«Уч кунлик» дейилган уруш: Россиянинг «махсус операция»си Иккинчи жаҳон урушини такрорлай олмади

11 январ куни Россиянинг Украинадаги «махсус ҳарбий операцияси» давомийлиги бўйича «Улуғ Ватан уруши» билан тенглашди — 1418 кун. Россия тарихи муқаддас ва миллатнинг мавжудлиги учун кураш деб улуғлайдиган ўша уруш Берлиннинг ишғол қилиниши ва нацистлар Германиясининг таслим бўлиши билан якунланган эди. Уч кунлик тезкор уруш сифатида режалаштирилган ҳозирги «махсус ҳарбий операция» эса Москва эълон қилган мақсадларнинг бирортасини бажара олмади.

Россия Федерацияси президенти Владимир Путин урушни Украинани «денацификация» қилиш, «демилитаризация» қилиш ва НАТОнинг Россия чегараларига яқинлашишига йўл қўймаслик шиорлари остида бошлаган эди. Орадан деярли тўрт йил ўтиб, манзара бунинг бутунлай аксини кўрсатмоқда.

НАТО нафақат чекинмади — аксинча, алянс кенгайди. Ўнлаб йиллар давомида бетарафликни сақлаб келган Финландия ва Швеция блокка аъзо бўлди. Россиянинг НАТО билан қуруқликдаги чегараси икки бараварга узайди. Америка қўшинлари ҳозирда Болтиқбўйи мамлакатлари ва Полшада 2022 йилнинг февралига қадар бўлган даврдагига қараганда кўпроқ миқдорда жойлаштирилган.

«Демилитаризация» натижасида дунёдаги энг жанговар тайёргарликка эга армиялардан бири яратилди. Украина қуролли кучлари ҳеч бир Европа армиясида мавжуд бўлмаган тажрибага эга бўлди. Киев Ғарб қурол-яроғларини ўзлаштирди ҳамда дронлар, ракеталар ва электроника ишлаб чиқарувчи ўзининг мудофаа саноатига асос солди.

«Денацификация» ва сиёсий элитани алмаштириш ҳақида энди гап ҳам бўлиши мумкин эмас. Урушнинг илк соатларида Россия махсус кучлари томонидан қўлга олиниши кўзда тутилган Володимир Зеленский президентлик лавозимини сақлаб қолмоқда. Бунинг устига, музокараларда Украина учун хавфсизлик кафолатлари муҳокама қилинмоқда; унда АҚШ ва Европа мамлакатлари келишувнинг кафиллари сифатида иштирок этмоқда ва бу механизм Киевни Ғарб хавфсизлик тизимига амалда интеграция қилади.

Муваффақиятсизликнинг баҳоси

НАТО ҳисоб-китобларига кўра, Россия армиясининг талофатлари 1,15 миллион кишини (ҳалок бўлганлар ва яраланганлар) ташкил этди. Қарийб 400 минг киши ногирон бўлиб қолди — бу Брянск ёки Твер шаҳарларида яшайдиган аҳоли сони билан баробар демакдир. Уруш россиялик солиқ тўловчиларга 42,3 триллион рублга тушди.

«Демографик жиҳатдан ёмонроқ, технологик жиҳатдан ёмонроқ. Россияда яхшиланган ёки кучлироқ бўлган бирорта ҳам жиҳат мавжуд эмас. Барча параметрлар бўйича у заифлашди», - дейди ҳарбий эксперт Павел Лузин.

Ҳатто расмий ҳарбий мақсадларга ҳам эришилмаган. Россия армияси ҳамон Кремл 2022 йилда аннексия қилган тўртта ҳудуднинг бирортасини ҳам тўлиқ назорат қилмаяпти. Ўтган йил давомида қўшинлар Украина ҳудудининг 1 фоизидан камроғини эгаллашга муваффақ бўлди, холос.

Мудофаа саноатига киритилган триллионлаб маблағлар эвазига юзага келган урушнинг учинчи йилидаги иқтисодий «бум» ўз кучини йўқотди. ЯИМ (Ялпи ички маҳсулот) ўсиши деярли нолга тушди, саноат кўрсаткичлари пасайишни бошлади, фуқаролик тармоқлари эса рецессияга ботди.

Тарих сабоқлари

Урушнинг биринчи кунида Россия қўшинлари Киевга учта йўналишдан ҳужум бошлаган эди. Режага кўра, Гостомелдаги «Антонов» аэропортини эгаллаш ва у ерга десантларни тушириш, шу билан бир вақтда зирҳли техника колонналарини пойтахт томон ҳаракатлантириш кўзда тутилган эди. Бироқ Украина қаршилиги бу режаларни чиппакка чиқарди.

«Улуғ Ватан уруши»нинг 1418 кунидан кейин Қизил Армия Берлинни ишғол қилаётган эди. «Махсус операция»нинг шунча кунидан кейин эса Россия қўшинлари Донбассда, 2022 йилнинг февралида ҳужум бошланган нуқтадан бор-йўғи 50 километр узоқликда тўхтаб қолди.

«Буларнинг барчасини англаш жуда қийин. Ўхшашликлар чизиш аҳмоқлик, лекин бу натижалар ҳақида ўйлашга мажбур қилади. Шунингдек, буларнинг барчаси яна неча кун, ой ва йиллар давом этиши ҳамда қандай оқибатларга олиб келиши ҳақида ҳам ўйлантиради», - деб тан олади уруш тарафдори бўлган «Военный осведомитель» Telegram-канали.

Ҳукуматпараст ёзувчи Захар Прилепин ҳам «махсус ҳарбий операция»нинг боришидан ва расмийларнинг Россия армияси муваффақиятларини бўрттириб кўрсатишга уринишларидан норозилигини билдирди. «Ниҳоят, кечаги «Орешник» зарбасининг видеосини кўрдим. Кимдир биз қанчалик ишончли тарзда нишонга теккизганимизни тушунтириб бердими? Украина газининг 50 фоизи — улар аллақачон тугадими? Ҳамма ёқдаги баландпарвоз таҳлилларда фақат юз марта такрорланган «украиналиклар даҳшатдан ақлдан озмоқда» ва «Ғарб даҳшатдан ақлдан озмоқда» деган гапларни кўрдим. Лекин улар ўтган сафар даҳшатдан ақлдан озиб бўлишган эди-ку. Улар қайтадан ақлдан озишдими? <...> Бугунги сана шарафига бирон нарсани тушуниб олишни хоҳлардим. Ахир бу кунда биз нимадир тушунишимиз керак-ку», — дея хулоса қилди ёзувчи.