Марказий Осиё етакчилари Сеулга йиғилади. Корея нега минтақа билан саммит ўтказмоқчи?

Келаси ҳафта Сеулда «Жанубий Корея — Марказий Осиё» биринчи саммити бўлиб ўтади. Унда Марказий Осиё давлатлари билан муҳим минераллар, энергетика ресурслари ва глобал таъминот занжирларини диверсификация қилиш каби йўналишларда ҳамкорлик масалалари муҳокама қилинади.

Ўзбекистон президенти Шавкат Мирзиёев ҳам Ли Чжэ Мённинг таклифига биноан 13–16-сентябр кунлари давлат ташрифи билан Кореяда бўлади. Давлат раҳбари Сеул шаҳрида Корея президенти билан тор доирада ва кенгайтирилган таркибда музокаралар, Миллий ассамблея спикери Чо Чжон Шик, бош вазир Хан Сон Сук, Кореянинг йирик компаниялари ва молия институтлари раҳбарлари билан учрашувлар ўтказади.

Ўзбекистон билан Корея ўртасидаги алоҳида стратегик шериклик муносабатларини янада мустаҳкамлаш ва кенгайтириш, ҳамкорликнинг устувор йўналишларида кооперацияни чуқурлаштириш ҳамда маданий-гуманитар алмашинувларни фаоллаштириш масалалари кўриб чиқилади.

Биринчи саммит 16-сентябрда бўлиб ўтади. Унда Қозоғистон, Ўзбекистон, Туркманистон, Тожикистон ва Қирғизистон давлат раҳбарлари иштирок этади. Учрашув «Инновациялар, фаровонлик ва ўзаро боғлиқликни мустаҳкамлаш учун Жанубий Корея ва Марказий Осиё ҳамкорлиги ва шериклигининг йўналишлари» мавзусига бағишланади.

Жанубий Корея президенти матбуот котиби Кан Ю-жон ёзма брифингда билдиришича, Сеул саммитдан глобал таъминот занжирларини диверсификация қилиш учун фойдаланишни режалаштирмоқда. Бунда Марказий Осиё давлатларининг муҳим минераллар ва энергетика ресурсларига бой захираларини Жанубий Кореянинг геологик қидирув ва қайта ишлаш соҳасидаги тажрибаси билан бирлаштириш кўзда тутилган.

Бундан ташқари, Жанубий Корея Марказий Осиёда ўз компаниялари фаолиятини кенгайтиришга кўмаклашмоқчи. Бунинг учун ҳар бир мамлакатнинг инфратузилма ва саноат ускуналарига бўлган эҳтиёжидан келиб чиққан ҳолда ҳамкорликни ривожлантириш режалаштирилган. Сеул, шунингдек, божхона тартиб-таомиллари, қонунчилик ва интеллектуал мулк ҳуқуқларини ҳимоя қилиш масалаларида ҳам ҳамкорлик қилишни кутмоқда.

Саммитда Корея яримороли билан боғлиқ масалаларда Марказий Осиё давлатларининг қўллаб-қувватлашига эришиш, шунингдек, терроризм, наркотикларни ноқонуний айлантириш ва кибержиноятчилик каби трансмиллий жиноятларга қарши курашишга ҳам алоҳида эътибор қаратилади.

Кан Ю-жоннинг таъкидлашича, саммит Жанубий Корея ва Марказий Осиё давлатлари раҳбарларининг биринчи кўп томонлама учрашуви бўлади. Шунингдек, хавфсизлик соҳасидаги глобал ноаниқлик кучайиб бораётган бир пайтда стратегик аҳамияти ортиб бораётган минтақа билан Сеулнинг дипломатик алоқаларини кенгайтириш учун муҳим қадам бўлади.

Келгусида Жанубий Корея ҳукумати Марказий Осиё билан ҳозирда асосан ресурслар ва инфратузилмага қаратилган ҳамкорликни сунъий интеллект, фан ва технологиялар, иқлим ўзгаришига қарши курашиш ва бошқа илғор соҳаларга ҳам кенгайтиришни режалаштирмоқда.

