Трампнинг «Тинчлик кенгаши» Ғазода ҳарбий база қурмоқда

Доналд Трампнинг Тинчлик кенгаши ниҳоят илк ҳақиқий Америка маблағларига эга бўлмоқда: АҚШ маъмурияти Ғазо секторида халқаро ҳарбий контингент яратиш учун 206 миллион доллардан ортиқ маблағ ажратмоқда. Бироқ минтақани демилитаризация ва тиклаш мақсадида тузилган ташкилотнинг биринчи амалий натижаси тинчлик шартномаси эмас, балки Исроил назоратидаги ҳудудда ҳарбий база қуриш бўйича дастлабки келишув бўлди. Қарийб чекланмаган ваколатларга эга, Трамп умрбод раислик қиладиган ҳамда Владимир Путинга ҳам таклифнома юборилган ушбу тузилма етти ой ичида Ғазода на демилитаризация жараёнини, на тўлақонли тиклаш ишларини бошлади.

«Биз қон тўкилиши, нафрат ёки терроризм билан боғлиқ бирор нарсани молиялаштиришни истамаймиз. Шундай қилиб, Ғазони қайта тиклаш учун дастлаб уни ҳарбийсизлаштириш зарур, деган тўхтамга келдик», — деган эди АҚШ президенти Доналд Трамп 2025 йил кузида Мисрда Ғазо муаммосига бағишланган саммитда.

Чекланмаган ваколатларга эга орган

«The Insider» нашрининг ёзишича, кенгаш ташаббускори сифатида Трамп ўзи яратган бу тузилма нафақат кичик бир минтақа, балки бутун дунё учун масъул бўлиши мумкинлигига ишонади. Шу боис, Кенгаш уставида ҳеч қандай географик чекловлар кўрсатилмаган. Аммо бу ташкилот барибир кўпроқ Ғазо билан боғлаб тасаввур қилинади.

Бундан ташқари, БМТ Хавфсизлик кенгаши Трампнинг тузилмасига улкан ваколатлар берувчи мандатни айнан Ғазода тинчлик ўрнатиш мақсадида тақдим этган. Аниқроғи, бу ваколатларни у ўзи ва ўз одамлари учун ўзи ишлаб чиққан. Боиси, БМТ Хавфсизлик кенгаши фақатгина Америка президентининг умумий тинчлик режасини амалга ошириш учун Тинчлик кенгашини тузишни маъқуллаган, холос. Ушбу кенг ваколатлар акс этган уставни эса янги тузилган Кенгашнинг ўзи тасдиқлаб олган.

Шу тариқа, Тинчлик кенгаши ўтиш даврида (ҳарбий ҳаракатлар тўлиқ тугаб, тўлақонли сайлов органлари шакллангунига қадар) Ғазони бошқариши керак бўлган технократик Фаластин маъмуриятини назорат қилиш ҳуқуқини олди. Кенгаш гуманитар ёрдамни тақсимлайди, инфратузилма ва иқтисодиётни тиклашга масъул бўлади, уй-жой қурилиши билан шуғулланади, қолаверса, ўз Халқаро барқарорлаштириш кучларини (ISF) шакллантириш ҳуқуқини ҳам қўлга киритди. Ушбу квазиармия Ғазода маҳаллий полиция бўлинмалари пайдо бўлгунга қадар минтақада тартибни сақлаши лозим бўлади.

«The Insider»нинг таъкидлашича, Тинчлик кенгаши технократик Фаластин маъмуриятини назорат қилиш ҳуқуқини ўзига ўзи берган.

Доналд Трамп Кенгаш раиси сифатида қарийб чекланмаган ваколатларга эга. У ҳар қандай қарорга вето қўйиши, ўз ворисини бошқа амалдорларнинг иштирокисиз, мустақил равишда тайинлаши, Кенгаш ичида янги тузилмалар яратиши ёки тугатиши ҳамда ISF қўмондонини шахсан танлаши мумкин.

Бундан ташқари, Трамп Кенгаш раҳбарлигида истаганча қола олади. Низом ҳужжатларида ушбу лавозимда муддат чекловлари ҳам, раҳбарни вазифасидан озод қилиш механизмлари ҳам кўзда тутилмаган. Ҳаттоки бу лавозим унинг президентлик муддатига ҳам ҳеч қандай алоқадор эмас.

