Хитой АҚШ активларинии сотиб юборишда етакчилик қиляпти

АҚШ давлат қарзини оширишда давом этмоқда ва хорижий инвесторлардан триллионлаб доллар жалб қилмоқда. Европа давлатлари ҳамда Япония Америка қимматли қоғозларини фаол сотиб олаётган бир пайтда, BRICS блогига кирувчи мамлакатлар, Хитой бошчилигида, улардан оммавий равишда воз кечмоқда. Бу ҳақда АҚШ Молия вазирлиги маълумотларига таяниб, «Visual Capitalist» хабар берди.

Рекордли қарзлар ва уларнинг эгалари

Қўшма Штатлар ҳар йили ўз дефицитини молиялаштириш учун ички ва ташқи инвесторларга таянади. 2026 йил феврал ҳолатига кўра, АҚШ давлат қарзи ҳайратланарли даражада – 38,6 триллион долларга етди. Америка иқтисодиётининг барқарорлиги ҳақидаги хавотирларга қарамай, қимматли қоғозларнинг юқори даромадлилиги бутун дунёдан капитал жалб қилишда давом этмоқда. Хорижий инвесторларга тегишли АҚШ қарзи умумий ҳажми рекорд 9,4 триллион долларга ўсди.

Европа ва Япония – АҚШнинг асосий кредиторлари

2024 йил ноябридан 2025 йил ноябригача бўлган даврда АҚШ ҳукуматини энг фаол молиялаштирувчи давлатлар аниқланди. Биринчи бешталик янги инвестицияларнинг тахминан 65 фоизини таъминлади, уларнинг умумий ҳажми 786 миллиард долларни ташкил қилди.

Сотиб олувчиларнинг етакчилари (2024 йил ноябр – 2025 йил ноябр):

Буюк Британия: +121,6 млрд доллар (+16 фоиз)

Белгия: +119,7 млрд доллар (+33 фоиз)

Япония: +115,5 млрд доллар (+11 фоиз)

Канада: +99,8 млрд доллар (+27 фоиз)

Норвегия: +56,3 млрд доллар (+35 фоиз)

Айтиб ўтиш керакки, Белгияда кўрсатилган 33 фоизлик кескин ўсиш асосан техник сабабга боғлиқ. Брюсселда «Euroclear»нинг штаб-квартираси жойлашган бўлиб, у бутун Европа инвесторлари номидан облигацияларни сақлайди. Шу каби тушунча бошқа молиявий ва оффшор марказларга, жумладан Британия, Люксембург ва Кайман оролларига ҳам тааллуқли: статистика қоғозлар жисмоний қаерда сақланаётганини кўрсатади, уларнинг охирги эгаси ким эканини эмас.

Хитой ва BRICS долларсизланиш йўлида

Бошқа томонда эса АҚШ активларини фаол сотиб юбораётган давлатлар жой олди. Бу борада аниқ етакчи – Хитой.

Сотувчиларнинг етакчилари (2024 йил ноябр – 2025 йил ноябр):

Хитой: -86,0 млрд доллар (-11 фоиз)

Бразилия: -60,8 млрд доллар (-27 фоиз)

Ҳиндистон: -47,5 млрд доллар (-20 фоиз)

Британия Виржиния ороллари: -39,0 млрд доллар (-32 фоиз)

Багама: -13,8 млрд доллар (-35 фоиз)

Пекин йиллик ҳисобда инвестицияларни яна 11 фоиз камайтирди. Бу Хитойнинг долларга боғлиқликни камайтириш (дедолларизация) бўйича кўп йиллик стратегияси доирасида амалга оширилаётган қадам бўлиб, унинг доирасида давлат захиралари олтин ва бошқа активларга ўтказилмоқда.

BRICSнинг бошқа давлатлари, жумладан Бразилия ва Ҳиндистон ҳам Америка қимматли қоғозларидан умумий 108 миллиард доллар миқдорида воз кечди. Бу ҳукумат ҳаракатлари нафақат сиёсий мотивлар, балки иқтисодий сабабларга ҳам боғлиқ: давлатлар ўз миллий валюталарини қўллаб-қувватлаш ва ҳимоя қилиш учун доллар захираларидан фойдаланишга мажбур бўлмоқда.

Хитойнинг АҚШга инвестицияларидаги тарихи рекорд

Хитой АҚШ давлат облигацияларини сотиш жараёни тизимли бўлиб, ўттиздан ортиқ йил давомида амалга оширилмоқда. Пекиннинг АҚШ давлат қарзига қўйган молиявий маблағлари тарихи рекорди 2013 йил ноябр ойида қайд этилган, ўша пайтда Хитойнинг Америка ғазначилик қоғозлари портфели рекорд даражада 1,31 триллион долларни ташкил қилган.

Шундан сўнг, савдо уруши ва геосиёсий тангликнинг ортиши фонида, Хитой ўз улушини босқичма-босқич камайтириб келмоқда. АҚШ Молия вазирлиги маълумотларига кўра, 2025 йил охирига қадар Пекин АҚШ давлат қарзини тахминан 683,5 миллиард доллар миқдорида сақлаб турган, бу 2008 йилги глобал молиявий инқироздан кейинги энг паст кўрсаткичдир.