Fitch бешта хусусий банк рейтингини кўриб чиқди: иккитасиники ошди, биттасиники пасайди

Fitch Ratings 7–15 сентябрь кунлари Kapitalbank, Ipoteka-bank, TBC Bank Uzbekistan, Anorbank ва Ipak Yo‘li bank бўйича рейтинг қарорларини эълон қилди. Бешта банкдан иккитасининг рейтинги оширилди, биттасининг прогнози «Ижобий»га ўзгартирилди, яна бириники тасдиқланди. Фақат Anorbank рейтинги пасайтирилди.

Барча қарорлардаги умумий жиҳат — Fitch Ўзбекистон банклари фаолият юритаётган операцион муҳит баҳосини «b»дан «b+»га кўтарди. Агентлик буни сўнгги икки йилдаги банк ислоҳотлари, тартибга солишнинг кучайиши ва аввалдан қолган муаммолар бўйича кўрилган чоралар билан изоҳлади.

Fitch 2026 йил биринчи ярмида иқтисодиётнинг йиллик 8,5 фоизга ўсганини ҳам ижобий омил сифатида келтирган. Агентлик фикрича, яхшиланган муҳит банклар бизнесининг кенгайиши, фойда ва капитал шаклланишига ёрдам бериши мумкин.

Бироқ тизим бўйича баҳонинг яхшиланиши барча банкларнинг ҳолати бир хил дегани эмас. Якуний рейтингда ҳар бир банкнинг капитали, кредитлари сифати, ликвидлиги, ўсиш суръати ва акциядорлар кўмаги алоҳида ҳисобга олинган.

Kapitalbank: рейтинг оширилди ва кейин бекор қилинди

Fitch Kapitalbankнинг узоқ муддатли рейтингини «B»дан «B+»га, барқарорлик рейтингини эса «b»дан «b+»га оширди. Прогноз «Барқарор» этиб белгиланди.

Агентлик қарорни банкнинг йирик бизнес кўлами, юқори даромадлилиги, капитални ички манбалар ҳисобидан шакллантириш имконияти ва ликвидлик захираси билан изоҳлади. Fitch методологияси бўйича асосий капитал кўрсаткичи 2025 йил охиридаги 14,6 фоиздан 2026 йил биринчи ярмида 16,4 фоизга ошган.

Kapitalbank кредитларининг депозитларга нисбати 82 фоизни ташкил этган. Таққослаш учун, бозор бўйича ўртача кўрсаткич 137 фоиз бўлган. Ликвид активлар эса мижозлар маблағларининг қарийб 40 фоизини қоплаган.

Шу билан бирга, Fitch банк кредитларининг айрим йўналишларда тўплангани ва тез ўсишга мойиллигини риск сифатида кўрсатди. Автокредитлар ҳамон портфелнинг ярмидан кўпини ташкил этади. Хорижий валютадаги кредитлар улуши эса 41 фоиздан 46 фоизга чиқиб, бозор кўрсаткичидан юқорилаган.

Рейтинг оширилганидан кейин Fitch уни тижорий сабабларга кўра бекор қилди. Бу рейтингнинг қайта пасайтирилганини англатмайди. Агентлик бундан кейин Kapitalbank бўйича рейтинг ва мунтазам таҳлилий кузатув олиб бормайди.

Ipak Yo‘li bank: капитал ва кредитлар сифати қўллаб-қувватлади

Ipak Yo‘li bankнинг узоқ муддатли рейтинги ҳам «B»дан «B+»га оширилди. Прогноз «Барқарор», барқарорлик рейтинги эса «b+» этиб белгиланди.

Fitch банкнинг активлари сифати, капитали, даромадлилиги ва ликвидлигини мақбул деб баҳолаган. Муаммоли кредитлар улуши 2024 йил охиридаги 3,7 фоиздан 2025 йил якунида 2,9 фоизга тушган. Fitch методологияси бўйича асосий капитал кўрсаткичи эса 14,1 фоиздан 15,2 фоизга кўтарилган.

Бироқ банк кредитлари тез ўсмоқда. Портфель 2023–2025 йилларда йилига ўртача 26 фоизга кенгайган, банк тизими бўйича ўртача ўсиш эса 21 фоизни ташкил этган. Хорижий валютадаги кредитлар улуши 49 фоиз бўлиб, бозордаги 39 фоизлик кўрсаткичдан анча юқори.

Яъни ҳозирги капитал ва кредит сифати рейтингни қўллаб-қувватламоқда. Аммо тез ўсиш ва валютадаги кредитларнинг юқори улуши кейинги даврда кузатиладиган асосий рисклар бўлиб қолади.

Ipoteka-bank: рейтинг ўзгармади, прогноз яхшиланди

Ipoteka-bankнинг узоқ муддатли рейтинги «BB» даражасида тасдиқланди, прогноз эса «Барқарор»дан «Ижобий»га ўзгартирилди. Банкнинг ўз молиявий барқарорлигини ифодаловчи рейтинг ҳам «b»дан «b+»га оширилди.

Ipoteka-bank рейтингида OTP Bank томонидан кўрсатилиши мумкин бўлган ёрдам муҳим ўрин тутади. Венгрия банк гуруҳи Ipoteka-bank акцияларининг 73 фоизига эгалик қилади. Халқаро молия корпорацияси ҳам молиялаштириш линиясини акцияларга айлантириш орқали банкдан 9 фоиз улуш олган.