«Умуман олганда, Тинчлик кенгашининг устави ва тузилмаси дунёдаги энг узоқ ва қонли можаролардан бирини ҳал қилишга масъул халқаро ташкилотдан кўра, кўпроқ тижорат компаниясини эслатади. Ҳатто унинг инглизча номланиши ҳам («Board of Peace») айнан тижорат тузилмаларига ишора қилади. Инглиз тилидаги «board» сўзи одатда акциядорлик жамиятларининг директорлар кенгашини англатиш учун ишлатилади», — дейилади нашр мақоласида.

На тузилма бор, на бюджет

Афтидан, ташкилотда кўзланган улкан режаларни: Халқаро барқарорлаштириш кучларини шакллантириш, минглаб уй-жой ва инфратузилма объектларини тиклаш, Ғазода қулай инвестиция муҳитини яратиш ва Трампнинг тинчлик режасида тилга олинган бошқа вазифаларни амалга ошириш учун умуман маблағ йўқ.

Кенгашни ташкил этиш босқичида Трамп бўлажак иштирокчиларни ташкилот фондига бадал тўлашга чақирди. Бир миллиард доллар эвазига у умрбод аъзолик ва вето ҳуқуқини ваъда қилди. Бадалсиз ҳам аъзо бўлиш мумкин эди, аммо бунда аъзолик муддати икки-уч йил билан чекланиб, ҳеч қандай вето ҳуқуқи берилмайди. Жорий йилнинг май ойида Кенгаш бюджети бўм-бўш экани ҳисобга олинса, унга наинки иштирокчиларнинг бадаллари, ҳатто Трамп томонидан АҚШ ғазнасидан ваъда қилинган 10 миллиард доллар ҳам келиб тушмаган.

Август ойида, яъни АҚШ президенти Ғазони ҳарбийсизлаштиришга ваъда берган ва Тинчлик кенгаши тузилишига асос бўлган Мисрдаги саммитдан қарийб бир йил ўтиб, клуб ўз тарихида илк бор Ғазода ҳарбий база қуриш бўйича дастлабки шартномани имзолади. Ваъда қилинган демилитаризация ўрнига Америка президентининг тинчлик режаси Ғазо секторининг Исроил армияси томонидан босиб олинган қисмида Марокаш контингенти (ISF) учун казарма ва хўжалик биноларини қуришдан бошланадиган бўлди. Марокаш Халқаро барқарорлаштириш кучларини шакллантириш учун Ғазога ўз қўшинларини юборишга тайёрлигини билдирган биринчи давлатлардан бири (Қозоғистон, Косово ва бошқалар қаторида) эди.

Дастлаб Фаластинга 500 нафар марокашлик аскар ва офицерни юбориш эълон қилинган эди. Кейинроқ уларнинг сони 200 нафар атрофида бўлиши ҳақида маълумот пайдо бўлди. Улар қочқинлар лагерларидан бирини қўриқлаши ва шу билан бирга Фаластин хавфсизлик кучларини машқ қилдириши тахмин қилинган. Аммо буларнинг барчаси фақат миш-миш ва фаразлар даражасида. Ғазодаги марокашликларнинг ҳақиқий сони ва аниқ миссиясига оид ҳеч қандай расмий ҳужжат ҳозиргача йўқ.

Шунингдек, ҳарбий база қурилишини ким ва қандай миқдорда молиялаштираётгани ҳақида ҳам аниқ маълумот йўқ. Маълумки, пудратни чет элдаги Америка ҳарбий объектларини қуриш бўйича бир неча бор буюртмаларни бажарган Луизиананинг «Arkel International» компанияси қўлга киритган. Бироқ молиялаштириш манбалари, шартнома суммаси ва уни амалга ошириш муддатлари очиқ манбаларда умуман қайд этилмаган.

«Arkel International» билан шартнома имзолангани ҳақидаги хабар Тинчлик кенгаши ичидаги илк жиддий зиддият билан бир вақтга тўғри келди. 9 август куни Исроил бош вазири ва Тинчлик кенгаши аъзоси Бинямин Нетаняҳу Трампнинг Ғазода тинчлик ўрнатиш режасини «қабул қилиб бўлмас ҳолат» деб атади.

Гап шундаки, июл ойининг охирида Трамп Тинчлик кенгаши ҲАМАСнинг қурол ташлаш ҳақидаги ваъдасини олишга эришганини маълум қилиб, Исроил Ғазо секторидан ўз кучларини босқичма-босқич олиб чиқиб кетишни бошлаши кераклигини айтган эди. Нетаняҳу эса ҲАМАС билан ҳеч қандай келишув бўлмаганини ва шу сабабли Исроил ўз қўшинларини олиб чиқиб кетишга мажбур эмаслигини айтди.