«Bozor bunday defitsitni ko‘rmagan»: dron va raketalarda ishlatiladigan metall o‘sish bo‘yicha oltinni ortda qoldirdi
Erondagi urush volfram narxining oshishida katalizator bo‘ldi. O‘zbekiston ham uni ishlab chiqarishni ko‘paytirishni maqsad qilgan.
Volfram bozori benazir defitsitga duch keldi, bu esa oltin kabi an’anaviy himoya aktivini ortda qoldirgan ralliga olib keldi.
Harbiy talabning o‘sishi va uni tezkor qazib olish imkoniyati cheklangani sababli, volfram uchun taxminan ikki yil davomida investitsiya imkoniyati oynasi yuzaga kelmoqda, deb xabar berdi «Bloomberg».
557 foizga o‘sish
2025-yil fevraldan boshlab, juda qattiq va yuqori haroratga chidamli metall – volfram (uning karbidi Yer yuzasidagi eng qattiq moddalardan biri) narxi 557 foizga oshdi, bu oltin dinamikasidan tezroq bo‘ldi.
Buning asosiy sababi volfram yetkazib berishning keskin qisqarishidir. Xitoy asosiy ishlab chiqaruvchi sifatida, eksport nazorati ro‘yxatlariga volfram mahsulotlarini kiritganidan so‘ng, yetkazib berish hajmi taxminan 40 foiz kamaydi.
Zaxiralar tugayotgan sharoitida, Erondagi urush harbiy talabni kuchaytirib, narxlarni tezroq oshishiga sabab bo‘ldi, deb xabar qiladi.
Asosiy iste’molchilar
An’anaviy ravishda volfram quyidagi sohalarda qo‘llaniladi:
Metall ishlab chiqarish
Qurilish
Aerokosmik sanoat
Biroq harbiy xarajatlarning oshishi bozordagi tanqislikni kuchaytirdi.
Yetkazib berish strategiyalari
Juda qattiq qotishma asboblarni ishlab chiqaruvchi «Ceratizit» (Avstriyaning «Plansee Group» guruhiga kiradi) ta’minot xatarini kamaytirish maqsadida volfram quyilishini yig‘ish va qayta ishlash orqali harakat qilmoqda.
Shuningdek, Shvetsiyaning «Sandvik» mashinasozlik guruhi ham ishlatilgan asboblarni yuqori sifatli volfram qumiga qayta ishlamoqda.
Tahlilchilar nima deydi?
«Yaqin Sharqdagi hozirgi nizo narxlarning so‘nggi keskin o‘sishiga ta’sir qiluvchi omildir», – deydi «Project Blue» kompaniyasidan Janin Leru.
Uning prognoziga ko‘ra, 2026-yilda harbiy maqsadlarda, jumladan uchuvchisiz qurilmalar va o‘q-dorilarda volfram iste’moli 12 foizga oshishi kutilmoqda.
«Arlington Innovation Partners» hammuassisi Devid Argil esa shunday dedyi:
«Volfram bozori kichikligi sababli defitsit narxlarni yana oshishiga olib kelishi mumkin, holat barqarorlashgunga qadar. Ispaniya, Braziliya, Avstraliya va AQSHda yangi konlarni ishga tushirish uchun taxminan ikki yil kerak. Shu bois investorlarda maksimum 24 oylik imkoniyat mavjud, bu davrda vaziyat norozilik va xafasini keltirishi mumkin».
«BMO Capital Markets»ning xomashyo bozorlarini tahlil qilish bo‘yicha vitse-prezidenti Jorj Heppel shunday dedi:
«Bir necha mamlakatlardagi turli va hayratlanarli metallar bozorida 12 yillik tajribamda men hozirgi kundagi volfram bozori kabi defitsitni ko‘rganim yo‘q».
Uning fikriga ko‘ra, Erondagi urush zamonaviy urushlarda metal talabining qanchalik katta ekanini yoqqol ko‘rsatdi:
«Yuzlab va minglab uchuvchisiz qurilmalar, shuningdek, ularga qarshi qo‘llanadigan raketa va dronlar. Volframning bu jarayonda katta o‘rni bor».
O‘zbekistonda volfram
O‘zbekiston o‘z volfram sanoatini faol rivojlantirmoqda va bu kamyob metal qazib olish hamda qayta ishlash hajmini oshirish bo‘yicha ambitsioz maqsadlarni belgilagan.
2024-yil dekabr oyida «O‘zbekiston texnologik metallar kombinati» 2030-yilga qadar volfram ishlab chiqarish hajmini 50 baravarga oshirish rejasini e’lon qildi. Unga ko‘ra, O‘zbekistonning jahon volfram bozoridagi ulushi 5,1 foizgacha oshadi. Bu maqsadda kamyob metallarni qazib olish va qayta ishlash bo‘yicha 34 ta loyiha amalga oshirilmoqda.
2025-yil martda kombinat Markaziy Osiyodagi birinchi a’zosi sifatida Xalqaro volfram sanoati assotsiatsiyasi (ITIA)ga kirdi, bu esa mamlakatga jahon bozori ma’lumotlari va sohaviy tadbirlarda ishtirok imkoniyatini berdi.
Samarqand viloyatidagi «Ingichka» konini tiklash asosiy loyihalardan biri hisoblanadi, bu yerda volfram qazib olish 1941-yildan boshlangan, 1996-yilda jahon narxlari pastligi sabab to‘xtatilgan. 2022-yilda Ingichka tajribaviy-texnologik ekspeditsiyasining eski binolari asosida texnologik chiqindilardan volfram ajratish fabrikasi ochilgan. Birinchi bosqichda 82 ish o‘rni yaratilgan va yillik 100 tonna volfram konsentrati ishlab chiqariladi.
Olmaliq temir-metallurgiya kombinati ham sanoatda talab katta bo‘lgan volfram qumini faol ishlab chiqarmoqda.
Ushbu tashabbuslar orqali O‘zbekiston dunyo bozorida volfram bo‘yicha yirik ishtirokchilardan biri bo‘lishni maqsad qilmoqda.
