Роғун ГЭСини қуриб битказиш учун яна 5,8 млрд доллар керак бўлади — S&P

Тожикистонга Роғун ГЭСи қурилишини тўлиқ якунлаш учун яна қарийб 5,8 млрд доллар керак бўлади. Бу ҳақда халқаро рейтинг агентлиги S&P Global Ratings’нинг янги ҳисоботида айтилган.

Агентлик бутун лойиҳани 2035-йилгача якунлашни кутмоқда.

S&P’нинг янги баҳоси аввалги ҳисоб-китоблардан пастроқ. 2026-йил феврал ойида агентлик қолган харажатларни тахминан 6 млрд доллар, 2025-йил август ойида эса 6,4 млрд доллар деб баҳолаган эди. Бироқ бу Роғун ГЭСининг ўзи арзонлашганини англатмайди. Гап лойиҳани якунлаш учун ҳали сарфланиши керак бўлган маблағ ҳақида кетмоқда. Ишлар бажарилиб, уларга ҳақ тўлангани сари қолган сумма ҳам камайиб боради.

Шу билан бирга, Тожикистон молия вазири Файзиддин Қаҳҳорзода жорий йил июл ойида Душанбе шаҳрида ўтказилган матбуот анжуманида қурилиш тугамагунча лойиҳанинг якуний қийматини айтиб бўлмаслигини билдирган. Харажатларга инфляция, материаллар ва ускуналар нархи, мураккаб геологик шароитлар ҳамда хавфсизлик бўйича қўшимча талаблар таъсир қилмоқда. Хусусан, халқаро экспертлар қўшимча ҳимоя тўғони қуриш заруратини кўриб чиқмоқда.

Роғун харажатларининг ярмини ташқи маблағлар ҳисобидан қоплаш режалаштирилмоқда
S&P баҳосига кўра, Тожикистон ҳукумати халқаро молия ташкилотлари ва икки томонлама кредиторлар билан Роғун учун қолган харажатларнинг тахминан 50 фоизини қоплайдиган молиялаштириш бўйича келишувларга эришган.
Агар ҳозирги 5,8 млрд доллар баҳодан келиб чиқилса, бу тахминан 2,9 млрд доллар дегани.

Қолган харажатларнинг ярмини эса, агентлик кутишича, давлат бюджети ва Роғун ГЭСининг ўзи келтирадиган даромадлар ҳисобидан қоплашга тўғри келади.

Бу нисбат, умуман олганда, Жаҳон банки Роғунни қўллаб-қувватлаш дастурини бошлаган пайтда тақдим этган молиявий моделга мос келади. 2024-йил охирида банк лойиҳани якунлаш учун 6,29 млрд доллар керак бўлишини баҳолаган эди. Режага кўра, халқаро ҳамкорлардан қарийб 2,97 млрд доллар грант ва имтиёзли молиялаштириш жалб қилиниши, қолган маблағ эса Тожикистон ва лойиҳанинг ўзи ҳисобидан таъминланиши керак эди.

Ҳозирча имзоланган келишувлар эса бундан камроқ маблағни қамраб олган. Молия вазирлиги маълумотларига кўра, ҳукумат халқаро ҳамкорлар билан тахминан 1,5 млрд доллар миқдорида келишувлар тузган. Шундан қарийб 650 млн доллар грант, 867 млн доллар эса имтиёзли кредитлардан иборат.

Шу билан бирга, ҳукумат янги маблағларни жалб қилиш бўйича музокараларни давом эттирмоқда. Жумладан, Европа инвестиция банкидан 500 млн евро ва Осиё тараққиёт банкидан яна тахминан 500 млн доллар жалб қилиш масаласи муҳокама қилинмоқда. Европа Иттифоқи эса 50 млн евро грант ажратишни режалаштирмоқда.

S&P, шунингдек, Жаҳон банки 30 июн куни Роғун ГЭСи учун маъқуллаган 300 млн доллар маблағга алоҳида эътибор қаратган. Халқаро тараққиёт ассоциацияси (IDA) томонидан ажратилган ушбу маблағ лойиҳа молиялаштиришининг иккинчи босқичи учун грант шаклида берилади.

Биринчи пакет билан бирга Жаҳон банкининг Роғун ГЭСига кўрсатган умумий кўмаги 650 млн долларга етди. Ушбу маблағлар қурилиш ишлари, ускуналар хариди, сифат ва хавфсизлик назорати, шунингдек, экологик ва ижтимоий мажбуриятларни бажаришга йўналтирилади.

S&P таъкидлашича, Тожикистон IDA маблағларидан фойдаланиш шартлари ўзгармасидан олдин янги грантни олишга улгурган. Аҳоли жон бошига даромад ошгани сабабли мамлакат Халқаро тараққиёт ассоциацияси грантларидан кредит асосидаги молиялаштиришга ўтмоқда. Бу эса йирик лойиҳалар учун кейинчалик жалб қилинадиган маблағлар давлат қарзига кўпроқ таъсир қилиши мумкинлигини англатади.

Учинчи агрегат — 2027-йилда, бутун лойиҳа — 2035-йилгача

S&P’нинг янги прогнозига кўра, Роғун ГЭСининг навбатдаги агрегати 2027-йилнинг учинчи чорагида ишга туширилади. Унинг ишга туширилиши қуйи оқимда жойлашган электр станцияларида сув ресурсларини самаралироқ бошқариш билан бирга электр энергияси ишлаб чиқаришни ошириши ва йил давомида ишлаб чиқариш ҳажмини барқарорроқ қилишга ёрдам беради.

Бу муддат Тожикистон ҳукумати ҳозирги режалари билан мос келади.

Энергетика вазирлиги аввалроқ учинчи агрегатни 2027-йил сентябр ойида ишга тушириш режалаштирилаётганини маълум қилган эди. Дастлаб уни 2025-йилнинг сентябрида ишга тушириш кўзда тутилган, бироқ муддат кейинчалик кечиктирилган.

Шу билан бирга, аввал эълон қилинган режаларга кўра, станциянинг олтинчи ва охирги агрегати 2029-йилда ишга тушиши керак. S&P эса бутун лойиҳанинг тўлиқ якунланишини 2035-йил деб кўрсатмоқда.

Бу ерда қурилишнинг турли босқичлари назарда тутилмоқда: барча электр ишлаб чиқарувчи агрегатларнинг ишга туширилиши бутун гидротехник иншоотлар мажмуаси, қурилиш ва бошқа ишлар тўлиқ тугаганини англатмайди.

Ҳозирда Роғун ГЭСида икки агрегат кичик қувватда ишламоқда. Улар 2018 ва 2019-йилларда ишга туширилган.

Умуман олганда, лойиҳа ҳар бири 630 МВт қувватга эга олтита агрегатни ўз ичига олади. Барча агрегатлар тўлиқ ишга туширилгач, станциянинг умумий ўрнатилган қуввати 3780 МВтни ташкил этади.