Нефт 115 долларга чиқди: Осиё фонд бозорлари уруш хавфи туфайли қулади

30-март, душанба куни жаҳон молия бозорлари Осиё фонд майдончаларида котировкаларнинг кескин пасайиши ва нефт нархининг ўсиши билан ҳафтани бошлади. «Brent» навли нефт фьючерслари савдолар давомида 3,7 фоизга қимматлашиб, бир баррели учун 116,75 долларга етди. Сўнгги бир ой ичида «Brent» нархи қарийб 60 фоизга ошди — бу 1990-йилдаги Ироқнинг Кувайтга бостириб киришидан кейинги энг юқори кўрсаткичдир.

Инвесторларнинг хавотирига Яман ҳусийчиларининг можарога қўшилиши ва АҚШ ҳарбий иштирокининг кенгайиши сабаб бўлмоқда. Ҳусийчилар Исроилга ракета зарбалари бергани ва Қизил денгиздаги кема қатнови ҳамда Саудия Арабистони нефт объектларига таҳдид қилаётгани бозордаги «хавфсизлик буфери»ни йўққа чиқарди. Шу билан бирга, Пентагоннинг Эронга қарашли Харк оролидаги нефт хабини эгаллаш бўйича режалари вазиятни янада кескинлаштирмоқда.

«Commonwealth Bank of Australia» катта таҳлилчиси Мэдисон Картрайтнинг фикрича, уруш камида июн ойигача давом этади. «JPMorgan Chase» глобал иқтисодиёт бўлими раҳбари Брюс Касман эса Ҳўрмуз бўғози яна бир ой давомида ёпиқ қолса, нефт нархи 150 долларгача кўтарилиши мумкинлигидан огоҳлантирди. Бу эса нафақат энергия, балки табиий газ ва бошқа биржа товарлари нархининг ҳам шиддатли ўсишига олиб келади.

Биржалардаги қулаш

Нефт нархининг ошиши Осиё иқтисодиётига қаттиқ зарба берди. 30-март куни Япониянинг «Nikkei 225» индекси 3 фоизга пасайди ва март ойидаги умумий йўқотиши 13 фоизни ташкил этди. Жанубий Кореянинг «Kospi» индекси 3,1 фоизга, Осиё-Тинч океани минтақасининг кенг қамровли MSCI индекси эса 1,8 фоизга пастлади.

Европа бозорларида ҳам салбий тенденция кузатилмоқда: EUROSTOXX 50 ва Германиянинг DAX индекслари 0,7 фоизга тушиб кетди. Инвесторлар энергия ресурсларига қарам бўлган минтақалар иқтисодиётида рецессия бошланишидан хавфсирамоқда. Юқори инфляция кутилишлари акциялар бозоридан капиталнинг чиқиб кетишини тезлаштирмоқда.

Геосиёсий босим ва прогнозлар

Аналитиклар Доналд Трампнинг муросага келиш имкониятлари чекланганини қайд этмоқдалар. Эроннинг Ҳўрмуз бўғози устидан назорати ва минтақани дестабилизация қилиш қобилияти АҚШни эскалацияга мажбур қилмоқда. Трампнинг Эрон нефтини «мусодара қилиш» ҳақидаги таҳдидлари вазиятни «орқага қайтмаc нуқта»га олиб келиши мумкин.

Агар можаро ёзгача чўзилса, глобал таъминот занжирлари бутунлай узилиши ва дунё иқтисодиётида стагфляция (иқтисодий пасайиш фонида юқори инфляция) юзага келиши мумкин. Ҳозирда бозор иштирокчилари ҳар бир ҳарбий хабарни диққат билан кузатиб, ўз портфелларини энг ёмон сценарийга мослаштиришга уринмоқдалар.