Qirg‘iziston Rossiyaga qarshi sanksiyalar bo‘yicha YIni sudga bermoqchi – FT
«Financial Times» Qirg‘iziston Vazirlar Mahkamasi raisining birinchi o‘rinbosaridan olgan intervyusiga tayanib, Bishkek Rossiyaga ikki maqsadli tovarlar eksport qilingani gumoni bilan sanksiya qo‘llangani uchun Yevropa Ittifoqiga qarshi sud jarayonlarini boshlashga tayyorlanayotganini yozdi. Bishkek holatga izoh berdi.
Аgaр Brussel Bishkekka Rossiyaga tovarlarni qayta eksport qilish gumoni tufayli sanksiya qo‘ysa, Qirg‘iziston Yevropa Иттифоқиning ehtimoliy cheklovlarini sudda rad etishni maqsad qilgan. Bu haqda «Financial Times» xabar берdi.
Nashr ma’lumotiga ko‘ra, Yevropa Komissiyasi Қирғизистонga harbiy maqsadlarda ishлатиладиgaн ayrim tovarlarni yetkazib berishni taqiqlashni taklif qilgan. ЕИ hujjatlarida qurol va dronlar ishlab chiqarishda қўлланилishи mumkin bo‘lgan stanoklar va elektronika, ya’ni ikki tomonlama maqsaddagi mahsulotlar haqida so‘z boradi. Brusselga ko‘ra, bu tovarlarning bir qismi sanksiya режимини айланиб o‘tib, Россияga qayta eksport qilinadi.
Қирғизистон Vazirlar Mahkamasi раисиning birinchi o‘rinbosari Дониёр Amangeldiyevning «Financial Times»ga ma’lum qilishича, respublika Ғарб cheklovlarni bajarish uchun barcha choralarni ko‘ryapti. Uning so‘zlariga ko‘ra, Евроиттифоқ Bishkek sanksiyalarga rioya qilayotganini tasdiqlash va cheklovchi choralarni oldini olish uchun qanday aniq qadamlar qo‘yishi kerakligini ko‘rsatmagan.
«Bu qaror bizning imijimizga ta’sir qiladi. Agar u qabul qilinsa, biz sudda uni rad etishga tayyormiz», – dedi Дониёр Amangeldiyev.
U shunga ham e’tibor qaratdiki, Qirg‘iziston chora-tadbirlar қўлланgaни bo‘yicha dalillarga ega, ammo Yevropa tomoni «talablarni bajarish uchun tegishli mexanizmlarni taklif qilmagan».
Вазирлар Mahkamasi raisining birinchi o‘rinbosari Rossiyaga tovar tranziti bo‘lgan alohida holatlarni tan oldi, ammo bunday amaliyotni to‘xtatishga hokimiyat e’tibor qaratganini ta’kidladi. Uning so‘zlariga ko‘ra, Yevropa importining ko‘p qismi mamlakatda gidroelektrostansiyalar qurilishi kabi katta kontraktlar bilan bog‘liq. Qaror qabul qilinsa, cheklovlar аксилроссия sanksiyalarini айланиб o‘tish гuмони fonda YIning Қирғизистонga qarshi to‘g‘ridan to‘g‘ri savdo choralari bo‘yicha birinchi pretsedentiga aylanishi mumkin.
Qirg‘iziston bu xabarni rad etdi
Qirg‘iziston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi «Financial Times» nashrida chop etilgan ushbu maqola bilan bog‘liq rasmiy izoh berdi. Vazirlar Mahkamasida ta’kidlashlaricha, bunday talqin respublika haqiqiy pozitsiyasiga to‘g‘ri kelmaydi.
Bildirilishicha, Дониёр Amangeldiyev bilan intervyuda faqat ehtimoliy ssenariy – cheklovchi choralar qo‘yilishi mumkin bo‘lgan holat muhokama qilingan. Vazirlar Mahkamasining ta’kidlashicha, Дониёр Amangeldiyevning so‘zlari noto‘g‘ri talqin qilingan va Qirg‘iziston Yevropa Иттифоқига qarshi sud jarayonlarini boshlashni niyat qilmaydi va bunga тайёрланмаяпти.
«Qirg‘izistonning pozitsiyasi barqaror bo‘lib qolmoqda — respublika faqat milliy qonunchilik, xalqaro majburiyatlari va xalqaro huquq normalari doirasida harakat qiladi. Eksport nazorati, cheklov rejimlariga rioya qilish va buzilishlarni oldini olish masalalari xalqaro hamkorlar, jumladan ЕИ strukturalari bilan hamohanglik va muloqot orqali hal qilinadi», – deyiladi hukumat bayonotida.
Қайд etilishicha, Қирғизистон va Yevropa Иттифоқи o‘rtasidagi aloqalar protseduralarning shaffofligi, ma’lumot almashish va nazorat mexanizmlarini kuchaytirishga qaratilgan. Sudli yoki nizoli choralar rasmiy siyosatning bir qismi sifatida ko‘rilmaydi.
«Financial Times» nashri e’lon qilgan maqola Bishkekning haqiqiy pozitsiyasini aks ettirmaydi: Qirg‘iziston Rossiya bilan bog‘liq sanksiyalar bo‘yicha YIga qarshi sudga murojaat qilishni niyat qilmaydi va Yevropa Иттифоқи bilan konstruktiv hamkorlikka sodiqligini saqlab qoladi», – deyiladi bayonotda.
Sanksiyalar bosimi xronologiyasi
Rossiyaga qarshi cheklovlarni айланиб o‘tish gumoni tufayli YI va AQSH sanksiyalari ostiga boshqa davlatlar, shu jumladan Qirg‘iziston kompaniyalari ham tushib qoldi.
O‘tgan yilning noyabrida «Kapital Bank Markaziy Osiyo» va A7 chegaralararo hisob-kitob platformasi Kanada sanksiyalari ostiga tushdi.
2025-yil oktabrida Европа Ittifoqi Qirg‘izistonning ikki bankiни («Tolubay» va «Евросиё jamg‘arma banki») shunday ro‘yxatga kiritdi.
O‘tgan yilning avgustida Britaniya cheklovlari ostiga Qirg‘izistonning «Kapital Bank», «Grinex» va «Meer» kriptovalyuta birjalari tushdi.
2025-yil fevralda Britaniya cheklovlari ostiga «Keremet Bank» tushdi, bu bank avval AQSH «qora ro‘yxati»ga kiritilgan edi.
Qirg‘izistondan bir necha xususiy kompaniyalarga nisbatan birinchi sanksiyalar 2024-yil iyunida AQSH va Britaniya tomonidan joriy qilingan.
Qirg‘iziston banklarga nisbatan sanksiyalar asossizligi haqida bir necha bor bildirgan. Prezident Садир Japarov 2025-yilda BMT tribunasidan respublikaga qo‘yilgan cheklovlarni tanqid qilgaн. U asossiz sanksiyalarni mamlakat ichki ishlariga aralashuv va endi shakllanayotgan iqtisodiyotni rivojlanishiga to‘sqinlik qiluvchi bosim deb atadi.
Qirg‘iziston va YI respublika banklarini sanksiyalardan chiqarish bo‘yicha reja ishlab chiqadi
O‘tgan oy oxirida Doniyor Amangeldiyev Yevropa Ittifoqining sanksiyalar bo‘yicha maxsus vakili Devid O’Sallivan bilan kengaytirilgan uchrashuvida Qirg‘iziston va Yevropa Иттифоқи respublika banklarini sanksiyalardan chiqarish bo‘yicha reja ishlab чиқishини ma’lum qildi. Tomonlar cheklovchi chora-tadbirlarni bajarish masalalari bo‘yicha fikr almashdi. Дониёр Amangeldiyev mamlakat risklarni boshqarishda professional yondashuv қўллаши va moliyaviy monitoring mexanizmlarini barqaror kuchaytirib borayotganini bildirdi.
Qirg‘iz tomoni ta’kidladiki, ta’minotning toza bo‘lishi uchun javobgarlikni Yevropa eksportyorlari ham o‘z zimmasiga olishi kerak, ular o‘z kontragentlari va tovarning tayinlanishini puxta tekshirishi lozim.
Ishtirokchilar e’tiborini bank sektori faoliyatiga ham qaratdi. Hukumat vakillari maxsus elchiga tijorat banklarida shubhali tranzaksiyalar bloklanishi va nazorat choralari kuchaytirilgani haqida ma’lumot berdi. Keyingi hamohanglik uchun risklarni baholash bo‘yicha shaffof mezonlar yaratish va tezkor fikr almashish tizimini yo‘lga qo‘yish taklif etildi.
Tomonlar Qirg‘iz Respublikasidagi ayrim moliyaviy institutlarga nisbatan cheklovlar bilan bog‘liq masalalarni bosqichma-bosqich hal etish rejasini belgiladi.
Maxsus elchi banklarni sanksiya ro‘yxatlaridan chiqarish va kelgusi risklarni minimallashtirish bo‘yicha Qirg‘iz tomoniga texnik hamkorlikka oid aniq takliflarini yetkazdi. Uchrashuv yakunlanarkan, hamkorlar ish tartibida doimiy aloqalarni saqlashga tayyorliklarini tasdiqladi.
