Трамп ва Путин Россия дизелини жаҳон бозорига етказиб беришга келишди

Трамп Россия президенти Владимир Путин билан телефон орқали суҳбатлашганидан кейин Россия дизел ёқилғисини АҚШ ва бошқа бозорларга етказиб бериш бўйича келишувга эришганини маълум қилди.

Айни пайтда таҳлилчилар Трамп эълон қилган дизел етказиб бериш ҳажми нисбатан кичик эканига эътибор қаратмоқда. Шу сабабли бу чора АҚШда ёқилғи қуйиш шохобчаларидаги нархларга сезиларли таъсир кўрсатмаслиги мумкин. Экспертлар фикрича, Оқ уй бу орқали АҚШдаги оралиқ сайловлар олдидан жамоатчилик фикрига таъсир ўтказишга уринмоқда. Ушбу сайловлардан кейин республикачилар Конгрессдаги кичик устунлигини сақлаб қола олиши ёки олмаслиги маълум бўлади.

«Мен ҳозиргина Россия президенти Владимир Путин билан жуда муваффақиятли музокаралар ўтказдим. Унда Россия яқин вақт ичида АҚШ ва жаҳон бозорига 300 минг тоннадан ортиқ дизел ёқилғиси етказиб бериши, ноябр ойида яна 500 минг тонна, шундан кейин эса 1 миллион тонна ёқилғи етказиб бериши бўйича келишувга эришилди», — деб ёзди Трамп Truth Social ижтимоий тармоғида.

Оқ уй раҳбарининг айтишича, шундан сўнг Москва Россиядаги нефтни қайта ишлаш заводларининг имкониятларини ҳисобга олган ҳолда яна 3 миллион тонна дизел ёқилғиси етказиб беради. Трампнинг таъкидлашича, бунинг натижасида «америкаликлар ва, аслида, бутун дунё учун дизел ёқилғиси нархи тез суръатларда ва рекорд даражада пасая бошлайди».

Шу билан бирга, АҚШ Молия вазирлиги 2027-йил 7-апрелгача амал қиладиган вақтинчалик лицензия бергани маълум бўлди. Ушбу лицензия Россия дизел ёқилғисини жаҳон бозорига етказиб беришга рухсат беради.

Кремлда нима дейилди?

Доналд Трампдан кейин Кремл ҳам икки президент ўртасидаги телефон суҳбатига изоҳ берди. Владимир Путиннинг қисқа ёзма баёнотида суҳбат давомида Украинадаги урушни ҳал қилиш, Эрон атрофидаги вазият ва икки давлат ўртасидаги муносабатларнинг турли жиҳатлари муҳокама қилингани айтилди.

«Россия томони нефт ва нефт маҳсулотларини АҚШ ҳамда жаҳон бозорига етказиб беришга тайёрлигини тасдиқлади», — дейилади баёнотда.

Бироқ унда етказиб бериладиган ёқилғи ҳажми ва муддатлари аниқ кўрсатилмаган. Шундан сўнг Россия бош вазири ўринбосари Александр Новак дизел ёқилғиси экспортига қўйилган чекловларни режалаштирилган муддатдан олдин бекор қилиш бошланаётганини маълум қилди.

Ёз ва куз ойларида Украина томонидан Россиянинг нефтни қайта ишлаш заводларига кўплаб зарбалар берилгани сабабли мамлакат дизел экспортини тақиқлаган эди. 30-сентябр куни ушбу тақиқ яна бир ойга узайтирилган.

Новакнинг айтишича, Москва октябр ойида АҚШ бозорига қўшимча дизел ёқилғиси етказиб беришга тайёр. Шунингдек, нефтни қайта ишлаш заводлари таъмирдан чиқишига қараб, ноябр ва декабр ойларида экспорт ҳажмини ошириши мумкин.

Бироқ бир неча соат ўтгач, Путин ва Трамп суҳбати ҳақида журналистларга изоҳ берган Россия президенти ёрдамчиси Юрий Ушаков Россия нефт маҳсулотларини АҚШ ва жаҳон бозорларига етказиб бериш имконияти муҳокама қилинганини айтди.

Ушаковнинг қўшимча қилишича, Путин ва Трампнинг аввалги телефон суҳбатида ҳам — у 8-сентябр куни бўлиб ўтган — Россия, АҚШ ва Украина ўртасидаги уч томонлама музокараларни Давлат думаси сайловларидан кейин қайта бошлаш имконияти муҳокама қилинган. Бироқ бу сафар Россия президенти Оқ уй раҳбарига вазият ўзгарганини айтган.

