Пул қимматлашмоқда: Ўзбекистонда кредит ставкалари кетма-кет учинчи ой ўсмоқда

Марказий банк маълумотларига кўра, Ўзбекистонда миллий валютадаги кредитлар бўйича ставкалар кетма-кет учинчи ой давомида кўтарилмоқда. Январ ойида микроқарзлар бўйича ўртача номинал ставка (имтиёзли кредитларни ҳисобга олган ҳолда) 21,8 фоизга етди. Бу 2025 йил февралидан буён қайд этилган энг юқори кўрсаткичдир. Бир йилгача бўлган қисқа муддатли кредитлар йиллик 21,6 фоиздан таклиф этилмоқда, бу ўтган йилнинг мос даврига нисбатан 1 фоизга юқори. Узоқ муддатли кредитлар ставкаси эса 21,8 фоизни ташкил этди.

Жисмоний шахслар учун ўртача ставка 21,2 фоизгача пасайган бўлса-да, қисқа муддатли заёмлар ҳамон қиммат — йиллик 27,2 фоиз. Юридик шахслар учун эса маблағлар нархи 22,2 фоизгача кўтарилди.

Инфляцион кутилмаларни ҳисобга олган ҳолда реал фоиз ставкалари аҳоли учун 9 фоизни, бизнес учун эса 10,3 фоизни ташкил этмоқда. Бу кўрсаткич бир йил давомида тадбиркорлар учун 2,7 фоизга ўсгани пул-кредит шароитлари қатъийлашаётганидан далолат беради.

Тижорат кредитлари сегментида ҳам ўсиш кузатилиб, январ якунида ўртача ставка 22,8 фоизга етди. Бозор шартларида аҳолига бериладиган қисқа муддатли кредитлар 28,3 фоизгача чиққан бўлса, корпоратив мижозлар учун узоқ муддатли маблағлар 24 фоизгача қимматлашди. Ушби тенденция банкларнинг хавф-хатарларни баҳолаши ва ресурс базаси нархи ошгани билан изоҳланади.

Имтиёзли ва валютадаги кредитлар

Имтиёзли кредитлаш сегментида ҳам ставкаларнинг кўтарилиши кузатилди: ўртача кўрсаткич 11,6 фоизга етди, бу декабр ойидагидан 1,4 фоизга кўпдир. Аҳоли учун имтиёзли маблағлар 11,9 фоиз, бизнес учун эса 11,3 фоиз ставкада тақдим этилмоқда. Реал ифодада имтиёзли қарзлар бўйича ставкалар кўп йиллик максимал даражага чиқди: жисмоний шахслар учун 0,6 фоиз ва юридик шахслар учун 0,5 фоиз. Бу давлат дастурлари доирасидаги кредитларнинг ҳам аста-секин бозор шартларига яқинлашаётганини англатади.

Хорижий валютадаги кредитлар бўйича ставкалар декабр ойидаги 10 фоиз даражасида ўзгаришсиз қолди. Бу ўтган йилнинг январига нисбатан 0,2 фоизга пастдир. Қисқа муддатли валюта қарзлари 9,6 фоизгача арзонлашиб, октябрдан буён энг паст даражага тушди. Бироқ узоқ муддатли валюта кредитлари 10,1 фоизгача кўтарилган. Валютадаги маблағлар ҳамон сўмли кредитларга қараганда анча арзонлигича қолмоқда.

Инфляцион босим ва Марказий банкнинг эҳтиёткорона сиёсати пул бозоридаги ликвидлик нархига бевосита таъсир кўрсатмоқда. Реал ставкаларнинг ошиши иқтисодиётда истеъмол ва инвестицион фаолликни жиловлашга хизмат қилади. Бизнес вакиллари учун кредит ресурсларининг қимматлашиши ишлаб чиқариш таннархига ва янги лойиҳаларнинг рентабеллигига таъсир ўтказиши мумкин.

Оқибатлар ва истиқболлар

Марказий банк пул-кредит шароитларини қаттиқ сақлаб туриш орқали инфляцияни мақсадли кўрсаткичларга туширишни кўзламоқда. Тижорат банклари ўртасидаги рақобат эса чакана кредитлашда ставкаларнинг ҳаддан ташқари юқорилаб кетмаслигини таъминлаб турибди. Кредит ставкаларининг кетма-кет учинчи ой ўсиши тижорат банкларининг юқори ставкали депозитларни жалб қилаётгани билан ҳам боғлиқ.

Агар инфляцион кутилмалар пасайса, банклар ўз фоиз сиёсатини қайта кўриб чиқишлари мумкин. Ҳозирча эса қарз олувчилар учун «қиммат пул» даври давом этмоқда. Пул бозоридаги бундай қаттиққўллик иқтисодий барқарорликни таъминлашга қаратилган стратегик қадамдир.