Дунёда фақат бир мамлакат ўзини ўзи тўлиқ боқа олади
Бой давлатлар ҳам озиқ-овқат мустақиллигига эга эмас. Масалан, АҚШ ва Канада ҳам озиқ-овқатнинг тўлиқ спектрини ички ресурслар ҳисобидан қоплай олмайди.
© Andy Sacks/ Getty ImagesОзиқ-овқат хавфсизлиги фақат етарли калория ишлаб чиқариш билан чекланмайди, у мувозанатли овқатланиш учун зарур бўлган барча озуқа моддаларини қамраб олишни ҳам англатади.
Ушбу харита «Nature Food» тадқиқоти маълумотларига асосланиб, ҳар бир мамлакат ўз ҳудудида қанча асосий озиқ-овқат гуруҳини мустақил ишлаб чиқара олишини кўрсатади. Натижалар шундан далолат берадики, фақат биргина давлат барча озиқ-овқат эҳтиёжларини тўлиқ ўзи қоплай олади.
Таҳлил қуйидаги асосий гуруҳларни қамраб олади: крахмалли маҳсулотлар, мева, сабзавот, сут маҳсулотлари, гўшт, балиқ ва дуккакли экинлар. Ҳатто АҚШ ва Хитой каби йирик қишлоқ хўжалиги ишлаб чиқарувчилари ҳам бу гуруҳларнинг камида биттаси бўйича импортга боғлиқ.
Барча озиқ-овқат гуруҳларини қоплайдиган ягона давлат
Гуяна – барча етти асосий озиқ-овқат гуруҳини ички ишлаб чиқариш орқали қоплай оладиган ягона мамлакат. У нафақат барча тоифаларни таъминлайди, балки крахмалли маҳсулотлар ва мевалар бўйича эҳтиёждан ортиқ ишлаб чиқаради.
Хитой ва Виетнам эса яқин келади, улар ҳар бири етти гуруҳдан олтитасини қоплай олади. Бироқ иккаласи ҳам сут маҳсулотлари бўйича етишмовчиликка эга бўлиб, бу соҳадаги тизимий чекловларни акс эттиради. Ҳатто энг яхши натижа кўрсатган давлатлар ҳам камида битта асосий озиқ-овқат тоифасини импорт қилишга мажбур.
Бойлик ҳар доим ҳам озиқ-овқат мустақиллигини кафолатламайди
Юқори даромадли давлатлар кўпинча кутилган даражада юқори натижа кўрсатмайди. Масалан, Канада ва АҚШ ҳар бири фақат 7 та озиқ-овқат гуруҳидан 4 тасини қоплай олади. Гўшт, сут маҳсулотлари ва донли экинлар бўйича кучли ишлаб чиқаришга эга бўлса-да, иккала давлат ҳам мева ва сабзавот бўйича импортга катта даражада боғлиқ.
Бу ҳолат география ва иқлим билан боғлиқ. Шимолий давлатларда ўсиш мавсуми қисқа бўлиб, бу янги мева ва сабзавотларни ички ишлаб чиқариш имкониятини чеклайди. Натижада, илғор қишлоқ хўжалиги тизимларига қарамасдан, тўлиқ мувозанатли озиқ-овқатни ички ресурслар ҳисобидан таъминлаш қийин.
Тузилмавий чекловлар минтақавий фарқларни белгилайди
Яқин Шарқ and Шимолий Африка минтақаси доим энг кам озиқ-овқат мустақиллигига эга ҳудудлар қаторида туради. Бунда асосий сабаб сув ресурсларининг чекланганлигидир. Бу ҳудуд дунё аҳолисининг тахминан 6 фоизини ташкил этса-да, қайта тикланадиган сув ресурсларининг 2 фоизидан ҳам камига эга, бу эса қишлоқ хўжалигини кенгайтиришни чеклайди.
Балиқ маҳсулотлари ишлаб чиқариш ҳам глобал даражада муҳим чеклов ҳисобланади. Озиқ-овқат ва қишлоқ хўжалиги ташкилоти маълумотига кўра, дунёда аквакултура маҳсулотларининг 91 фоизи Осиё ҳиссасига тўғри келади. Бу концентрация кўплаб давлатларни, ҳатто гўшт ёки экин маҳсулотларини ишлаб чиқара олса-да, балиқ маҳсулотлари бўйича импортга боғлиқ қилиб қўяди.:
