Хитой Ўзбекистондаги иштирокини кенгайтирмоқда

Ўзбекистон

Марказий Осиёнинг иқтисодий жиҳатдан етакчи давлатларидан бири бўлган Ўзбекистонда Хитойнинг иқтисодий таъсири сезиларли даражада кучайиб бормоқда.

2026-йилнинг биринчи ярмида икки давлат ўртасидаги савдо ҳажми Ўзбекистон ҳукуматининг расмий маълумотларига кўра 7,7 миллиард долларни ташкил этди. Бу Хитойни Ўзбекистоннинг энг йирик савдо ҳамкорига айлантирди. Пекиннинг расмий статистикаси эса бу кўрсаткични 8,9 миллиард доллар деб қайд этган. Россия эса анча ортда қолмоқда — икки давлат ўртасидаги савдо ҳажми 5,8 миллиард долларни ташкил этган.

Хитой–Ўзбекистон қўшма корхоналари ҳамда тўлиқ Хитой капиталига тегишли компаниялар сони 2026-йилнинг биринчи ярмида 6060 тага етди. Уларнинг кўпчилиги кончилик, саноат, энергетика ва бошқа муҳим тармоқларда фаолият юритмоқда. Ўзбекистондаги Хитой компаниялари сони тез суръатларда ўсмоқда: 2022-йилда уларнинг сони 2241 та бўлган бўлса, 2024-йилга келиб 3357 тага етган. Шундан сўнг эса уларнинг умумий сони деярли икки бараварга ошди. Россия эса, 2023-йилгача Ўзбекистонда энг кўп компанияга эга давлат бўлган бўлса-да, ҳозирда унинг Марказий Осиёдаги ушбу мамлакатда фаолият юритаётган компаниялари сони 3454 тани ташкил этади.

Хитой фуқароларининг Ўзбекистонга саёҳатлари ҳам жадал суръатларда кўпаймоқда. 2026-йилнинг биринчи ярмида Ўзбекистонга 223 минг 479 нафар хитойлик ташриф буюрди. Таққослаш учун, 2025-йил давомида бу кўрсаткич 278 минг 900 нафар, ундан олдинги йилда эса атиги 74 минг 300 киши бўлган.

2025-йил ўрталарида Ўзбекистон ва Хитой қисқа муддатли ташрифлар учун визасиз тартибни жорий этганидан сўнг, бундай барча ташрифлар Ўзбекистон томонидан туризм сифатида рўйхатга олинмоқда. Бироқ хитойлик меҳмонларнинг кўпчилиги бизнес мақсадларида — учрашувлар, музокаралар ва инвестиция имкониятларини ўрганиш учун келмоқда. Шу сабабли ташриф буюрувчилар сонининг тез суръатларда ортиши иқтисодий алоқаларнинг янада кенгайишини ҳам англатади.

Қозоғистон

Қозоғистон ва Хитой молиявий интеграцияни чуқурлаштирмоқда. Икки давлат тўлов тизимларини ўзаро боғлаш ва рақамли молиявий технологиялардан фойдаланишни кенгайтиришни режалаштирмоқда. Қозоғистон Миллий банки, Хитой Халқ банки ва Хитой Саноат ва тижорат банки ўртасидаги музокаралар якунларига кўра, томонлар ўзаро QR-тўловларни жорий этиш, Хитойнинг халқаро тўлов инфратузилмасига уланиш ҳамда рақамли тенге ва рақамли юань ўртасида синов тариқасидаги ҳисоб-китобларни йўлга қўйишга келишиб олди.

Қозоғистон қишлоқ хўжалиги маҳсулотлари экспортида рекорд натижага эришди. Кучли Хитой талаби (экспортнинг қарийб 40 фоизи) ҳамда Европа бозорларидаги талаб ҳисобига зиғир уруғи экспорти тарихда илк бор 1 миллион тоннадан ошди.

Қозоғистон ва Хитой биологик хавфсизлик, микробиология ҳамда One Health ёндашуви бўйича халқаро лабораторияни ишга туширди. Лаборатория янги юқумли касалликларни ўрганиш, ҳайвонлардан одамларга юқадиган касалликларни кузатиш, молекуляр диагностика ва геном технологиялари бўйича қўшма тадқиқотларни амалга оширади. Бу Қозоғистон олимларига Хитойнинг илмий тармоқлари ва илғор технологияларидан фойдаланиш имконини беради.

Қирғизистон

Хитойнинг Саноат ва ахборот технологиялари вазирлигига маслаҳат берувчи нуфузли таҳлилий марказ — China Center for Information Industry Development Бишкекда бўлиб ўтадиган ШҲТ саммити учун Қирғизистонга юқори тоифадаги Хитойда ишлаб чиқарилган автомобилларни бепул тақдим этди.

Мазкур совға марказнинг Марказий Осиёдаги фаолиятини йўлга қўйишга хизмат қилиши кутилмоқда. Марказ аввал қирғиз мутахассислари билан ҳамкорликни бошлаш, кейинчалик эса бутун минтақага фаолиятини кенгайтиришни режалаштирмоқда.

Тожикистон

2026-йилнинг биринчи ярмида Тожикистон ва Хитой ўртасидаги савдо ҳажми қарийб 50 фоизга ошиб, 1,78 миллиард долларга етди. Шу тариқа Хитой Тожикистоннинг энг йирик савдо ҳамкорига айланди. Бироқ Пекин эълон қилган маълумотларга кўра, икки давлат ўртасидаги савдо ҳажми 2,35 миллиард долларни ташкил этган.

Хитой, шунингдек, Тожикистонга энг кўп гуманитар ёрдам кўрсатаётган давлат ҳисобланади.

2026-йилнинг биринчи ярмида Тожикистон олган 12,5 миллион долларлик ёрдамнинг қарийб олтидан бир қисми Хитой ҳиссасига тўғри келган.

Украина дронларининг Россия энергетика инфратузилмасига берган зарбалари оқибатида Тожикистон ёқилғи етказиб берувчиларни диверсификация қилишга киришди. Шу пайтгача Душанбе ёқилғининг катта қисмини Россиядан олиб келган. Эндиликда Тожикистон Хитойдан бензин ва дизель ёқилғиси импорт қилиш бўйича музокаралар олиб бормоқда. Томонлар ёқилғини Кулма чегара пункти орқали бевосита ёки қўшни давлатлар ҳудуди орқали транзит қилиш имкониятларини муҳокама қилмоқда. Шу билан бирга, Тожикистон Хитой кўмагида ўзининг нефть ва газ захираларини қидириш ишларини ҳам жадаллаштирмоқда.

Туркманистон

Хитойнинг NEW JCM компанияси Туркманистоннинг давлат газ компанияси Turkmengaz билан Дашоғуз вилоятидаги иккита компрессор станциясида жойлашган саккизта DG-90L2 газ турбинасига техник хизмат кўрсатиш бўйича шартнома имзолади.