Iroq dunyodagi ikkinchi eng yirik neft konini yopmoqda

Iroq dunyodagi ikkinchi eng yirik neft konida ishlab chiqarish hajmini yarmidan ham ko‘proqqa qisqartirdi. Bu qaror Islom inqilobi muhofizlari korpusi Ho‘rmuz bo‘g‘ozini yopganidan so‘ng, Eron bilan mojaro keskinlashgani fonida qabul qilindi. Bu haqda «Bloomberg» xabar berdi.

Iroq konlarida tanqidiy vaziyat

«Rumayla» koni davlatga qarashli «Basra Oil Company» tomonidan ishlatiladi va odatda kuniga 1,2 million barrel neft ishlab chiqaradi. Omborlar to‘lib ketgani sababli ishlab chiqarish 700 ming barrelga qisqartirildi. Bunga Ho‘rmuz bo‘g‘ozining yopilishi tufayli neft eksport qiluvchi tankerlar yetib kelishining sekinlashishi sabab bo‘lgan. «G‘arbiy Qurna-2» konida ham ishlab chiqarish kuniga 460 ming barrelga qisqartirildi.

Iroq rasmiylari ogohlantirishicha, agar tankerlar Ho‘rmuz bo‘g‘ozi orqali yuklash portlariga erkin o‘ta olmasa, yaqin kunlarda mamlakat kuniga 3 million barreldan ortiq neft ishlab chiqarishni to‘xtatishga majbur bo‘ladi. Iroqning janubiy portlarida neft saqlash hajmi allaqachon tanqidiy darajaga yetgan.

Asosiy suv yo‘lining blokada qilinishi

3-mart kuni Ho‘rmuz bo‘g‘ozi to‘rtinchi kun ketma-ket yopiq qoldi. Bir kun avval Islom inqilobi muhofizlari korpusi vakili Eron bo‘g‘oz orqali o‘tishga uringan har qanday kemani o‘qqa tutishini bildirganini Eron OAVlari xabar qildi. Ushbu suv hududida kamida uchta neft tankeri hujumga uchragan.

Eng tor joyida kengligi atigi 34 kilometr bo‘lgan Ho‘rmuz bo‘g‘ozi orqali har kuni jahon neft va gaz ta’minotining taxminan 20 foizi o‘tadi. Fors ko‘rfazidagi barcha asosiy neft ishlab chiqaruvchi davlatlar – Saudiya Arabistoni, Iroq, Kuvayt, BAA, Qatar, Bahrayn va Eron – o‘z mahsulotini aynan shu yagona yo‘lak orqali eksport qilishga majbur. Quruqlik orqali muqobil yo‘llar, aylanma kanallar yoki quvurlar mavjud emas.

Mintaqaning neft-gaz sektori uchun oqibatlar

«Rumayla» konida ishlab chiqarishning qisman to‘xtatilishi «Saudi Aramco» Eron dron hujumi natijasida «Ras-Tanura» neftni qayta ishlash zavodini to‘xtatganidan bir kun o‘tgach sodir bo‘ldi. Qatar esa «Ras-Laffan»dagi dunyodagi eng yirik suyultirilgan tabiiy gaz terminalini yopdi, bu esa Yevropada gaz narxlarining keskin oshishiga olib keldi.

Iroq hukumati ishlab chiqarish qisqarishini dengiz qatnovining izdan chiqishi va mavjud tankerlar yetishmasligi bilan izohlamoqda. Natijada janubiy eksport terminallaridagi neft saqlash rezervuarlari tanqidiy darajada to‘lib ketgan.

Alohida holatda, dron hujumi Fujairah portiga ham zarba berdi, u BAAning Ho‘rmuz bo‘g‘ozidan tashqaridagi eng yirik neft eksport xabi hisoblanadi. Port infratuzilmasiga halokatli tuzilmaviy shikast yetgani haqida tasdiqlangan ma’lumotlar yo‘q, ammo ushbu hodisa Fors ko‘rfazi energetika infratuzilmasi xavfsizligiga oid xatarlarni kuchaytirmoqda.

Neft bozorining reaksiyasi

Neft narxlari keskin oshdi, chunki treyderlar narxlarga geosiyosiy xatarlar va Fors ko‘rfazi mintaqasida ta’minot uzilishlari ehtimolini qo‘shmoqda. 3-mart kuni AQSH sharqiy vaqti bilan soat 09:30 da «Brent» nefti fyucherslari 7,99 foizga oshib, bir barrel uchun 83,95 dollarga yetdi, «WTI» fyucherslari esa 8,75 foizga oshib, bir barrel uchun 77,46 dollarga chiqdi.

Ho‘rmuz bo‘g‘ozining jahon iqtisodiyoti uchun strategik ahamiyati

Ho‘rmuz bo‘g‘ozi dunyodagi eng muhim energetik yo‘laklardan biri hisoblanadi. Ushbu tor suv yo‘li orqali har kuni taxminan 21 million barrel neft o‘tadi, bu esa jahon neft talabining qariyb beshdan bir qismini tashkil etadi.

Tarixan bu bo‘g‘oz bir necha bor geosiyosiy qarama-qarshilik markaziga aylangan. 1980-yillardagi Eron-Iroq urushi davomida har ikki tomon ushbu hududda neft tankerlariga hujum qilgan, bu esa tijorat kemalarini himoya qilish uchun xalqaro dengiz operatsiyasini amalga oshirishga olib kelgan.

AQSH Energetika axboroti boshqarmasining baholashicha, Ho‘rmuz bo‘g‘ozi orqali o‘tadigan neftning taxminan 76 foizi Osiyo bozorlariga, xususan, Xitoy, Hindiston, Yaponiya va Janubiy Koreyaga yo‘naltiriladi. Ushbu suv yo‘lining uzoq muddatli blokada qilinishi mazkur asosiy bozorlarda ta’minot tanqisligiga olib kelishi mumkin.