«Uyimiz qani, pulimiz qani?»: Izmir Art Stroy ulushdorlari nega kompaniya bankrot bo‘lishiga qarshi?

8-sentabr kuni esa Toshkent tumanlararo iqtisodiy sudida Izmir Art Stroy bo‘yicha kreditorlar yig‘ilishi o‘tkazildi. Kompaniyaga nisbatan to‘lovga qobiliyatsizlik ishi 2026-yil 30-iyuldagi ajrim bilan qo‘zg‘atilgan va kuzatuv tartibi joriy etilgan. Bu kompaniya allaqachon bankrot deb topilganini anglatmaydi.

Xaridorlarni nima ishontirgan? 

Vaqt.uz jurnalisti bilan suhbatlashgan Surayyo Abdurahimova 2025-yil fevralida Jarqo‘rg‘ondagi loyihadan xonadon olganini aytadi. Unga reklamadagi 10 foizlik boshlang‘ich to‘lov va 40–48 oylik bo‘lib to‘lash imkoniyati ma’qul kelgan. Abdurahimovaning aytishicha, ofis menejeri unga qurilayotgan binodagi xonadonini ham ko‘rsatgan. U 44 kvadrat metrlik xonadon uchun dastlab 80 million so‘m to‘laganini bildiradi. Keyinchalik u qurilishdagi sustlikni ko‘rib, to‘lovlarni to‘xtatganini aytadi. Uning ta’kidlashicha, sotuv ofisi bilan qurilish uchun mas’ul tomonlar xaridorlarni bir-biriga yo‘naltirgan.

Jahongir Komilov esa 2023-yilda Jarqo‘rg‘ondagi loyihadan xonadon olganini, dastlab taxminan 150 million so‘m naqd to‘laganini va keyinchalik oyma-oy to‘lov qilganini aytadi. Unga ko‘ra, oxirgi 3 million so‘m qolganida qurilishdagi muammoni sezgan. Komilov xonadon loyihasi xaridorlarni ogohlantirmagan holda o‘zgarganini da’vo qiladi.

Loyiha o‘zgargan, to‘lovlar esa davom etgan

Marhabo Suyunova 2022-yilda Jarqo‘rg‘ondagi loyihadan 57,3 kvadrat metrlik xonadon olganini aytadi. Uning so‘zlariga ko‘ra, dastlab 293 million so‘m to‘lagan, keyinchalik qolgan to‘lovlarni ham amalga oshirgan. Biroq loyiha keyinchalik o‘zgargan va yangi variant bo‘yicha qo‘shimcha to‘lovlar taklif qilingan. Suyunovaning hisobicha, jami 449 million so‘mdan ortiq mablag‘ o‘tkazilgan. U xonadonni oxirigacha qurib berishni talab qilmoqda.

Gulmira Burxonova esa Jarqo‘rg‘on loyihasiga 2023-yilda 17 400 dollar to‘laganini, to‘lov jarayonida «Etaji» nomli vositachi firma ham qatnashganini aytadi. U shartnoma va bloklar nomlari keyinchalik o‘zgarganini ta’kidlaydi.

Tergov: 430 jabrlanuvchi va 173 mlrd so‘m zarar

Ma’lum bo‘lishicha, kompaniyaning uchta loyihasida jami 2688 ta xonadon qurilishi rejalashtirilgani, ularning qariyb 90 foizi sotilgani ko‘rsatilgan. 2026-yil 25-iyunida firibgarlik moddasi bilan jinoyat ishi qo‘zg‘atilgani va dastlab 430 fuqaro jabrlanuvchi deb e’tirof etilgani qayd etilgan. Tergovning o‘sha bosqichidagi hisob-kitobga ko‘ra, zarar 173 milliard so‘m atrofida baholangan.

