Япония иенаси энди «хавфсиз актив» эмас: инвесторлар Эрондаги уруш фонида валютадан юз ўгирмоқда

Эронда ҳарбий ҳаракатлар бошланиши билан Япония миллий валютасининг АҚШ долларига нисбатан курси пасая бошлади ва инқироз даврларида хавфсиз актив сифатидаги тарихий мақомини тўлиқ инкор этди. Бозорнинг бундай ноодатий реакцияси Токиодаги трейдерларни миллий валютани қутқариш учун Япония ҳукуматининг эҳтимолий тўғридан тўғри аралашувига тайёргарлик кўришга мажбур қилди. Бу ҳақда бугун, 4-март куни «Financial Times» хабар берди.

Анъанавий молиявий механизмларнинг издан чиқиши

Ўтган ҳафта охиридан буён иена курси 1 фоизга пасайиб, бир доллар учун 157,2 даражасига етди. Валюта трейдерлари таъкидлашича, бу одатий ҳолатдан тубдан фарқ қилади, чунки жаҳон можаролари вақтида инвесторлар оммавий равишда япон валютасини сотиб олар, шу билан бирга, «кэрри-трейдлар» деб аталувчи амалиётларни (бозор иштирокчилари арзон иенани қарзга олиб, бу маблағни бошқа мамлакатларнинг юқори даромадли активларига сармоя киритиш стратегияси) кескин равишда қисқартирар эди.

«Astris Advisory» компаниясининг Япония бўйича стратеги Нил Нюман бозор парадигмаларининг ўзгарганини қайд этди. Илгари геосиёсий шоклар пайтида иена қимматлашар эди, чунки бозорлар япон корпорациялари хориждаги даромадларини тезда ватанга қайтаришини кутарди.

«Иена энди хавфсиз паноҳгоҳ эмас. Компаниялар тахминан тўрт йилдан буён бундай йўл тутмаяпти. Аксинча, улардан хорижга сармоя киритиш талаб қилинмоқда ва улар буни ҳануз жуда фаол давом эттирмоқда. Ҳозирги иқтисодий шароитда Япония учун пулларни орқага қайтаришга ҳеч қандай рағбат йўқ», – деди Нюман.

Ички муаммолар: янги ҳукумат ва макроиқтисодиёт

Таҳлилчиларнинг фикрича, валюта курсининг бундай заифлиги Япония иқтисодиётининг туб заиф томонларини очиб берди. Сўнгги 12 ой ичида иена қарийб 5 фоизга қадрсизланди. Бунга бош сабаб сифатида бош вазир Санаэ Такаичининг давлат харажатларини кенгайтириш бўйича кенг қамровли режалари, шунингдек, унинг Япония банки ҳисоб ставкаcини янада оширишга қарши чиқиши кўрсатилмоқда.

«JPMorgan Asset Management»нинг Осиё-Тинч океани минтақаси бўйича бош бозор стратегиячиси Тай Хуэй юқори волатиллик (курснинг кескин тебранишлари) иенани капитални ҳимоя қилиш воситаси сифатида жозибадор эмас қилиб қўйганини таъкидлайди.

«Инвесторлар Эрондаги вазиятга қараб шундай демоқда: мен ўз хатаримни қандай қилиб хеджирлашим мумкин, бунда кутилмаган қўшимча хатарлар юзага келмаслиги керак? Иенадан геосиёсий хатарларга қарши суғурта воситаси сифатида фойдаланиш ҳақиқатан ҳам тушунарсиз ҳисоб-китоб» – деди Хуэй.

Бундан ташқари, Эрондаги уруш Японияга энергетика соҳаси орқали зарба бермоқда. Мамлакат нефт хомашёси ва табиий газ импортига кескин даражада боғлиқ. «Nomura Research Institute» иқтисодчиси Такахиде Киучи хомашё нархларининг кескин ўсиши Япония Банкини «фоиз ставкаларини ошириш масаласида янада эҳтиёткор» бўлишга мажбур қилишини айтади. Ставкалар яна узоқ муддат паст даражада қолиши ҳақидаги кутилмалар эса иенага босимни давом эттирмоқда.

Хатар омилларидан яна бири – Япониянинг келаси уч йил давомида АҚШга 550 миллиард доллар сармоя киритиш ваъдасидир. Президент Доналд Трамп маъмурияти билан бож тўловларини камайтириш мақсадида тузилган ушбу савдо келишуви ҳам япон валютаси курсига салбий таъсир кўрсатиши мумкин.

Интервенциялар таҳдиди: бозор кутув ҳолатида

3-март куни курс кескин пасайганидан сўнг Япония молия вазири Сацуки Катаяма ҳукумат бозорни «жуда юқори даражадаги шошилинчлик ҳисси билан» кузатаётганини ва зарур бўлган барча чораларни, жумладан тўғридан тўғри валюта интервенцияларини (давлат захиралари ҳисобидан иенани сунъий равишда сотиб олишни) қўллашга тайёр эканини билдирди.

Валюта қадрсизланишига бўлган босим ҳали ҳам кучли бўлиб қолаётганига қарамай, таҳлилчиларнинг қайд этишича, ҳукуматнинг кескин баёнотлари валюта қулаши жараёнини вақтинча тўхтатиб турибди.