Isroilda falastinliklar uchun o‘lim jazosi to‘g‘risidagi qonun muhokamada

Isroil parlamenti (Knesset) terrorizmda ayblangan falastinliklar uchun o‘lim jazosini joriy etish to‘g‘risidagi eng bahsli qonun loyihasini yakuniy ovoz berish bosqichiga olib chiqdi. Itamar Ben-Gvir boshchiligidagi «Osma Yehudit» partiyasi tomonidan ilgari surilgan ushbu tashabbus Knessetning milliy xavfsizlik qo‘mitasi tomonidan ma’qullandi. Qonun loyihasiga ko‘ra, mahbuslar hukm chiqarilgandan keyin 90 kun ichida osib o‘ldirilishi kerak, deb yozmoqda «The Guardian».

Yangi tartib sudlarga prokuratura so‘rovisiz va bir ovozdan emas, balki oddiy ko‘pchilik ovozi bilan o‘lim hukmini chiqarish huquqini beradi. Mahbuslar to‘liq izolyatsiyada saqlanadi, advokatlar bilan faqat videoaloqa orqali gaplasha oladi. «Bu qonun Isroil jinoyat qonunchiligining keskin eskalatsiyasidir», — deya ogohlantirmoqda huquq himoyachilari va muxolifat vakillari.

Itamar Ben-Gvir dor belgisini taqib olib, bu usulni «eng maqbul variant» deb atadi va hatto ijro jarayonida qatnashishga tayyor shifokorlar borligini iddao qildi. Biroq Xalqaro inson huquqlari tashkilotlari va BMT ekspertlari buni «yashash huquqining buzilishi va qiynoq» deb baholamoqda. Isroilda o‘lim jazosi so‘nggi marta 1962 yilda natsist jinoyatchi Adolf Eyxmanga nisbatan qo‘llanilgan edi.

Huquqiy va diplomatik xatarlar

Isroil harbiylari va adliya vazirligi mulozimlari ushbu qonun xalqaro huquq normalarini qo‘pol ravishda buzishini ta’kidlamoqdalar. Bu holat isroillik qo‘mondonlarga nisbatan xalqaro hibsga olish orderlari chiqarilishiga sabab bo‘lishi mumkin. Yevropa Ittifoqi diplomatik xizmati ham tashabbusni keskin qoralab, o‘lim jazosi qiynoqlarni taqiqlovchi mutlaq me’yorlarga zid ekanini bildirdi.

Qonunda falastinliklar uchun apellyatsiya yoki avf etish imkoniyati deyarli yopib qo‘yilgan bo‘lsa, Isroil ichida sudlanganlar uchun hukmni umrbod qamoq jazosiga almashtirish ehtimoli qoldirilgan. Bunday diskriminatsiya ekspertlar tomonidan alohida tanqid qilinmoqda. Harbiy sudlar bosib olingan hududlarda ham o‘lim hukmini chiqarish vakolatiga ega bo‘ladi, bu esa vaziyatni yanada murakkablashtiradi.

Ma’naviy va siyosiy oqibatlar

«B’Tselem» inson huquqlari tashkiloti ijrochi direktori Yuli Novakning aytishicha, Isroil allaqachon falastinliklarni qamoqxonalarda va harbiy operatsiyalar davomida tizimli ravishda o‘ldirib kelmoqda. Uning fikricha, ushbu qonun shunchaki mavjud arsenalga qo‘shilgan yangi qonuniy qurol bo‘ladi. Qonun loyihasi nafaqat Falastin, balki Isroilning xalqaro maydondagi obro‘siga ham tiklab bo‘lmas zarar yetkazishi kutilmoqda.

BMT ekspertlari Isroilni qonun loyihasidan voz kechishga chaqirib, unda ishning yengillashtiruvchi holatlarini hisobga olish imkoniyati yo‘qligini ta’kidlashdi. Sud va prokuraturaning vakolatlari cheklanishi adolatli sudlov tamoyillarini butunlay yo‘qqa chiqaradi. Shunga qaramay, hukumat koalitsiyasi ichki siyosiy bosim ostida ushbu bahsli chorani qabul qilishga qat’iy intilmoqda.