Банкнинг эски муаммоли кредитлари ҳамон юқори. Учинчи босқич кредитлари улуши 2024 йил ўртасидаги 23 фоиздан 2025 йил охирида 19,7 фоизга тушган. Fitch бу кўрсаткич 2026 йил охиригача 13 фоиздан пастга камайишини кутмоқда. Бу ҳозирча прогноз бўлиб, унинг бажарилиши эски муаммоли активларнинг қанчалик тез қисқаришига боғлиқ.

Капитал ҳолати эса сезиларли яхшиланган. Fitch методологияси бўйича асосий капитал кўрсаткичи 2024 йил охиридаги 12 фоиздан 2025 йил якунида 18,5 фоизга ошган. Агентлик 2026 йил охирига бориб кўрсаткич 22 фоизга яқинлашишини кутмоқда.

TBC Bank Uzbekistan: рейтинг сақланди, муаммоли кредитлар ошмоқда

TBC Bank Uzbekistanнинг узоқ муддатли рейтинги «BB-» даражасида, «Барқарор» прогноз билан тасдиқланди. Рейтингда Грузиянинг TBC Bank гуруҳи томонидан берилиши мумкин бўлган ёрдам асосий омиллардан бири ҳисобланади.

Банк Ўзбекистон банк тизими активларининг 1,4 фоизига эга бўлган нисбатан кичик рақамли банк. У таъминотсиз истеъмол кредитлари бозорида фаол ўсган: кредит портфели 2024 йилда 112 фоизга, 2025 йилда яна 44 фоизга кенгайган.

Тез ўсиш ортидан муаммоли кредитлар улуши 2024 йил охиридаги 2,2 фоиздан 2025 йил якунида 6 фоизга чиққан. Fitch 2026 йилда бу кўрсаткич 10 фоизга яқинлашиши мумкинлигини кутмоқда. Кредитлар бўйича захира харажатларининг ошиши банк даромадлилигини ҳам чеклаган.

Банкнинг асосий капитал кўрсаткичи бир йил ичида 20,8 фоиздан 15,4 фоизга тушган. Fitch фикрича, акциядорнинг капитал ва ликвидлик бўйича ёрдами бу рискларни юмшатади. Шу сабаб банкнинг рейтинги ўзгаришсиз қолдирилган.

Anorbank: бешликдаги ягона пасайиш

Anorbankнинг узоқ муддатли рейтинги «B-»дан «CCC+»га пасайтирилди. Fitch буни халқаро стандартлар бўйича ҳисобланган асосий капиталнинг жуда паст даражага тушгани ва банкнинг таваккалчилик даражаси юқорилиги билан изоҳлади.

Fitch методологияси бўйича асосий капитал кўрсаткичи 2024 йил охиридаги 4,3 фоиздан 2025 йил якунида 0,9 фоизгача камайган. Бу агентлик баҳолайдиган банклар орасидаги энг заиф кўрсаткичлардан бири. Банкнинг регулятив капитали эса 10,4 фоиз бўлиб, 10 фоизлик минимал талабдан бироз юқори қолган.

Anorbank кредит портфели 2025 йилда 50 фоизга, сўнгги тўрт йилда эса паст базадан ўн баробардан кўпроқ ўсган. Муаммоли кредитлар улуши 3 фоиздан 5 фоизга, иккинчи босқич кредитлари эса 4 фоиздан 9 фоизга ошган.

Банк кузатув кенгаши капитални тиклаш режасини тасдиқлаган. Унда акциядор томонидан 100 млрд сўм оддий капитал киритилиши ва номоддий активларни сотиш кўзда тутилган. Fitch ушбу чоралар бажарилса, асосий капитал кўрсаткичи йил охиригача тахминан 5 фоизга чиқишини кутмоқда.

Anorbank ҳам рейтинг қарори юзасидан расмий каналида муносабат билдирди. Fitch ҳисоботида банк регулятив капитал талабларини бажараётгани ва ликвидлик ҳолати етарли экани қайд этилган.

Рейтингларни қандай солиштириш керак?

Кўриб чиқилган банклар орасида Ipoteka-bankнинг «BB» ва TBC Bank Uzbekistanнинг «BB-» рейтинглари юқорироқ. Кейинги ўринда «B+» рейтинги билан Kapitalbank ва Ipak Yo‘li bank туради. Anorbankнинг «CCC+» рейтинги эса кредит риски сезиларли даражада юқори эканини англатади.

Бироқ бу рейтингларни банкларнинг оддий рейтинг жадвали сифатида қабул қилиш тўғри эмас. Ipoteka-bank ва TBC Bank Uzbekistan баҳосида уларнинг халқаро бош компаниялари кўмак бериши мумкинлиги ҳисобга олинган. Kapitalbank, Ipak Yo‘li bank ва Anorbank рейтинглари эса кўпроқ банкларнинг ўз молиявий ҳолатига таянган.

Умумий хулоса шуки, Fitch Ўзбекистон банк тизими учун операцион муҳит яхшиланганини тан олмоқда. Аммо бунинг ўзи етарли эмас. Капитал захираси, кредитларнинг сифати ва ўсиш суръати ҳар бир банк бўйича турлича натижа берган. Кейинги баҳоларда ҳам айнан шу уч омил ҳал қилувчи бўлиб қолади.