Унинг сўзларига кўра, Россия президенти Украина томони Давлат думаси сайловларида овоз беришнинг асосий куни Москва ва Россиянинг бошқа шаҳарларига дронлар билан «жуда катта ҳужум» уюштириб, сайловларни барбод қилишга уринганини айтган. Ушаковнинг баён қилишича, Путин бу ҳужумлар Украина «музокараларни зудлик билан қайта бошлаш имкониятини амалда йўққа чиқарганини» билдирган.

«Президент айтганидек, энди музокараларни қачон қайта бошлаш мумкинлиги ҳақида яна бир бор ўйлаб кўрамиз», — деган Россия президенти ёрдамчиси.

Трамп ва Путин келишуви ёқилғи нархини тушира оладими?

АҚШда бензиннинг ўртача нархи феврал ойи охиридан бери 46 фоиздан кўпроққа ошиб, бир галлон учун 4,37 долларга етди. Дизел ёқилғиси нархи эса шу даврда 67 фоизга кўтарилиб, бир галлон учун 6,28 долларни ташкил этди.

Қишлоқ хўжалигида, уйларни иситишда ва юк ташишда ишлатиладиган дизел ёқилғиси нархи рекорд даражага яқинлашди. Бу эса 3-ноябр куни бўлиб ўтадиган Конгресс сайловлари олдидан республикачилар учун жиддий муаммога айланмоқда. Сайловлардан кейин улар Конгрессдаги кичик устунлигини сақлаб қолиш-қолмаслиги маълум бўлади.

Аввалроқ Доналд Трамп ёқилғи нархининг кескин кўтарилиши учун масъулиятни Украина ва унинг Россия нефтни қайта ишлаш заводларига берган зарбалари зиммасига юклашга уринган эди. Украина эса Россиянинг нефтни қайта ишлаш заводлари қонуний ҳарбий нишон ҳисобланишини таъкидлайди. Киевнинг фикрича, бу заводлар Россия армиясини ёқилғи билан таъминлашга ёрдам беради. Шунингдек, нефт сотишдан тушадиган даромад Россияга урушни молиялаштириш имконини беради.

BBC’нинг ёзишича, жаҳон энергетика бозоридаги таъминотни издан чиқараётган асосий омил АҚШ ва Исроилнинг Эрон билан урушидир. «Reuters» агентлигининг ёзишича, Трампнинг Путин билан келишувга эришгани ҳақидаги баёнотидан кейин дизел ёқилғиси нархи пасайган. Бироқ таҳлилчилар бу чора келгусида нархлар ошишининг олдини олиш учун етарли бўлмаслиги мумкинлигини айтмоқда.

Масалан, таҳлилчи Тим Армитаж Трамп эълон қилган етказиб бериш ҳажми «нисбатан кичик» эканини таъкидлайди. Унинг ҳисоб-китобларига кўра, Россия ваъда қилган биринчи партия тахминан 2,25 миллион баррелга тенг. АҚШда эса дизел ёқилғисининг кунлик истеъмоли қарийб 3,8 миллион баррелни ташкил этади. Шу сабабли бу етказиб бериш АҚШдаги ёқилғи қуйиш шохобчаларида нархларни сезиларли даражада туширмайди.

«Албатта, олдинда яна иккита етказиб бериш бор. Аммо бу президент Трампнинг Конгрессга оралиқ сайловлар арафасида инфляцияни пасайтиришга қаратилган бироз ноилож қадамига ўхшайди», — деб ҳисоблайди Армитаж.

Зеленский қандай муносабат билдирди?

Трампнинг баёнотига муносабат билдирган Украина президенти Владимир Зеленский 7-октябр куни Киевга АҚШ Конгрессининг икки партия вакилларидан иборат делегацияси келганини айтди.

«Улар биздан: “Урушни тугатиш учун нима қилиш керак?” деб сўрашди. Бу саволга кучли жавоб бўлиши керак. Линдси Грэм қонуни асосида санкциялар жорий этилиши, Украинага одамлар ҳаётини ҳимоя қилишда ёрдам берилиши ва уруш учун Россияга босим ўтказилиши зарур. Бугун эса Америка ва Россия раҳбарлари суҳбатлашди. Бу суҳбат бошқа йўналишга олиб бормоқда», — деб ёзди Украина президенти ижтимоий тармоқларда.

