Ҳеч қандай адоват йўқ, фақат бизнес: АҚШ Ўзбекистондан нимани истайди?

АҚШ Давлат котиби Марко Рубионинг Ўзбекистонга ташрифи доирасида томонлар кўп миллиард долларлик инвестиция ва савдо битимларини имзолади. Бу Доналд Трамп маъмуриятининг ташқи сиёсатдаги устувор йўналишларига тўла мос келади. Қолаверса, Вашингтон ҳам бошқа давлатлар қатори Марказий Осиё мамлакатларини мураккаб геосиёсий танлов олдида қолдираётгани йўқ. Қўшма Штатлар бу минтақада Хитой ва Россия билан геосиёсий эмас, балки фақат иқтисодий жиҳатдан рақобатлашишини таъкидламоқда.

Рубио якшанба оқшомида Самарқандга етиб келди ва уни Ўзбекистон Президентининг қизи, Президент Администрацияси раҳбари Саида Мирзиёева кутиб олди. Ташриф давомида у Марказий Осиё давлатларининг ишбилармон доиралари ҳамда давлат мулозимлари билан учрашди.

Таҳлилчиларнинг фикрича, Рубионинг сафари ва 12 миллиард долларлик савдо-сармоявий келишувларнинг имзоланиши АҚШнинг Марказий Осиёдаги таъсирини янада кенгайтиради. Вашингтон мудофаа саноати, технологиялар ва ишлаб чиқаришда қўлланадиган муҳим фойдали қазилмалар борасида Хитойга қарамликни камайтиришга интилмоқда. «Bloomberg» маълумотига кўра, АҚШ ҳукумати анъанавий равишда Хитой ва Россиянинг таъсири кучли бўлган икки минтақа — Марказий Осиё ва Кавказда ўз иқтисодий иштирокини оширишга ҳаракат қилмоқда.

Сўнгги йилларда Американинг минтақадаги фаоллиги сезиларли даражада ошди. Хусусан, 2025 йилда Трамп Оқ уйда илк бор Марказий Осиёнинг бешта давлати раҳбарларини қабул қилган эди. Шунингдек, у Қозоғистон, Озарбойжон ва Ўзбекистон раҳбарларини декабр ойида Майамида ўтадиган G20 саммитига ҳам таклиф этган.

Рубионинг ушбу сафари арафасида АҚШ Давлат департаменти Вашингтон юқори даражадаги дипломатик алоқаларни иқтисодиёт ва хавфсизлик соҳаларидаги амалий шерикликка айлантириш ниятида эканини маълум қилди.

«Қўшма Штатлар жуда узоқ вақт давомида бор эътиборини Яқин Шарққа қаратди. Марказий Осиё эса ўзига муносиб эътибордан четда қолди», — деди юқори мартабали Америка мулозими.

Бу гап Марко Рубионинг АҚШдан жўнаб кетиши олдидан, 16 октябр куни журналистлар учун ўтказилган брифингида янграган.

АҚШ Давлат котибининг Ўзбекистонга ташрифи чоғида имзоланган битимлар авиациядан тортиб молиявий хизматлар ва тоғ-кон саноатигача бўлган кенг қамровли йўналишларни ўзига қамраб олади. Мазкур келишувлар доирасида Американинг бир қатор йирик компаниялари Ўзбекистонга катта миқдорда сармоя киритади, шунингдек, турли маҳсулот ва хизматларни етказиб беради.

Транспорт тармоғида «Uzbekistan Airways» авиакомпанияси учун двигателлар етказиб бериш бўйича «GE Aerospace» компанияси билан ҳамкорлик келишуви эълон қилинди.

Молия соҳасида эса «Franklin Templeton», «Oppenheimer & Co.», «Citigroup» ва «BlackRock» компаниялари ўзбек корхоналарининг халқаро капитал бозорларига чиқишини енгиллаштиришга қаратилган битимлар тузди.

Қолаверса, тоғ-кон саноати бўйича «ReElement Technologies» ва «Trafigura» компаниялари иштирокидаги шартномалар ҳам маълум қилинди.

