Yaqin Sharq neft gigantlari quvvatlarining uchdan bir qismini majburiy ravishda to‘xtatdi

Yaqin Sharqning to‘rtta eng yirik neft ishlab chiqaruvchisi umumiy hisobda kuniga 6,7 million barrel neft ishlab chiqarishni kamaytirishga majbur bo‘ldi. Bu jahon neft taklifining taxminan 6 foizini tashkil etadi. Bunga Ho‘rmuz bo‘g‘ozi amalda falaj holatga tushib qolgani sabab bo‘lgan – u harbiy harakatlar tufayli hanuz yopiq turgan muhim eksport yo‘li hisoblanadi. Bu haqda bugun, 10-mart kuni «Bloomberg» xabar qildi.

Majburiy to‘xtash

Mintaqadagi uzoq davom etayotgan beqarorlik tufayli saudiya Arabistoni, Iroq, Birlashgan Arab Amirliklari va Kuvayt neft qazib olishni keskin qisqartirishga (umumiy quvvatlarining taxminan uchdan birigacha) majbur bo‘ldi. Ikkinchi haftasiga kirgan va o‘ndan ortiq davlat jalb etilgan mojaro natijasida neft omborlari to‘lib ketgan, xomashyoni odatiy dengiz yo‘llari orqali tashish esa deyarli imkonsiz bo‘lib qolgan.

Vaziyatdan xabardor manbalarga ko‘ra, qisqartirishlar quyidagicha taqsimlangan:

Iroq: eng katta pasayish – ishlab chiqarish kuniga 2,9 million barrelga tushdi (quvvatning qariyb 60 foizi).

Saudiya Arabistoni: kuniga 2–2,5 million barrelga kamayish.

BAA: kuniga 500–800 ming barrelga kamayish.

Kuvayt: taxminan kuniga 500 ming barrelga pasayish.

Saudiya Arabistoni, BAA va Kuvayt uchun bu raqamlar fevral oyida qayd etilgan ishlab chiqarish darajasining 20–25 foizini yo‘qotishni anglatadi.

Jahon iqtisodiyoti uchun «domino» ta’siri

«Saudi Aramco» bosh direktori Amin Nasser moliyaviy hisobot taqdimoti vaqtida bu holatni «mintaqadagi neft-gaz sanoati duch kelgan eng katta inqiroz» deb atadi. Uning aytishicha, Ho‘rmuz bo‘g‘ozidagi harakat to‘xtashi allaqachon energiya sohasidan ancha tashqariga chiqqan zanjirli reaksiyani boshlab yuborgan.

Logistika va sug‘urtadan tashqari, aviatsiya, qishloq xo‘jaligi va avtomobilsozlik sohalari ham zarar ko‘rmoqda. Nasser ta’kidlashicha, jahondagi neft zaxiralari hozir besh yillik eng past darajaga tushgan, erkin ishlab chiqarish quvvatlarining katta qismi aynan Yaqin Sharqda joylashgan. Shu sababli dengiz qatnovining tiklanishi global barqarorlik uchun juda muhim.

Bu vaziyat fonida 9-mart kuni neft narxi barreli uchun taxminan 120 dollarga yaqinlashdi. Biroq keyinchalik Donald Trampning urush tez orada tugashi mumkinligi haqidagi bayonotlaridan so‘ng kotirovkalar pasaydi.