Alisher Usmonov Yevropaning sanksiyalaridan qanday qilib qutuldi?

Yevropa Ittifoqi Rossiyaga qarshi sanksiyalar rejimini 2029 yil 22-sentabrga qadar uzaytirdi. Shu bilan birga, asli o‘zbekistonlik bo‘lgan tadbirkor Alisher Usmonov va rossiyalik milliarder Mixail Fridmanga nisbatan cheklovlar bekor qilindi. Mazkur qaror 22-sentabr kuni YI Kengashi tomonidan qabul qilindi.

YI Kengashining rasmiy ma’lumotiga ko‘ra, mazkur sanksiya rejimi Ukrainaning hududiy yaxlitligi, suvereniteti va mustaqilligiga putur yetkazishda yoki tahdid solishda ayblangan shaxslar va tashkilotlarga nisbatan qo‘llanadi. Ushbu ro‘yxatdan 3 mingdan ortiq jismoniy va yuridik shaxs joy olgan bo‘lib, ularning aktivlari muzlatiladi, jismoniy shaxslarga esa Yevropa Ittifoqi hududiga kirish taqiqlanadi.

Usmonovga qarshi sanksiyalar qachon joriy etilgan edi?

Yevropa Ittifoqi Alisher Usmonovga nisbatan sanksiyalarni 2022 yilda — Rossiyaning Ukrainaga qarshi keng ko‘lamli bosqini boshlanganidan so‘ng joriy qilgan edi. YI bu qarorini tadbirkorning Rossiya prezidenti Vladimir Putin bilan yaqin aloqalari hamda mamlakat iqtisodiyotining muhim tarmoqlaridagi ishtiroki bilan izohlagan. Usmonov esa bu ayblovlarni rad etib, sanksiyalar ustidan sudga shikoyat qilgan edi.

Yevropa OAVlarining yozishicha, Usmonovni sanksiyalar ro‘yxatidan chiqarish bo‘yicha muzokaralar bir necha oy davom etgan. Bu jarayonda Fransiya uni ro‘yxatdan chiqarishni faol qo‘llab-quvvatlagan, Slovakiya ham mazkur masalani ko‘targan.

Fransiya nega Usmonov masalasini o‘rtaga tashladi?

Mazkur masala atrofida eng ko‘p muhokama qilingan mavzu — Fransiya va Ozarboyjon o‘rtasidagi mahbuslar almashinuvidir. «Reuters» agentligi 16-sentabr kuni yevropalik diplomatlarga tayanib, Fransiya Usmonovni sanksiyalar ro‘yxatidan chiqarish masalasini Ozarboyjonda hibsda saqlanayotgan ikki nafar fransuz fuqarosining taqdiri bilan bog‘lagani haqida xabar berdi. Ozarboyjon tomoni esa bunday bosim bo‘lganini rad etgan.

Keyinroq «Euronews» o‘z manbalariga tayanib, O‘zbekiston va Fransiya rasmiylari o‘rtasida maxfiy kelishuv bo‘lganini iddao qildi. Unga ko‘ra, Ozarboyjon ikki fransuz fuqarosini ozod qilishi, evaziga esa Usmonov sanksiyalardan ozod etilishi ko‘zda tutilgan. Biroq Fransiya rasmiylari bunday kelishuv mavjudligini ochiq tasdiqlamagan.

Mixail Fridman ham sanksiyalardan ozod qilindi

Usmonov bilan bir qatorda rossiyalik yana bir milliarder Mixail Fridman ham YI sanksiyalaridan chiqarildi. Uning masalasini asosan Luksemburg ko‘targan. Tadbirkorning ushbu mamlakatga qarshi 16 milliard dollarlik da’vo arizasi kiritgani bunga asosiy sabablardan biri sifatida ko‘rilmoqda. Fridman 2024 yilda aktivlari muzlatib qo‘yilgach, dastlab Luksemburgga qarshi, keyinroq Niderlandiya va Buyuk Britaniya ustidan ham huquqiy da’volar ochgan edi.

«Reuters» va «Euronews» ma’lumotlariga ko‘ra, Slovakiya Fridmanni sanksiyalar ro‘yxatida saqlab qolishga qarshi chiqqan, Luksemburg esa «Agar Usmonov chiqarilsa, Fridman ham chiqarilishi kerak» degan pozitsiyani ilgari surgan.

Nega sanksiyalar birdaniga uch yilga uzaytirildi?

Odatda Yevropa Ittifoqi sanksiyalarning mazkur qismini har olti oyda qayta ko‘rib chiqar edi. Biroq 2026 yilning sentabr oyida Usmonov va Fridman masalasidagi kelishmovchiliklar sababli qaror qabul qilish jarayoni murakkablashdi. YI elchilari sanksiyalarni dastlab bor-yo‘g‘i yetti kunga uzaytirishgan, keyin esa birdaniga uch yillik muddatga kelishib olishgan. YI Kengashining rasmiy qaroridan so‘ng ushbu shaxsiy sanksiyalar rejimi 2029 yilning 22-sentabriga qadar amal qiladigan bo‘ldi.

Latviya Usmonov va Fridmanga alohida sanksiya joriy qildi

Yevropa Ittifoqining umumiy ro‘yxatidan chiqarilganiga qaramay, Latviya bu ikki tadbirkorga nisbatan milliy darajada alohida sanksiyalar joriy qildi. Latviya hukumati 22-sentabr kuni tegishli qarorni qabul qilgan. Hujjatga ko‘ra, Usmonov va Fridmanga nisbatan moliyaviy cheklovlar va Latviya hududiga kirish taqiqi belgilangan.

Latviya hukumati 23-sentabrda YIning umumiy sanksiyalar rejimi saqlab qolinganini, biroq Usmonov va Fridmanga nisbatan milliy doirada huquqiy choralar ko‘rilganini tasdiqladi. U faqat YIning umumiy ro‘yxatidan chiqarildi, ammo ayrim davlatlar o‘z cheklovlarini saqlab qolmoqda.

Ukraina bu qarorga qanday munosabat bildirdi?

Ukraina tomoni Usmonov va Fridmanning sanksiyalar ro‘yxatidan chiqarilishiga keskin qarshilik ko‘rsatdi. «Euronews» ma’lumotlariga ko‘ra, Ukraina prezidenti Volodimir Zelenskiy YI davlatlarini mazkur ikki tadbirkorga nisbatan cheklovlarni saqlab qolishga chaqirgan. Ukraina tashqi ishlar vaziri Andrey Sibiga ham bu qarorni tanqid qilgan.

Alisher Usmonov kim?

Alisher Usmonov — asli o‘zbekistonlik bo‘lib, keyinchalik Rossiyada faoliyat yuritgan yirik tadbirkor. U «USM Holdings» kompaniyasi asoschisi sifatida tanilgan. Xalqaro OAVlar Usmonovning metallurgiya, konchilik, telekommunikatsiya va boshqa sohalardagi yirik biznes manfaatlari borligini qayd etib keladi. U 2022 yildan buyon YI sanksiyalari ostida edi va bu qarorlar ustidan muntazam ravishda huquqiy shikoyatlar kiritib kelgan.

23-sentabr kuni «Euronews» Ozarboyjon prezidenti Ilhom Aliyev fransuz fuqarosi Martin Rayanni afv etganini xabar qildi. Nashr mazkur ozod qilish jarayonini Usmonovning YI sanksiyalaridan chiqarilishi bilan bog‘liq yashirin kelishuvning bir qismi sifatida talqin qilmoqda. Biroq bu kelishuvning barcha shartlari va ishtirokchilari haqidagi ma’lumotlar rasman tasdiqlanmagan