доллар муқобил хавфсиз активга айланмоқда. Нефт нархининг кўтарилиши эса инфляциянинг ошишига олиб келади, бу эса долларни янада жозибадор қилади», — деди Кристи.

Олтин ҳали ҳам ишончли активми?

«У икки йил олдингидек ноаниқликлардан ҳимоя воситаси сифатида кўрилмаяпти», — деди Буржо.

Унинг фикрича, олтин ўта спекулятив активга айлангани борасида тушунча шаклланган.

Унинг қўшимча қилишича, одатда таваккалчиликдан қочувчи анъанавий инвесторлар, жумладан марказий банклар ҳам олтин нархининг ҳозирги шароитдаги беқарорлигидан чўчиб қолган бўлиши мумкин.

Олтинни нималар кутмоқда?

Мутахассисларнинг қайд этишича, Яқин Шарқдаги мавҳумлик вазиятни олдиндан прогноз қилишни анча мураккаблаштирмоқда.

«Ҳозирча олтин нархининг янада кўтарилишига тўсқинлик қилаётган энг асосий жиҳат — унинг аллақачон ҳаддан ташқари юқори даражага чиқиб бўлганидир», — деди Кристи.

Мидуэйнинг фикрича, олтин нархи кескин ўзгариши учун иккита омил юз бериши керак.

«Биринчидан, май ойида янги ва катта эҳтимол билан Трампга хайрихоҳ раҳбарга эга бўладиган Федерал захира тизими инфляцион босимга қарамай, фоиз ставкалари яна пасайтирилиши мумкинлиги ҳақида аниқ ишора бериши керак. Иккинчидан, урушнинг давомийлиги ҳақидаги тасаввур ўзгариши лозим. Ҳозирча можаро тез орада якунланади деган ишонч бор, бироқ уруш қанча чўзилса ва етказилган зарар кўлами кенгайса, олтиннинг хавфсиз актив сифатидаги жозибадорлиги шунчалик ошиб боради», — деди у.