Ozarboyjon Eronga qarshi urushga qo‘shiladimi? — Boku dilemma qarshisida

5-mart kuni Eron ilk bor Ozarboyjonning Naxichivon mintaqasidagi aeroportga to‘rtta dron bilan zarba berdi. Bunga javoban Ozarboyjon buni terakt deb atadi va qo‘shinlarini yuqori shaylik holatiga keltirdi.

Shu tariqa, Eron bilan taxminan 765 kilometrlik uzun quruqlik chegarasiga ega bo‘lgan Ozarboyjon xavfsizlik sohasida yangi dilemma va urushga to‘laqonli jalb etilish istiqboliga duch keldi. Ozarboyjonlik siyosatshunos G‘animat Zohid «Yevropeyskaya pravda» nashri uchun vaziyatni tahlil qilib berdi.

Bunday ssenariyning ehtimoli qanchalik?

Birinchi qarashda, Ozarboyjonning ushbu urushda hozirgi bosqichda to‘g‘ridan-to‘g‘ri ishtirok etishi juda ehtimolli bo‘lib ko‘rinmaydi.

Biroq bir qator ssenariylarda Ozarboyjonning urushga kirishi mutlaqo imkonli bo‘lib qoladi.

Birinchi ssenariy — Eron tomonidan Ozarboyjonga qarshi to‘g‘ridan to‘g‘ri harbiy tahdid yoki hujum ehtimoli. Bu holatda Ozarboyjon, xalqaro huquqqa muvofiq, o‘zini himoya qilish choralarini ko‘rishi mumkin.

Darvoqe, so‘nggi kunlarda Eron dronlari tomonidan Ozarboyjon hududiga zarbalar berilgani faktini sodir bo‘lgan deb hisoblash mumkin, garchi rasmiy Tehron ushbu dronlarning «muallifligini» tan olishdan bosh tortgan bo‘lsa-da.

Ikkinchi ssenariy — yirik mintaqaviy koalitsiyaning shakllanishi.

Agar Qo‘shma Shtatlar va Isroil Eronga qarshi keng ko‘lamli urush boshlasa, mintaqadagi strategik hamkorlardan logistika, razvedka yoki havo hududini taqdim etish ko‘rinishidagi yordam talab qilinishi mumkin.

Agar ittifoqchilar Eronga qarshi harbiy operatsiyalar davomida quruqlikdagi qo‘shinlarni qo‘llash haqida qaror qabul qilsalar, bunday talab Ozarboyjon oldiga ham qo‘yilishi mumkin.

Uchinchi ssenariy — Eronning ichida jiddiy siyosiy inqiroz yoki beqarorlik. Bunday vaziyat mintaqada yangi siyosiy va etnik jarayonlar boshlanishiga olib kelishi mumkin.

Shuni hisobga olish kerakki, Eronning shimolida, Ozarboyjon Respublikasi bilan chegaradosh hududdan boshlab janubga qarab «Janubiy Ozarboyjon» deb ataladigan keng hudud joylashgan bo‘lib, u yerda 30–35 million etnik ozarboyjonlar istiqomat qiladi.

Agar Janubiy Ozarboyjonda fuqarolar urushi deb baholanishi mumkin bo‘lgan qo‘zg‘olonlar yoki isyonlar avj olsa, Ozarboyjon Respublikasi armiyasining Eronga aralashishi uchun muayyan ma’naviy asoslar yuzaga kelishini taxmin qilish mumkin.

Shu bilan birga, Eron armiyasi shaxsiy tarkibining sezilarli qismi etnik Ozarboyjonlardan iborat ekanligini yodda tutish lozim.

Demak, agar Ozarboyjon Respublikasi armiyasi Eronga to‘g‘ridan to‘g‘ri harbiy aralashuv haqida buyruq olsa, chegaraning narigi tomonida uni Eron armiyasining ozarboyjonlardan tashkil topgan bo‘linmalari kutib olishi mumkin.

Boku ushbu urushdagi ishtirokidan qanday manfaatlar olishi mumkin?

Birinchidan, mintaqada Eron kuchsizlangan taqdirda yangi kuchlar balansi shakllanishi mumkin, bu esa Bokuning mintaqaviy ta’sirini potensial ravishda oshirishi mumkin.

Ikkinchidan, Ozarboyjonning Turkiya va Isroil bilan harbiy-texnologik hamkorligi yanada kuchayishi ehtimoli mavjud.

Va nihoyat, uchinchidan — Eron ichida yashayotgan millionlab Ozarboyjonlar masalasi xalqaro kun tartibiga chiqishi mumkin.

Ozarboyjon uchun qanday xavflar mavjud?

Shu bilan birga, Ozarboyjon uchun mavjud bo‘lgan jiddiy xavflarni ham darhol qayd etish zarur.

Ittifoqchilar tomonida Eronga qarshi harbiy harakatlarda ishtirok etish uning Turkiya bilan munosabatlarida ziddiyatlarni yuzaga keltirishi mumkin. Anqara Eronning parchalanishini yoki uning ruxsat etilgan darajadan ortiqcha zaiflashishini qat’iyan istamaydi.

Navbatdagi xavf — Bokuning bunday urushga tayyorligi.

So‘nggi yillarda Ozarboyjon armiyasi modernizatsiya jarayonidan o‘tdi va mintaqadagi eng kuchli armiyalardan biri deb hisoblanadi. Ayniqsa, pilotsiz parvoz qurilmalari, yuqori aniqlikdagi qurol tizimlari rivojlanishi, shuningdek, Turkiya bilan harbiy hamkorlik uning salohiyatini oshirdi.

Biroq katta hududga, salmoqli aholiga va rivojlangan harbiy infratuzilmaga ega bo‘lgan Eron kabi davlat bilan to‘laqonli urush butunlay boshqa miqyosdagi mojaroni anglatadi.

Bundan tashqari, Eron mintaqadagi eng yirik raketa arsenaliga ega davlatlardan biri ekanligini unutmaslik kerak. Urush sharoitida Ozarboyjonning energetika infratuzilmasi, neft-gaz terminallari va strategik obyektlari potensial nishonlarga aylanishi mumkin.

Ozarboyjon iqtisodiyoti aynan shu omillarga ko‘p jihatdan bog‘liq, vaholanki, neftga oid bo‘lmagan sektordan keladigan daromadlar ahamiyatsiz bo‘lib qolmoqda. Neft sektoriga beriladigan zarbalar va ular keltirib chiqaradigan vayronagarchiliklar mamlakatning uzoq muddatli iqtisodiy kollapsiga olib kelishi mumkin.

Buning oqibatida, kuchishlatar tuzilmalari nazoratidan tashqariga chiqib ketadigan jiddiy siyosiy beqarorlik yuzaga kelishi mumkin.

Boshqa muhim xavf — ushbu qarama-qarshilikka mintaqaning yirik davlatlari jalb etilishidir.

Ehtimoliy urush miqyosining kengayishidan Rossiya manfaatdor bo‘lishi mumkin

Chunki Ozarboyjonning zaiflashishi Kremlga Janubiy Kavkaz mintaqasi ustidan o‘z nazoratini qaytarish imkonini beradi.

Aynan shuning uchun ham hozirgi bosqichda Ozarboyjon uchun eng maqbul strategiya — to‘g‘ridan to‘g‘ri harbiy to‘qnashuvga kirishmaslik, mintaqaviy barqarorlikni saqlab qolish va muvozanatlashgan diplomatik siyosatni davom ettirish bo‘lib qolmoqda.

Bunday urushning potensial xavflari mumkin bo‘lgan geosiyosiy manfaatlardan sezilarli darajada yuqoridir.