Нефт нархи 110 доллардан ошди: Яқин Шарқдаги ҳужумлар бозорни хавотирга солмоқда

Жаҳон нефт бозорида нархлар яна кўтарилди. 21 октябр куни Тошкент вақти билан 08:50 даги ҳолатга кўра, «Brent» нефт фючерслари бир баррели учун 110,38 долларгача ўсди. Бу олдинги кўрсаткичдан 1,59 доллар ёки 1,5 фоизга юқори. АҚШнинг «West Texas Intermediate» («WTI») нефти эса 99,18 долларгача кўтарилиб, 1,4 фоиз ўсишни қайд этди.

«Reuters» агентлигининг хабар беришича, бозордаги бундай ўсишга Яқин Шарқдаги кескинлик, денгизда нефт ташувчи кемалар хавфсизлиги билан боғлиқ муаммолар ва АҚШда нефт захираларининг қисқариши бевосита таъсир қилмоқда.

Нархлар бундан бир кун олдин ҳам кескин ўзгарган эди. 20 октябр куни «Brent» фючерслари савдо давомида 111,99 долларгача кўтарилиб, сўнгги беш ой ичидаги энг юқори даражага чиққанди. Бироқ сессия якунида 108,79 долларгача пасайди. Эрон президенти Масъуд Пизишкиённинг Покистон армияси раҳбари билан воситачилик орқали музокараларни давом эттириш масаласини муҳокама қилиши бозорда дипломатик ечимга нисбатан умид уйғотган асосий омиллардан бири бўлди.

Танкерларга қилинган ҳужумлар нархларга қандай таъсир қилмоқда?

Нефт бозоридаги хавотирнинг асосий сабабларидан бири — Форс ва Уммон кўрфазлари атрофидаги денгиз йўлларида юк ташиш хавфининг ортишидир.

Кемалар ҳаракатини кузатувчи «Kpler» компанияси маълумотига кўра, икки ҳафта ичида камида 18 та кемага ҳужум қилинган. «Reuters» агентлигининг ёзишича, ҳужумлар фақат Ҳўрмуз бўғози билан чекланиб қолмаяпти: таҳлилчилар Уммон кўрфазидаги танкерлар ҳам нишонга олинаётганини билдирган. Бу ҳолат Форс кўрфазида нефт юклаш ва денгизда бир кемадан бошқасига нефт ўтказиш жараёнларига ҳам жиддий хавф туғдириши мумкин.

Ҳўрмуз бўғози Саудия Арабистони, Ироқ, Қувайт, Қатар, БАА ва Эрон каби мамлакатларнинг жаҳон бозорларига чиқишида энг муҳим йўлак ҳисобланади. Шу сабабли ушбу йўналишдаги ҳар қандай узилиш нафақат нефт етказиб бериш ҳажмига, балки уни ташиш харажатларига ҳам салбий таъсир қилади.

19 октябр куни «The Guardian» нашри ҳам Ҳўрмуз бўғози атрофидаги ҳужумлар ва уларнинг оқибатлари ҳақида ёзди. Нашрнинг хабар беришича, ўн кун ичида камида 15 та контейнер ташувчи кемага ҳужум уюштирилган. Айрим кемалар дронлар ва денгиз миналари билан, бошқалари эса кичик қайиқлардан отилган қуроллар орқали нишонга олингани айтилмоқда.

Шундай ҳодисалардан бири 14 октябр куни Уммон соҳиллари яқинида юз берган. Покистоннинг Карачи шаҳридан БААнинг Фужайра портига йўл олган кема денгиз минасига урилиб чўкиб кетган. Эрон давлат телевидениесининг хабар беришича, кемадаги 21 нафар экипаж аъзосининг барчаси қутқарилган ва жабрланганлар йўқ.

Кемадаги контейнерларнинг бир қисми денгизга қулаган. Ижтимоий тармоқларда улар орасида қимматбаҳо телефонлар борлиги ҳақида хабарлар тарқалган. Аммо «The Guardian» бу хабарларнинг айримлари сохта эканини ва сунъий интеллект ёрдамида яратилган суратлар билан тарқатилганини маълум қилди.

