Dollar «xavfsiz panoh» maqomini qayta tikladi

AQSHning Eronga zarba berganidan keyin dollarning keskin ko‘tarilishi investorlarga bu valuta hali ham global «xavfsiz panoh» sifatida faoliyat ko‘rsatishi mumkinligini ko‘rsatmoqda. Bu haqda «Reuters» xabar berdi.

Dollarga bo‘lgan qaytadan «xavfsiz panoh» talabining kuchayishi, oxirgi bir necha oyda stress va xavfli vaziyatlarda dollarning avtomatik tarzda o‘z qiymatini saqlashiga bo‘lgan shubha ortib borganidan so‘ng yuzaga keldi. Bu shubhalar, o‘tgan yilgi global bozorda tariflar tufayli kuzatilgan sotuvlar davrida dollarning ko‘tarilmagani bilan kuchaygan edi.

2-mart kuni AQSH dollari barcha bozorlarda qimmatlashdi, dollar indeksi qariyb 1 foizga ko‘tarilib, olti oylik eng yaxshi kunni ko‘rsatdi.

«Bugun, menimcha, dollar nuqtai nazaridan klassik «risk-of» kuni. Menimcha, «Liberatsiya kuni» albatta oldingi tarixiy misollardan ozgina farq qildi», – deydi «Scotiabank»ning FX strategi Erik Teoret 2025-yil 2-aprel kuni e’lon qilingan keng ko‘lamli AQSH tariflari global bozorda katta sotuvlarni qo‘zg‘atgani haqida gapirar ekan.

Bu dollar uchun yaxshi yangilik, chunki uning «xavfsiz panoh» aktiv sifatidagi an’anaviy maqomi oxirgi oylarda yevro, yena va oltin bilan raqobatga duch kelgan edi. Tahlilchilar fikricha, dollarga foyda keltirgan omil AQSH bozorlarining chuqurligi va barqarorligi bo‘ldi.

«Agar siz riskni kamaytirmoqchi bo‘lsangiz va katta hajmda kamaytirish kerak bo‘lsa, AQSH g‘azna bozori bu oqimlarning barchasini boshqara oladi», – deydi Teoret.

Inqiroz davrida global investorlar obligatsiyalarga yugurganda dollarga talab oshadi.

«Dollar uchun alternativ yo‘qligi investorlarni yuqori o‘zgaruvchanlikda ham undan uzoqlashtirishni qiyinlashtiradi. Shuning uchun men dollar hali ham «xavfsiz panoh» aktiv sifatida ishlashini ko‘rishdan hayron emasman», – deydi «Mercer Advisors»ning bosh investitsiya ofitseri Don Kalkagni.

«Xavfsiz panoh» ta’siri saqlanib qoldi

O‘tgan yil bozordagi o‘zgaruvchanlikda dollarning «xavfsiz panoh» sifatidagi talabini qo‘lga kirita olmasligi asosan AQSHning o‘zi tahdid manbai bo‘lgani bilan bog‘liq edi. Tahlilchilar Vashingtonning tarif siyosati global sotuvlarni qo‘zg‘atib, investorlarni noto‘g‘rilik yuzaga keltirgan mamlakat valutasidan panoh izlashga ishtiyoqsiz qilgan, deb hisoblaydi.

«Liberatsiya kuni dollarning markaziy rolini pasaytirdi … investorlar esa (jahonning qolgan qismi)ni afzal ko‘ra boshladi», – deydi «Macro Hive» tadqiqot va strategiya firmasi tahlilchisi Benjamin Ford.

Uning so‘zlariga ko‘ra, neft shoki ham global investorlarni so‘nggi uch oyda qidirib kelgan pozitsiyalaridan chiqarib, ularni dollarni uzoq muddatli saqlashga undagan.

«Dollarning «xavfsiz panoh» sifatidagi ta’siri AQSH ichidagi shoklar xavfini ko‘rgan vaqtda pasayishi mumkin edi, ammo xalqaro geosiyosiy inqirozda uning ta’siri saqlanib qolganday», – deydi «BNY»ning Amerika bo‘yicha makro strategiyasi tahlilchisi Jon Velis.

Hamma narsa shunchaki emas

Shu bilan birga, hamma ham dollar boshqa sharoitlarda ham shu qadar barqaror panoh bo‘ladi, deb ishonmaydi.

«Bugungi faoliyat dollarda hali ham «xavfsiz panoh» xususiyati saqlanganini ko‘rsatadi, deb o‘ylayman. Ammo bahs hali tugamadi», – deydi «Rabobank»ning FX strategiyasi rahbari Jeyn Foli.

2-mart kuni dollarga ta’sir qilgan omillar faqat «panoh talabidan» emas, balki AQSHning energiya eksportchisi sifatidagi maqomi ham edi. Bu esa Amerika iqtisodiyotini neft narxlari shoklaridan saqlaydi, odatda esa importga bog‘liq iqtisodiyotlar ta’sir ko‘radi.

«Agar shok energiyaga yoki likvidlikka bog‘liq bo‘lmasa, dollar shunchaki iqtisodiy qo‘rquv holatida ko‘p samara bermasligi mumkin», – deydi «State Street Investment Management»ning valuta bo‘yicha katta portfel boshqaruvchisi Aaron Xyord.

Uning fikricha, AQSHdagi yuqori moliyaviy defoltlar, siyosatdagi o‘zgaruvchanlik va global aktivlarga yuqori ochiqlik dollarning katta shoklar davrida riskli aktivlar bilan bog‘liqligini oshiradi.

«Agar neft qiymati oshib, riskga ishtiyoq pasayaversa, dollarga talab ham davom etadi. Agar neft qiymati tushsa, odatdagi «xavfsiz panoh» valutalari – Shveysar franki va Yapon yenasi qayta olg‘a chiqishi mumkin», – dedi Ford.