Алишер Усмонов Европанинг санкцияларидан қандай қилиб қутулди?

Европа Иттифоқи Россияга қарши санкциялар режимини 2029 йил 22 сентябрга қадар узайтирди. Шу билан бирга, асли ўзбекистонлик бўлган тадбиркор Алишер Усмонов ва россиялик миллиардер Михаил Фридманга нисбатан чекловлар бекор қилинди. Мазкур қарор 22 сентябр куни ЕИ Кенгаши томонидан қабул қилинди.

ЕИ Кенгашининг расмий маълумотига кўра, мазкур санкция режими Украинанинг ҳудудий яхлитлиги, суверенитети ва мустақиллигига путур етказишда ёки таҳдид солишда айбланган шахслар ва ташкилотларга нисбатан қўлланади. Ушбу рўйхатдан 3 мингдан ортиқ жисмоний ва юридик шахс жой олган бўлиб, уларнинг активлари музлатилади, жисмоний шахсларга эса Европа Иттифоқи ҳудудига кириш тақиқланади.

Усмоновга қарши санкциялар қачон жорий этилган эди?

Европа Иттифоқи Алишер Усмоновга нисбатан санкцияларни 2022 йилда — Россиянинг Украинага қарши кенг кўламли босқини бошланганидан сўнг жорий қилган эди. ЕИ бу қарорини тадбиркорнинг Россия президенти Владимир Путин билан яқин алоқалари ҳамда мамлакат иқтисодиётининг муҳим тармоқларидаги иштироки билан изоҳлаган. Усмонов эса бу айбловларни рад этиб, санкциялар устидан судга шикоят қилган эди.

Европа ОАВларининг ёзишича, Усмоновни санкциялар рўйхатидан чиқариш бўйича музокаралар бир неча ой давом этган. Бу жараёнда Франция уни рўйхатдан чиқаришни фаол қўллаб-қувватлаган, Словакия ҳам мазкур масалани кўтарган.

Франция нега Усмонов масаласини ўртага ташлади?

Мазкур масала атрофида энг кўп муҳокама қилинган мавзу — Франция ва Озарбойжон ўртасидаги маҳбуслар алмашинувидир. «Reuters» агентлиги 16 сентябр куни европалик дипломатларга таяниб, Франция Усмоновни санкциялар рўйхатидан чиқариш масаласини Озарбойжонда ҳибсда сақланаётган икки нафар француз фуқаросининг тақдири билан боғлагани ҳақида хабар берди. Озарбойжон томони эса бундай босим бўлганини рад этган.

Кейинроқ «Euronews» ўз манбаларига таяниб, Ўзбекистон ва Франция расмийлари ўртасида махфий келишув бўлганини иддао қилди. Унга кўра, Озарбойжон икки француз фуқаросини озод қилиши, эвазига эса Усмонов санкциялардан озод этилиши кўзда тутилган. Бироқ Франция расмийлари бундай келишув мавжудлигини очиқ тасдиқламаган.

Михаил Фридман ҳам санкциялардан озод қилинди

Усмонов билан бир қаторда россиялик яна бир миллиардер Михаил Фридман ҳам ЕИ санкцияларидан чиқарилди. Унинг масаласини асосан Люксембург кўтарган. Тадбиркорнинг ушбу мамлакатга қарши 16 миллиард долларлик даъво аризаси киритгани бунга асосий сабаблардан бири сифатида кўрилмоқда. Фридман 2024 йилда активлари музлатиб қўйилгач, дастлаб Люксембургга қарши, кейинроқ Нидерландия ва Буюк Британия устидан ҳам ҳуқуқий даъволар очган эди.

«Reuters» ва «Euronews» маълумотларига кўра, Словакия Фридманни санкциялар рўйхатида сақлаб қолишга қарши чиққан, Люксембург эса «Агар Усмонов чиқарилса, Фридман ҳам чиқарилиши керак» деган позицияни илгари сурган.

Нега санкциялар бирданига уч йилга узайтирилди?

Одатда Европа Иттифоқи санкцияларнинг мазкур қисмини ҳар олти ойда қайта кўриб чиқар эди. Бироқ 2026 йилнинг сентябр ойида Усмонов ва Фридман масаласидаги келишмовчиликлар сабабли қарор қабул қилиш жараёни мураккаблашди. ЕИ элчилари санкцияларни дастлаб бор-йўғи етти кунга узайтиришган, кейин эса бирданига уч йиллик муддатга келишиб олишган. ЕИ Кенгашининг расмий қароридан сўнг ушбу шахсий санкциялар режими 2029 йилнинг 22 сентябрига қадар амал қиладиган бўлди.

Латвия Усмонов ва Фридманга алоҳида санкция жорий қилди

Европа Иттифоқининг умумий рўйхатидан чиқарилганига қарамай, Латвия бу икки тадбиркорга нисбатан миллий даражада алоҳида санкциялар жорий қилди. Латвия ҳукумати 22 сентябр куни тегишли қарорни қабул қилган. Ҳужжатга кўра, Усмонов ва Фридманга нисбатан молиявий чекловлар ва Латвия ҳудудига кириш тақиқи белгиланган.

Латвия ҳукумати 23 сентябрда ЕИнинг умумий санкциялар режими сақлаб қолинганини, бироқ Усмонов ва Фридманга нисбатан миллий доирада ҳуқуқий чоралар кўрилганини тасдиқлади. У фақат ЕИнинг умумий рўйхатидан чиқарилди, аммо айрим давлатлар ўз чекловларини сақлаб қолмоқда.

Украина бу қарорга қандай муносабат билдирди?

Украина томони Усмонов ва Фридманнинг санкциялар рўйхатидан чиқарилишига кескин қаршилик кўрсатди. «Euronews» маълумотларига кўра, Украина президенти Володимир Зеленский ЕИ давлатларини мазкур икки тадбиркорга нисбатан чекловларни сақлаб қолишга чақирган. Украина ташқи ишлар вазири Андрей Сибига ҳам бу қарорни танқид қилган.

Алишер Усмонов ким?

Алишер Усмонов — асли ўзбекистонлик бўлиб, кейинчалик Россияда фаолият юритган йирик тадбиркор. У «USM Holdings» компанияси асосчиси сифатида танилган. Халқаро ОАВлар Усмоновнинг металлургия, кончилик, телекоммуникация ва бошқа соҳалардаги йирик бизнес манфаатлари борлигини қайд этиб келади. У 2022 йилдан буён ЕИ санкциялари остида эди ва бу қарорлар устидан мунтазам равишда ҳуқуқий шикоятлар киритиб келган.

23 сентябр куни «Euronews» Озарбойжон президенти Илҳом Алиев француз фуқароси Мартин Райанни афв этганини хабар қилди. Нашр мазкур озод қилиш жараёнини Усмоновнинг ЕИ санкцияларидан чиқарилиши билан боғлиқ яширин келишувнинг бир қисми сифатида талқин қилмоқда. Бироқ бу келишувнинг барча шартлари ва иштирокчилари ҳақидаги маълумотлар расман тасдиқланмаган