Eron nizosi Osiyo mamlakatlarining neft ta’minotiga ta’sir qilmoqda

Kengayib borayotgan Eron nizosi Osiyo mamlakatlariga neft yetkazib berishni izdan chiqarmoqda. Bu haqda sanoat manbalari va tahlilchilarga tayanib, «Reuters» xabar berdi.

Yaqin Sharq ko‘rfazida kemalar to‘siqda qolgani va xomashyo hamda transport xarajatlari oshgani qayd etilmoqda.

Osiyo dunyoda eng ko‘p neft iste’mol qiluvchi mintaqa bo‘lib, uning 60 foiz nefti Yaqin Sharq ishlab chiqaruvchilaridan keladi. Mintaqada AQSH hamda Isroil bir tarafda, Eron esa boshqa tarafda jang qilayotgani xavfni oshirmoqda.

AQSH prezidenti Donald Tramp AQSH-Isroil harbiy zarbalari bir necha hafta davom etishi mumkinligini bildirdi, bu esa Ho‘rmuz bo‘g‘ozi orqali harakatni uzoq muddat buzilishini anglatishi mumkin – bu bo‘g‘ozdan dunyo neft ishlab chiqarishining taxminan 20 foizi va shunga yaqin miqdorda suyultirilgan tabiiy gaz kema orqali o‘tadi.

1-mart kuni zarbalar uchta tankerga zarar yetkazdi va bir dengizchi halok bo‘ldi, boshlang‘ich hujumlar esa xavfdan qochish uchun taxminan 200 ta kemani bo‘g‘oz yaqinida to‘xtashga majbur qildi. 2-mart kuni kema sug‘urtalari urush xavfi himoyasini bekor qildi, sanoat manbalari esa tanker ijara haqlari oshishi mumkinligini aytmoqda, chunki kemalar yirik xavfdan qochmoqda.

«Eron rasman Ho‘rmuz bo‘g‘ozini yopmagan, ammo kemalar xavfdan qochishi haqiqiy holat. Hujumdan keyin harakat hajmlari kamaydi, kemalar bo‘g‘ozdan tashqari joylashmoqda», – deb yozadi «Citi» tahlilchilari.

Dunyo neft narxlari 2-mart kuni taxminan 9 foizga ko‘tarildi, avval 13 foizgacha oshgan edi.

«Yaqin Sharqdan Yaponiyaga yuborilayotgan ba’zi xomashyo tankerlari Ho‘rmuz bo‘g‘ozidan o‘tmaslik uchun Fors ko‘rfazida kutmoqda», – dedi Yaponiya bosh vazir maslahatchisi Minoru Kihara brifingda.

Yaponiya savdo kompaniyasi «Itochu» (8001.T) ham «krfazdan neft va neft mahsulotlari yetkazib berishda ba’zi ta’sir»ni his qilmoqda va ta’minotni Yaqin Sharqdan tashqari manbalardan olishni rejalashtirmoqda. Yaponiyaning eng yirik qayta ishlovchi korxonasi «Eneos» (5020.T) esa kelgusi xomashyo xaridoriga ta’sirni baholash va vaziyatni kuzatishini ma’lum qildi.

Ho‘rmuz bo‘g‘ozining uzoq muddatli buzilishi neft narxlarini oshiradi va Xitoy hamda Hindistonga, dunyoda eng yirik va uchinchi yirik neft importyorlariga, yetkazib berishda tanqislik yuzaga kelishi mumkin, bu mamlakatlarni zaxiralardan foydalanishga va qayta ishlash korxonalarini kamaytirishga majbur qiladi.

Xalqaro energiya agentligi (IEA), asosan rivojlangan iqtisodiyotlardan iborat, a’zolardan kamida 90 kunlik neft importi miqdoriga teng zaxiralarni saqlashni talab qiladi.

Kihara Yaponiyaning strategik zaxiralarni darhol ochish rejasi yo‘qligini, ular dunyodagi eng katta zaxiralardan biri ekanini ta’kidladi.

Indoneziyaning «Pertamina» davlat neft kompaniyasi xavfni kamaytirish choralarini ko‘rgan va yoqilg‘i hamda suyultirilgan gaz taqchilligini oldini olish uchun qayta ishlash ishlarini optimizatsiya qilmoqda. Mamlakat Janubiy-Sharqiy Osiyodagi eng yirik benzin importyori sanaladi.

Hindiston rus neftidan foydalanishi mumkin

Hindistonning ba’zi qayta ishlovchi korxonalari Yaqin Sharq ta’minotchilariga xomashyo yuklash uchun kema topa olmasliklarini aytgan. Hindiston neft vazirligi va qayta ishlovchi korxonalar hafta oxirida uchrashib, mamlakatning energiya xavfsizligiga ta’sirni kamaytirish uchun variantlarni ko‘rib chiqqan.

Manbalarga ko‘ra, agar bu bo‘xron 10–15 kundan ortiq davom etsa, qayta ishlovchilar Hindiston hukumati ruxsat bersa, Rossiya neftidan foydalanishni ham ko‘rib chiqishi mumkin.

«Yaqin Sharqdan neft olishning alternativ yo‘llari qimmat va kema egalari bu yo‘l orqali harakat qilishni xohlamaydi, shuning uchun mavjud emas», – deydi manbalardan biri.

Suyultirilgan tabiiy gaz qiyinchiligi

Tahlilchilar Qatar, Umon va Birlashgan Arab Amirliklaridan suyultirilgan tabiiy gaz yetkazib berishning yo‘qolishi Osiyodagi xaridorlariga, ayniqsa Pokiston, Hindiston va Bangladeshga eng katta ta’sir ko‘rsatishini aytmoqda.

«Ushbu mamlakatlar uchun tanlov bor: boshqa ishlab chiqaruvchilardan suyultirilgan tabiiy gaz yuklarini jalb qilish yoki yoqilg‘ini almashtirish yoki talabni qisqartirish orqali gaz iste’molini kamaytirish», – deyiladi «Rystad Energy» tahlilchilari bayonotida.

Xitoy va Yaponiya dunyoda eng yirik suyultirilgan tabiiy gaz importyorlari hisoblanadi. Yaponiya esa asosan o‘z ta’minotini Avstraliyadan oladi. Mamlakatning kommunal xizmatlari ichki iste’mol uchun taxminan uch haftalik suyultirilgan tabiiy gaz zaxirasiga ega.