Зеленский шу ҳафтанинг ўзида Россия ҳарбийлари Украинадаги турли шаҳарларга берган зарбалар оқибатида ўнлаб одамлар ҳалок бўлганини ҳам эслатди. Унинг фикрича, Кремл фронтда кўзлаган мақсадларига эриша олмаётгани сабабли бундай йўл тутаётган бўлиши мумкин. Шунинг учун Владимир Путин Россияга нисбатан босимни юмшатиш бўйича ёпиқ эшиклар ортида келишувларга эришишга уриниб, урушни давом эттириш учун вақт ва имконият қўлга киритишга ҳаракат қилмоқда.

«Россия билан кескинликни камайтириш бўйича аниқ ва узоқ муддатли келишув бўлмасдан туриб, унга нисбатан санкцияларнинг юмшатилиши очиқ-ойдин заифлик белгисидир. Бу Россиянинг манфаатларига хизмат қилади. Натижада Россия янада кўпроқ одамларни ўлдириши, урушни узоқроқ давом эттириши, Америкага камроқ ҳурмат билан қараши ва дунёга янада кўпроқ зарар етказиши мумкин», — деди Украина президенти.

У Россияга нефт маҳсулотларини сотишга рухсат беришни «урушга киритилган сармоя» деб атади. Путин билан дизел ёқилғиси бўйича келишув эълон қилинганидан кейин журналистлар Трампдан Зеленскийнинг бу қарорни танқид қилгани ҳақида бир неча бор сўрашди. Бироқ Трамп изоҳ беришдан бош тортди ва фақат Россия президенти билан келишувдан мамнун эканини айтди.

АҚШ ва Украина вакилларининг Флоридадаги учрашуви

Бир неча кун олдин Украина президенти Трампнинг махсус вакили Стив Уиткофф билан телефон орқали гаплашган. Зеленскийнинг айтишича, Уиткофф унга музокараларни қайта бошлаш учун Украина делегацияси билан Флоридада учрашишни таклиф қилган. Зеленский бу ҳақда Трампнинг баёнотларидан кейин «Axios» нашрига берган 15 дақиқалик интервюсида маълум қилди.

«Америкаликлар ўзларида бир нечта таклиф борлигини айтишди. Биз эса уларни муҳокама қилиш учун боришга келишдик», — деди Украина президенти.

Унинг тушунишича, Уиткофф вакиллари Флоридадаги музокаралар натижаларини Россия томонига етказиши, кейин эса тинчлик келишувига эришишга ҳаракат қилиш учун Киевга бориши мумкин эди.

Зеленский Уиткофф ва Жаред Кушнер билан музокаралар давомида АҚШ вакиллари Россия билан дизел ёқилғиси етказиб бериш бўйича келишув масаласи кун тартибида эканини ҳеч қачон билдирмаганини таъкидлади.

«Менимча, бизнинг делегациямиздан шунчаки ниқоб сифатида фойдаланишмоқда. Бу адолатдан эмас. Ҳамкорлар бир-бирига бундай муносабатда бўлмаслиги керак. Менимча, бу кучли ҳамкорларнинг заиф қарори», — деди Зеленский кейинроқ журналистлар билан WhatsApp орқали мулоқотда.

РБК-Украина нашрининг ёзишича, Зеленский Украина томони Трамп ва Путин ўртасидаги келишув ҳақида унинг эълон қилинишидан атиги бир соат олдин хабар топганини ҳам айтган. Унинг таъкидлашича, Майамидаги музокаралар вақтида америкаликлар бу масалани тилга олмаган.

Украина, Европа учлиги, Европа Иттифоқи ва НАТО вакиллари иштирокида Флоридада ўтган учрашув ҳақида фикр билдирган Стив Уиткофф музокаралар конструктив руҳда ўтганини айтди. Унда «кескинликни камайтириш ва урушни тугатишнинг эҳтимолий йўллари» муҳокама қилинган. Трампнинг махсус вакили учрашувда муҳокама қилинган кўплаб масалалар қаторида Украинанинг қишга тайёргарлиги, энергетика тизимининг барқарорлигини таъминлаш, дон экспорти, хавфсизлик кафолатлари, шунингдек, келажакдаги эҳтимолий можаролар шароитида Украина ва Европа хавфсизлигини таъминлаш масалалари ҳам бўлганини маълум қилди.

Уиткоффнинг Х ижтимоий тармоғидаги постига кўра, учрашув якунида урушни тугатиш учун «дипломатик саъй-ҳаракатларни давом эттириш» бўйича келишувга эришилган.