Саудия Арабистонидаги энергетика объектлари ҳам нишонга олингани айтилмоқда

Нефт нархларига босимни кучайтираётган яна бир омил — Ямандаги ҳусийлар гуруҳининг Саудия Арабистони ҳудудидаги объектларга ҳужум қилингани ҳақидаги баёнотларидир.

«Reuters» агентлигининг хабарига кўра, ҳусийлар душанба куни Саудия Арабистонидаги «Saudi Aramco» объекти, Шайба нефт кони, шунингдек, Ар-Риёд ва Абҳа аэропортларига зарба берганини маълум қилган.

Бироқ Саудия расмийлари ўша пайтда ушбу даъволарни тасдиқламаган. «Reuters» агентлиги ҳам уларни мустақил текшириб, тасдиқлай олмаган.

Бундан ташқари, «Reuters» 20 октябр куни Яманнинг Шабва вилоятида ҳусийлар томонидан ҳукумат хавфсизлик кучларининг ўқув лагерига қилинган ҳужумда ҳалок бўлганлар сони 73 нафарга етганини хабар қилди.

Ҳўрмуз бўғози орқали қанча нефт ташилади?

Ҳўрмуз бўғозининг аҳамияти фақатгина унинг географик жойлашуви билан эмас, балки ундан ўтадиган энергия ресурсларининг улкан ҳажми билан ҳам белгиланади.

АҚШ Энергетика ахборот бошқармаси маълумотларига кўра, 2025 йилнинг биринчи ярмида бўғоз орқали кунига ўртача 20,9 миллион баррел нефт ва нефт маҳсулотлари ташилган. Бу жаҳондаги нефт суюқликлари истеъмолининг тахминан 20 фоизини ва денгиз орқали амалга ошириладиган глобал нефт савдосининг қарийб тўртдан бир қисмини ташкил этади.

Бироқ бу рақамлар 2025 йилнинг биринчи ярмига тегишли тарихий кўрсаткичлардир. Улар 2026 йил октябридаги амалдаги ташиш ҳажмини тўлиқ ифодаламайди.

Халқаро энергетика агентлигининг 14 октябрда эълон қилинган ҳисоботида эса 2026 йил сентябр ойида Ҳўрмуз бўғози орқали ўтган нефт оқими кунига 10,9 миллион баррелга етгани айтилган. Ҳисоботда бу кўрсаткичнинг ўзгариши Яқин Шарқдаги таъминотнинг тикланаётгани билан боғланган бўлса-да, октябр ойида танкерлар ва энергетика инфратузилмасига қарши ҳужумларнинг кучайиши ушбу жараённи яна издан чиқариши мумкинлиги таъкидланган.

АҚШдаги нефт захиралари ҳам қисқарган

Нефт нархларига фақат Яқин Шарқдаги вазият таъсир қилмаяпти. АҚШдаги захиралар динамикаси ҳам бозор иштирокчиларининг доимий диққат марказида турибди.

«Reuters» агентлиги бозордаги манбаларга таяниб хабар беришича, Америка нефт институти («API») маълумотлари 16 октябр билан якунланган ҳафтада АҚШдаги хом нефт захиралари 4,9 миллион баррелга камайганини кўрсатган.

Захираларнинг камайиши бозорга таклифни чеклаш хавфини янада кучайтириши мумкин. Шу билан бирга, инвесторлар АҚШ ҳукумати ёқилғи таъминотини кўпайтириш учун қандай тезкор чоралар кўраётганини ҳам кузатмоқда.

«Reuters» маълумотига кўра, АҚШ Энергетика вазирлиги вакиллари дизел ёқилғиси тақчиллиги ва нархларнинг ошиши шароитида мамлакатдаги ҳамда хориждаги нефтни қайта ишлаш корхоналари билан ишлаб чиқариш ҳажмини ошириш масаласини муҳокама қилмоқда.

Бундан ташқари, АҚШнинг стратегик нефт захиралари 282,7 миллион баррелга тушиб кетган. Бу 1982 йилнинг октябридан бери қайд этилган энг паст кўрсаткичдир. Агентлик маълумотига кўра, захираларнинг қисқариши АҚШнинг стратегик захирадан 172 миллион баррел нефт чиқариш ҳақидаги келишуви билан бевосита боғлиқ.