Саммит муносабати билан Сеул минтақа давлатлари билан мавжуд ҳамкорлик механизми даражасини ҳам оширишни режалаштирмоқда. Ҳозирда бу механизм вазирлар даражасида бўлса, энди давлат раҳбарлари даражасига кўтарилади. Шунингдек, ҳамкорликнинг узоқ муддатли йўналишларини белгилаб берадиган ва кўп томонлама ҳамкорликнинг янги механизмини яратишга хизмат қиладиган «Сеул декларацияси» тақдим этилади.

Ташриф доирасида Жанубий Корея президенти Ли Чжэ Мён 14-сентябрда Ўзбекистон президенти билан икки томонлама учрашув ўтказади. 15-сентябрда Туркманистон ва Қозоғистон раҳбарлари билан алоҳида учрашувлар режалаштирилган. Кейинги кун, 16-сентябрда эса Тожикистон ва Қирғизистон раҳбарлари билан учрашувлар бўлиб ўтади.

Саммитдан кейин Ли Чжэ Мён Жанубий Кореяга ташриф буюрган беш давлат раҳбари билан бирга бизнес-саммитда иштирок этади. Кан Ю-жоннинг айтишича, учрашув Жанубий Корея ва Марказий Осиё тадбиркорлари ўртасидаги ишбилармонлик алоқаларини мустаҳкамлаш ва ҳамкорликни кенгайтириш учун янги имкониятларни излашга қаратилган.

«Корея Республикаси — Марказий Осиё» формати деярли йигирма йилдан бери мавжуд. Шу вақт давомида у сиёсий мулоқот учун муҳим майдонга айланди ва кўплаб қўшма ташаббусларнинг бошланишига сабаб бўлди. Энди эса формат давлат раҳбарлари даражасига кўтарилмоқда. Бу соҳалар бўйича оддий ҳамкорликдан стратегик қарорлар қабул қилиш босқичига ўтилаётганини англатади. Марказий Осиёга тобора кўпроқ шунчаки географик ҳудуд сифатида эмас, балки умумий манфаатларни илгари сура оладиган ва биргаликда ҳаракат қила оладиган яхлит минтақа сифатида қаралмоқда.

Шу фонда Сеулнинг Марказий Осиёга қизиқиши табиий ҳолга айланмоқда. Жанубий Кореянинг иқтисодий рақобатбардошлиги тобора кўпроқ нафақат технологик етакчиликка, балки таъминот занжирларининг барқарорлиги, ишлаб чиқариш тармоқларини диверсификация қилиш ва ишончли, узоқ муддатли ҳамкорлик алоқаларига ҳам боғлиқ бўлиб бормоқда.

Бугунги кунда Марказий Осиё Евроосиёнинг энг истиқболли бозорларидан бирига айланмоқда. Минтақа аҳолиси 85 миллион кишидан ошди, аҳолининг ярмидан кўпи 30 ёшдан кичик. Сўнгги йилларда Марказий Осиё давлатлари иқтисодиёти барқарор ўсиш суръатларини сақлаб келмоқда. Ёш аҳоли, ички бозорларнинг кенгайиши ва давлатлар ўртасидаги алоқаларнинг тобора кучайиб бораётгани глобал инвесторлар ҳамда ривожланган технологик иқтисодиётга эга давлатларни Марказий Осиёга янгича қарашга ундамоқда. Ўзбекистон бу жараёнларда муҳим ўрин тутади.

Ўзбекистонда қарийб 38 миллион киши яшайди — бу Марказий Осиё аҳолисининг деярли ярмига тенг. Мамлакат минтақавий мулоқотни ривожлантириш, ўзаро боғлиқликни мустаҳкамлаш ва амалий ҳамкорликни кенгайтиришда муҳим роль ўйнамоқда.

Сўнгги саккиз йил ичида Ўзбекистон Жанубий Корея билан ҳам ҳамкорликни сезиларли даражада мустаҳкамлади. Икки давлат ўртасидаги савдо ҳажми деярли икки баравар ошди. Ҳозир Ўзбекистонда Корея капитали иштирокидаги қарийб 700 та корхона фаолият юритмоқда, Жанубий Кореядан киритилган инвестицияларнинг умумий ҳажми эса 8 миллиард доллардан ошган. Корея бизнеси энергетика, кимё саноати, машинасозлик, соғлиқни сақлаш, рақамли технологиялар ва таълим соҳаларида фаолият юритмоқда.