Швейцария ҳам ЕИдан кейин Алишер Усмоновга нисбатан санкцияларни бекор қилди

Швейцария россиялик тадбиркорлар Алишер Усмонов ва Михаил Фридман, Қрим федерал университетининг собиқ ректори Андрей Фалалеев ҳамда «Redbird Corporate Services Ltd» компаниясини санкциялар рўйхатидан чиқарди. Бундан аввал, сентябр ойининг охирида Европа Иттифоқи ҳам шундай қарор қабул қилганди. Рўйхатдан вафот этган яна уч киши, жумладан, Давлат думасининг собиқ депутати Юрий Швиткин ва конструктор Александр Леонов ҳам чиқарилди. Ўзгаришлар 5-ноябр куни кечқурун кучга киради.

Шу билан бирга, Швейцария ҳукумати Россия ва Беларусга қарши Европа Иттифоқининг 21-сонли санкциялар пакетини қўллаб-қувватлашини эълон қилди. Хусусан, яна 254 нафар жисмоний ва юридик шахс ҳамда ташкилотга нисбатан чекловлар жорий этилди.

Бундан ташқари, Швейцария 33 та Россия банки, учинчи давлатдаги битта банк, 17 та молиявий ташкилот ва криптовалюта хизматларини кўрсатувчи компаниялар, учинчи давлатлардаги бешта компания, Россиянинг тўртта аэропорти ва иккита порти билан операциялар ўтказишни тақиқлади.

Россиянинг «соя флоти»га алоқадор яна 41 та кемага ҳам чекловлар қўйилди. Энди уларни сотиб олиш, сотиш ва уларга хизмат кўрсатиш мумкин эмас.

Швейцария Европа Иттифоқи санкцияларига автоматик равишда қўшилиши шарт эмас

Европа Иттифоқи мамлакатларидан фарқли равишда, Швейцария бошқа давлатлар томонидан жорий этилган санкцияларга қўшилиш-қўшилмасликни мустақил ҳал қилади. Мамлакат Европа Иттифоқига кирмайди. Шу сабабли санкциялар жорий этиш учун ўзининг эмбарго тўғрисидаги қонунига таянади.

Швейцария Федерал кенгаши ҳар бир қарорни алоҳида кўриб чиқади. Бунда унинг мамлакат қонунларига, ташқи сиёсий манфаатларига ва бетарафлик тамойилига қанчалик мос келиши ҳисобга олинади.

Шунга қарамай, Швейцария 1998-йилдан буён кўп ҳолларда Европа Иттифоқи санкцияларига тўлиқ ёки қисман қўшилиб келади. Россия 2022-йил 28-февралда Украинага қарши кенг кўламли уруш бошлаганидан кейин Федерал кенгаш Европа Иттифоқининг Россияга қарши дастлабки санкциялар пакетларини қабул қилишга қарор қилган. Швейцария расмийлари бу қарор мамлакатнинг бетарафлик мақомидан воз кечишини англатмаслигини алоҳида таъкидлаган.

Бу сафарги қарорда ҳукумат Европа Иттифоқининг қарорига мувофиқ олти нафар шахс ва битта компанияни санкциялар рўйхатидан чиқарганини маълум қилди. Бироқ Швейцария қолган чекловларни мустақил равишда ўзгартириш ҳуқуқини сақлаб қолди.

Масалан, ташқи сиёсий ва ҳуқуқий ҳолатни баҳолаганидан кейин мамлакат яна икки россияликни санкциялар рўйхатига киритишдан, шунингдек, учинчи давлатлардаги 14 та компанияга нисбатан экспорт назоратини кучайтиришдан ҳозирча воз кечди. Уларнинг исмлари ва компаниялар номлари ошкор этилмаган.

Швейцарияда қанча актив музлатилган?

Швейцария банклар уюшмаси маълумотларига кўра, 2025-йилда мамлакат банклари умумий қиймати 9,73 трлн швейцария франки бўлган активларни бошқарган. Уларнинг тахминан 2,36 трлн франки хорижлик мижозларнинг хусусий маблағларига тўғри келган.

«The Insider» нашри ўрганган Швейцария Иқтисодиёт масалалари бўйича давлат котибияти (SECO) маълумотларига кўра, 2026-йил 1-июл ҳолатида мамлакатда санкцияга учраган жисмоний ва юридик шахсларнинг 8,5 млрд франклик молиявий активлари музлатилган.

Бундан ташқари, 14 та кўчмас мулк объекти, автомобиллар, самолётлар, санъат асарлари ва бошқа қимматбаҳо буюмлар ҳам блокланган.

Усмонов ва Фридманнинг санкциялар рўйхатидан чиқарилиши уларнинг айнан шу чекловлар сабабли музлатилган активларини қайтариш учун асос бўлиши мумкин. Бироқ Швейцария расмийлари ҳар бир тадбиркорнинг қанча маблағи музлатилганини ошкор қилмаган.

Европа Иттифоқи нима учун санкцияларни бекор қилди?

Европа Иттифоқи 22-сентябр куни Усмонов ва Фридманни санкциялар рўйхатидан чиқарган эди. Улар билан бирга Қрим федерал университетининг собиқ ректори Андрей Фалалеев ва «Redbird Corporate Services Ltd» компанияси ҳам рўйхатдан чиқарилди.

Қарор Европа Иттифоқи Кенгашининг махсус регламенти билан расмийлаштирилган. Ҳужжатда санкциялар рўйхати қайта кўриб чиқилгани айтилган, бироқ икки тадбиркорга нисбатан чекловларни бекор қилишнинг аниқ сабаблари тушунтирилмаган.

14-сентябр куни «Financial Times» нашри ўз манбаларига таяниб, Франция ҳукумати Озарбойжон босими остида асли Ўзбекистондан бўлган россиялик олигарх Алишер Усмоновга нисбатан Европа Иттифоқи санкцияларини бекор қилишга ҳаракат қилаётгани ҳақида ёзган эди.

Нашр маълумотларига кўра, санкцияларни бекор қилиш Озарбойжонда ҳибсга олинган Франция фуқароларини озод қилиш бўйича келишувнинг бир қисми бўлган.

Озарбойжон президенти Илҳом Алиев жосусликда айбланиб, 10 йилга қамалган Франция фуқароси Мартин Райанни афв этган. Шундан сўнг Райан озодликка чиқарилиб, Францияга қайтган.

Франция Ташқи ишлар вазирлиги унинг озод этилишини Озарбойжон расмийлари билан олиб борилган «сабр-тоқатли ва конструктив» мулоқот натижаси дея баҳолаган.

Озарбойжон томони эса Францияга босим ўтказишга урингани ҳақидаги айбловларни рад этган.

«Financial Times» манбаларига кўра, Фридманга нисбатан санкцияларни бекор қилишни Люксембург сўраган. Тадбиркор музлатилган активлари учун ушбу мамлакатдан қарийб 16 млрд доллар компенсация талаб қилмоқда.

Украинанинг муносабати

Украинада Европа Иттифоқининг бу қарори танқид қилинди. Президент Владимир Зеленский айрим россиялик олигархларга нисбатан санкцияларни бекор қилиш ҳақидаги хабарларни «самарасиз қадам» дея баҳолади. Унинг таъкидлашича, Москвага нисбатан босимни юмшатиш эмас, аксинча, кучайтириш керак.

Эслатиб ўтамиз, аввалроқ миллиардер Алишер Усмонов Европа Иттифоқига қарши Германия судида муҳим ғалабага эришгани ҳақида ёзган эдик.