Россия Марказий Осиёга дизел етказиб беришни кескин оширди

«Reuters» агентлигининг савдогарлар маълумотларига таяниб хабар беришича, Қозоғистон, Қирғизистон, Тожикистон ва Мўғулистонга етказиб берилган дизел ҳажми 370 минг тоннадан ошган.

Аслида, Россия июл ойида дизел экспортига тақиқ жорий қилган ва август охирида ушбу чекловни сентябрнинг охиригача узайтирган эди. Бироқ айрим давлатлар учун ҳукуматлараро келишувлар асосида истиснолар сақлаб қолинган.

Қирғизистонга етказиб бериш 16 баробардан кўпроқ ошган

Август ойида Россиядан Қирғизистонга дизел етказиб бериш ҳажми кескин кўпайган. «Reuters» маълумотларига кўра, Қирғизистон август ойида 72 минг тоннадан ортиқ Россия дизелини импорт қилган. Ваҳоланки, июл ойида бу кўрсаткич атиги 4,4 минг тоннани ташкил қилган эди. Яъни бир ой ичида етказиб бериш ҳажми тахминан 16 баробарга ошган.

Тожикистонга август ойида 56 минг тоннадан ортиқ дизел етказиб берилган (июл ойида бу кўрсаткич 16 минг тонна бўлган). Қозоғистон эса август ойида Россиядан тахминан 28 минг тонна дизел олган. Агентлик маълумотига кўра, июл ойида Қозоғистонга Россиядан умуман дизел етказиб берилмаган.

Энг катта ҳажм Мўғулистонга тўғри келган

«Reuters» келтирган маълумотларга қараганда, энг катта импорт ҳажми Мўғулистон ҳиссасига тўғри келади. Август ойида Россиядан бу давлатга 215 минг тонна дизел экспорт қилинган. Июл ойида эса бу кўрсаткич 124 минг тонна бўлган.

Агентлик Мўғулистонни 2026 йил январ–август ойларида Россия дизелининг минтақадаги энг йирик харидори сифатида қайд этган. Унинг ҳиссаси Марказий Осиё ва Афғонистонга Россиядан экспорт қилинган дизел ҳажмининг тахминан ярмига тенг бўлган.

Россияда дизел ишлаб чиқариш тикланмоқда

Экспортнинг август ойидаги кескин ўсиши Россияда дизел ишлаб чиқариш ҳажми тикланган даврга тўғри келди. Россияда дизел ишлаб чиқариш ҳажми кунига тахминан 170 минг тоннага етган. Бироқ бу ҳажм мамлакатнинг тўлиқ экспортни қайта тиклаши учун ҳали етарли эмас.

Шу билан бирга, Россия ички бозорига етказиб берилган дизел ҳажми август ойида 4,7 миллион тоннани ташкил этган (июл ойида бу кўрсаткич 5 миллион тонна бўлган).

Россияда ёқилғи экспортига чекловлар қўйилиши мамлакат ички бозоридаги нархларни жиловлаш ва тақчилликни бартараф этиш мақсади билан изоҳланади. Ёқилғи ишлаб чиқаришга Украина дронларининг нефтни қайта ишлаш заводларига қилган ҳужумлари таъсир ўтказган.

Йил бошидан бери қанча дизел етказиб берилди?

2026 йилнинг январ–август ойларида Россиядан Марказий Осиё ва Афғонистонга жами 2,5 миллион тонна дизел экспорт қилинган. Бу 2025 йилнинг мос давридаги кўрсаткичдан (2,6 миллион тонна) бироз кам. Демак, август ойида етказиб бериш кескин ошганига қарамай, йилнинг дастлабки саккиз ойи бўйича умумий ҳажм ўтган йилги даражадан бироз пастлигича қолмоқда.

Россия дизел экспортига нега чеклов қўйган?

Россия дизел экспортига чекловларни бир неча марталаб жорий қилган. Бундай чоралар асосан ички бозорда ёқилғи нархини назорат қилиш ва тақчилликнинг олдини олиш мақсадида қўлланган. Жорий йилда Россиянинг нефтни қайта ишлаш инфратузилмасига дрон ҳужумлари уюштирилиши натижасида ишлаб чиқаришда узилишлар юзага келган ва оқибатда июл ойида дизел экспортига тақиқ жорий этилган эди.

Шунга қарамай, ҳукуматлараро келишувга эга айрим давлатларга экспорт давом эттирилган. Август ойида Марказий Осиёнинг баъзи давлатларига дизел етказиб бериш ҳажмининг кескин ошиши ҳам айнан шу истиснолар доирасида амалга оширилган.

Дунё бозорида дизел нархи рекорд даражада

Россиянинг дизел экспорти ошган бир пайтда дунё бозоридаги вазият кескинлигича қолмоқда. «Reuters» маълумотларига кўра, Европа дизел фючерслари сентябр ойида тарихдаги энг юқори даражага чиққан ва 2026 йил бошидаги кўрсаткичдан икки баробардан кўпроққа ошган. АҚШда чакана дизел нархи эса тарихда биринчи марта бир галлон учун 6 доллардан ошди.

Бунга Россия ва Яқин Шарқдаги таъминот узилишлари бевосита таъсир қилган. Жумладан, мартдан августгача Яқин Шарқдан дизел экспорти ўтган йилнинг шу даврига нисбатан тенг ярмига камайган. Осиёда ҳам дизел нархлари юқори даражада сақланиб турибди. Агентликнинг 18 сентябрдаги ҳолатга кўра берган маълумотида Осиё дизелининг эталон нархи бир баррел учун тахминан 180 долларни ташкил қилгани, бу эса йил бошидаги кўрсаткичдан икки баробар юқори экани айтилган.