Toshkent shahri prokurori vazifasini bajaruvchi Anvar O‘rmonovning fuqarolar bilan uchrashuvidagi ma’lumotiga ko‘ra, kompaniya hisob raqamida mablag‘ qolmagan, qurilish to‘xtagan. U kompaniyaning rasmiy ta’sischisi sifatida Gulnora Hakimova ko‘rsatilganini, Akmal ismli shaxs esa kompaniya ortidagi asosiy shaxs sifatida tilga olinganini bildirgan. Prokuror Akmal ismli shaxsni darhol qamoqqa olish zararni undirish va qurilishni davom ettirish imkoniyatlarini qisqartirishi mumkinligini aytgan. Prokuror yana Izmir house loyihasiga berilgan qurilish ruxsatnomasi temiryo‘l liniyasi hisobga olinmagani sabab bekor qilinganini ma’lum qilgan. Uning so‘zlariga ko‘ra, ushbu ruxsatni tiklash uchun sud qarori ustidan protest masalasi ko‘rib chiqiladi.

Bankrotlik masalasi muhokamada

8-sentabr kuni bo‘lib o‘tgan kreditorlar yig‘ilishida sud boshqaruvchisi Omonov kuzatuv jarayoni bo‘yicha hisobot berdi. Uning aytishicha, «Central Beton»ning arizasiga asosan bankrotlik ishi boshlangan. «Central Beton» bilan «Izmir art stroy» o‘rtasida 550 million so‘mlik beton mahsulotlarini yetkazib berish bo‘yicha shartnoma tuzilgan, majburiyat bajarilmagach, masala sudga olib chiqilgan.

Sud boshqaruvchisi kadastr, YHXX, bojxona va boshqa idoralardan ma’lumot olinganini, hozircha kompaniya nomida aniqlangan mol-mulk yo‘qligini bildirdi. Bank ma’lumotiga ko‘ra, kompaniyaning 13 milliard 347 million so‘mlik qarzdorligi mavjud.

Yig‘ilishda ulushdorlar vakillari esa bankrotlikning o‘zi muammoni hal qilmasligi mumkinligini ta’kidladi. Ulushdor Alisher Xotamov kompaniya hisobida taxminan 10 million so‘m mablag‘ borligi, kreditorlar talablari esa milliardlab so‘mga yetishini aytib, aktivlarni chuqurroq aniqlash kerakligini bildirdi.

Xotamov Neom Tower loyihasi misolida yerning boshqa yuridik shaxsga tegishli ekanini, Izmir Art Stroy esa bosh pudrat shartnomasi asosida qurilish ishlarini bajarganini ta’kidladi. Uning fikricha, sotilmagan noturar joylar va parkovka kabi obyektlar ham kompaniyaning majburiyatlarini qoplash imkoniyatini baholashda o‘rganilishi kerak.

Kreditorlar soni kam, ulushdorlar esa ko‘p

Yig‘ilish materiallarida to‘qqiz nafar kreditor haqida so‘z yuritilgan. Ularning uch nafari yuridik shaxs, qolganlari esa jismoniy shaxslar sifatida qayd etilgan. Shu bilan birga, uchta asosiy loyiha bo‘yicha ulushdorlar soni mingdan ortiq ekani, ayrim ishtirokchilar esa 1500 nafar fuqaro bilan shartnomalar mavjudligini aytgan.

Hali yakuniy qaror yo‘q

«Izmir art stroy» bo‘yicha ikki jarayon parallel davom etmoqda: jinoyat ishi doirasidagi tergov va iqtisodiy suddagi to‘lovga qobiliyatsizlik jarayoni. 30-iyuldagi ajrim bilan kuzatuv joriy etilgani kompaniya allaqachon bankrot deb topilganini anglatmaydi. Keyingi bosqichda sud bankrotlik, sanatsiya yoki tashqi boshqaruv masalasini hal qiladi.

Fuqarolar uchun esa asosiy savol o‘zgarmagan: yillar davomida to‘langan mablag‘ evaziga xonadonlar qurib beriladimi yoki pul qaytariladimi? Bu savolga javob tergov, sud va qurilish obyektlarining huquqiy-moliyaviy holati bo‘yicha keyingi qarorlarga bog‘liq.

Baxtiyor To‘xtayev, jurnalist

Operator va montajchi: Miroqil Xayrullayev