Россияликлар банклардан пулларини ёппасига қайтариб олмоқда
Россияда банк карталарининг блокланиши ва интернетдаги узилишлар сабабли аҳоли нақд пулга ўтмоқда: январ ойининг ўзида банклардан 1,1 триллион рубл маблағ чиқиб кетди.
© FOTO: RBC«РБК» нашрининг Россия Марказий банки маълумотларига таяниб хабар беришича, 2026-йилнинг январь ойида мижозлар ўз ҳисобларидан 1,6 трлн рублдан ортиқ маблағ ечиб олган. Бу 2022-йилнинг март ойидаги рекорддан (2,1 триллион рубл) кейинги энг юқори кўрсаткичдир. Энг хавотирлиси — ечиб олинган маблағларнинг учдан бир қисмидан ҳам ками (468 миллиард рубл) омонатларга қайтган. РАНХиГС эксперти Александр Абрамовнинг таъкидлашича, банк ва тўлов тизимига нисбатан бундай ишончсизлик Россияда 2000-йилларнинг ўрталаридан бери кузатилмаган эди.
Аҳолининг нақд пулга интилишига бир нечта омиллар сабаб бўлмоқда.
Биринчидан, ўтган йилнинг май ойидан бери мамлакатнинг ўнлаб ҳудудларида мобил интернет мунтазам равишда узилиб қолмоқда, бу эса электрон тўловларни имконсиз қилиб қўйди.
Иккинчидан, фирибгарликка қарши кураш ниқоби остида банк карталари ва ҳисоб рақамлари ёппасига блокланмоқда. «Информзашчита» компанияси ҳисоб-китобларига кўра, январ ойи бошида 2-3 миллион россияликнинг карталари вақтинчалик музлатиб қўйилган бўлиши мумкин.
Солиқ назорати ва чекловлар
2025-йил 1-июлдан бошлаб Федерал солиқ хизмати (ФСХ) банклар устидан назоратни кучайтириб, шубҳали операцияларни, айниқса ўзини ўзи банд қилганлар ва даромад солиғидан қочганларни аниқлаш учун карталарни текширишни бошлади. «Риком-Траст» таҳлилчиси Валерия Попованинг фикрича, фуқаролар ўз пулларига солиқ идораларининг ҳаддан ташқари қизиқишидан хавфсираб, маблағларини нақд шаклда сақлашни афзал кўрмоқда. Бу эса иқтисодиётнинг янада «яшириниши»га хизмат қилмоқда.
Нақд пулга талаб ошгани сайин банклар ва ҳукумат янги чекловларни жорий этмоқда. Масалан, Ички ишлар вазирлиги фирибгарликка шубҳа туғилган тақдирда, банк кассаларидан 50 минг рублдан ортиқ маблағ беришни тақиқлашни таклиф қилди. Банк вакиллари бу ғояни қўллаб-қувватлаган, бироқ бундай чоралар аҳолининг банкларга бўлган ишончини янада сўндириши тайин. Банкоматларда нақд пул бериш бўйича лимитларнинг пайдо бўлиши эса вазиятни янада кескинлаштирмоқда.
Банк тизимига таҳдид
Иқтисодчи эксперт Евгений Горюновнинг прогноз қилишича, агар маблағларнинг тизимдан чиқиб кетиши тенденцияга айланса, бу банк тизими барқарорлигига бевосита таҳдид сола бошлайди. Муомалага 1 трлн рублдан ортиқ нақд пулнинг чиқарилиши инфляцияга босим ўтказиши ва Марказий банкни пул-кредит сиёсатини янада қаттиқлаштиришга мажбур қилиши мумкин. Бу эса ўз навбатида кредитларнинг қимматлашишига ва иқтисодий фаолликнинг сусайишига олиб келади.
Шунингдек, экспертлар «ликвидликка қочиш» жараёни давом этишини кутишмоқда. Интернет ва алоқа билан боғлиқ муаммолар ҳал этилмас экан, аҳоли учун нақд пул ягона ишончли тўлов воситаси бўлиб қолаверади. Бу жараён иқтисодиётнинг шаффофлик даражасини пасайтириб, давлатнинг молиявий оқимларни назорат қилиш имкониятини чеклайди.