«Bloomberg»нинг қайд этишича, АҚШнинг йирик молия гуруҳлари Ўзбекистондаги мавқеини ҳозирданоқ мустаҳкамлашга киришган. Масалан, «Citibank» 2025 йилда Тошкентда ўз ваколатхонасини очган бўлса, «Franklin Templeton» ҳозирда Ўзбекистон Миллий инвестиция жамғармасини бошқариб келмоқда.

Жорий йилда ушбу жамғарма Лондон ва Тошкент фонд биржаларида акцияларни бирламчи оммавий жойлаштириш (IPO) орқали 674 миллион доллар маблағ жалб қилди. Бу жараёнда «BlackRock» компанияси асосий сармоядорлар қаторидан жой олди.

Россия ва Хитой билан иқтисодий рақобат ҳақидаги саволга жавоб берар экан, Рубио АҚШ ташаббуси кенгроқ рақобат муҳитининг бир қисми эканини тан олди.

«Гап фақат рақобат ҳақида бормоқда», — деди у журналистларга ва шу билан бирга, Вашингтон минтақа давлатларини бошқа катта давлатлар билан алоқаларни узишга мажбурламоқчи эмаслигига ойдинлик киритди.

Унинг тушунтиришича, асосий мақсад — халқаро савдо учун ўз бозорларини очаётган дунёнинг исталган бурчагида Америка компаниялари эркин ишлай олишини таъминлашдан иборат.

Америка ташқи сиёсат кенгашининг катта илмий ходими ва Марказий Осиё ҳамда Кавказ институти дастурлари директори Лора Линдерман ОАВга берган интервюсида Рубионинг «C5+1» учрашувидаги иштирокининг ўзиёқ муҳим воқеа эканини таъкидлади.

Унинг сўзларига кўра, форматнинг кенгайтирилиши ҳамкорликка қўшимча туртки берган бўларди.

«Агар АҚШ ушбу форматни «C6+1»гача кенгайтириб, унга Озарбайжонни ҳам қўшганида, бу тадбирни янада каттароқ муваффақият деб баҳолаш мумкин бўларди», — дея қайд этган эди Линдерман.

Вашингтоннинг Марказий Осиёдаги таъсирини кенгайтиришнинг энг фаол тарғиботчиларидан бири республикачи сенатор Жон Кёртис ҳисобланади. У дунёнинг бошқа минтақаларида ноаниқликлар кучайиб бораётган бир шароитда, мазкур минтақадаги барқарорлик Америка манфаатлари учун ҳал қилувчи аҳамиятга эга деб ҳисоблайди. Июл ойида Кёртис Қозоғистон, Қирғизистон, Тожикистон, Туркманистон ва Ўзбекистон мустақиллигининг 35 йиллигига бағишланган Сенатнинг 816-сонли резолюцияси ҳаммуаллифларидан бирига айланди. Ҳужжатда Қўшма Штатлар ва ушбу беш давлат ўртасидаги алоқаларни кенгайтириш, ҳамкорликни мустаҳкамлаш ҳамда Марказий Осиёнинг Вашингтон учун ортиб бораётган стратегик аҳамияти алоҳида қайд этилган.

Сенаторнинг фикрича, минтақа мамлакатлари Россия ва Хитой таъсирини қандай камайтиришни ўзлари ҳал қилишлари лозим. Унинг сўзларига кўра, Қўшма Штатлар бу давлатларни геосиёсий танлов қаршисида қолдирмайди.

«Агар хоҳлашса, уларда Россия ва Хитойга янада қарамроқ бўлиш имконияти бор. Аммо агар улар бошқа йўлни танласа — ва биз, шубҳасиз, шундай қилишларига умид қиламиз — уларда Қўшма Штатларнинг шериклари ва иттифоқчиларига айланиш учун анча жозибадор имкониятлар пайдо бўлади», — дея баёнот берди Кёртис Рубионинг сафари арафасида.