Сеутада миграция инқирози: Минглаб марокашликлар Испанияга қочиб ўтди

Маҳаллий ҳукумат маълумотларига кўра, 31 июл, жума куни тонгга қадар Сеута ҳудудига 60 минг нафар Марокаш фуқароси кирган. Уларнинг аксарияти ҳаво билан тўлдириладиган баллонлар, матраслар ва бошқа қўлбола воситалардан фойдаланиб, чегарани сузиб ўтган бўлса, қолганлари қуруқлик орқали чегарани бузиб кирган.

Вазиятни Фуқаролик гвардияси, полиция ва армия ўз назоратига олишга уринмоқда. Сеутада жойлашган Испания хорижий легиони бўлинмалари эса кўчаларга зирҳли техникаларини олиб чиққан.

Сеута чегаралари бузиб ўтилди

Испания Ички ишлар вазирлигининг «DW» нашрига маълум қилишича, мамлакат ҳудудига ёпирилиб кирган марокашликларнинг асосий қисмини 30 ёшгача бўлган йигитлар ташкил этади.

Шу билан бирга, улар орасида аёллар ва ўсмирлар ҳам бор. ИИВ вакилининг сўзларига кўра, гарчи уларнинг ярмидан кўпи — аниқроғи, 37,7 минг киши жума кунининг ўзидаёқ қуруқлик орқали Марокашга қайтиб кетган бўлса-да, муҳожирлар оқими тўхтамаган.

Қолганлар эса шаҳар бўйлаб тарқалиб кетган ёки хорижликларни вақтинча сақлаш маркази олдида улкан навбат ҳосил қилган. Мазкур марказ аллақачон тўлиб-тошган: сиғими атиги 500 ўринга мўлжалланганига қарамай, у ерда ҳозиргача мингдан ортиқ одам рўйхатга олинган.

«Вояга етмаганларни жойлаштириш борасида ҳам вазият яхши эмас », — дея сўзида давом этади ИИВ вакили.

Болаларни қабул қилиш марказлари тўлиб кетгани сабабли, ҳозирда яна иккита шундай муассасани очиш устида иш олиб борилмоқда.

Испания ҳуқуқ-тартибот идоралари эса чегарани бузиб ўтганларни мажбуран чиқариб юборишга шошилмаяпти. Чунки бу масала Марокаш ҳукумати билан биргаликда, сиёсий йўл орқали ҳал этилиши керак.

Нега марокашликлар Испанияга қочмоқда?

«DW» нашри суҳбатлашган асли марокашлик муҳожирлар оиласида туғилган Мансур айни пайтда Испания фуқароси ҳисобланади. Суҳбатдошнинг таъкидлашича, унинг кўплаб қариндошлари яшайдиган Марокашда «иш топиш ўта мушкул, маошлар эса жуда паст». Шу билан бирга, одамлар Испания ва Европанинг бошқа давлатларида турмуш даражаси анча юқори эканини яхши билади.

Бунинг устига, яқинда Испанияда ноқонуний яшаб келган кўплаб хорижликлар ишлаш ёки ишсизлик нафақаси олиш ҳуқуқини қўлга киритган. «Албатта, бу ҳолат ҳам одамларни Испанияга йўл олишга ундамоқда», — деб ҳисоблайди у.

Айни пайтда Испания ва халқаро матбуотда Сеутага ёпирилиб келаётганлар учун асосий туртки бўлган яна бир омил муҳокама қилинмоқда. Яқинда Испания Олий суди яриманклавга сузиб келган шахсларни автоматик равишда, яъни суд қарорисиз мамлакатдан чиқариб юбориш (депортация қилиш) мумкин эмаслиги ҳақида қарор чиқарди. Айнан мазкур қарор муҳожирлар оқимининг кескин ошишига хизмат қилган, деган фикрлар пайдо бўлди.

Одатда, Испания судларида ишларни кўриб чиқиш жараёни жуда узоқ чўзилади. Бу эса мамлакатга ноқонуний кириб келган хорижлик фуқарога одил судловдан яшириниш ёки якунда суд қарорини ўз фойдасига ҳал қилиш учун турли баҳоналар (масалан, ўзини ватанида сиёсий, диний қарашлари ёхуд жинсий ориентацияси туфайли таъқиб қурбони бўлган деб эълон қилиш) топишга имкон беради.

Испания Олий судининг қарори

Мадридлик адвокат Хосефина Мартин «DW» нашри билан суҳбатда Олий суд 2026 йилнинг июн ойи охирида ҳақиқатан ҳам шундай қарор чиқарганини тасдиқлаган. Унинг тушунтиришича, мазкур қарор 2023 йилда Марокашдан Сеутага ўтган ва ҳеч қандай суд муҳокамасисиз Испания ҳудудидан мажбуран чиқариб юборилган бир Жазоир фуқаросининг даъво аризаси асосида қабул қилинган. Аниқроғи, суд ўз қарори билан 2000 йилдан бери амалда бўлган қонун нормасини қайта мустаҳкамлаб қўйган.

«Қонунда фақат қуруқликдаги чегарани ноқонуний кесиб ўтган шахсларгина зудлик билан чиқариб юборилиши белгиланган», — дейди адвокат.

Бунинг устига, бундай кескин чора ҳамма вақт ҳам қўлланилавермайди. У фақатгина «муайян ҳолатларда», масалан, «куч ишлатган ҳолда чегарани оммавий равишда бузиб ўтиш» кузатилгандагина амалга оширилади.

Шу билан бирга, Хосефина Мартин ҳозирги мигрантлар оқимига айнан шу суд иши асосий сабаб бўлганига шубҳа билан қарашини билдирган.

 «Испаниянинг ўзида ҳам фақат чекланган доирадаги одамлар биладиган жазоирликнинг даъвоси бўйича суд муҳокамаси ҳозирги воқеаларда ҳал қилувчи омил бўлиши мумкин эди, деб ўйламайман», — деган адвокат.

Сеута воқеаларининг сиёсий контексти

«DW» нашри Сеута атрофидаги вазиятга изоҳ сўраб мурожаат қилган Мадрид университетининг сиёсатшунослик профессори Алонсо Дуарте ҳам Олий суд қарорининг таъсирига шубҳа билан қараган. Марокашдаги сиёсий муҳитни яхши биладиган эксперт ҳозирги воқеалар «ўз-ўзидан юз бермаганини» таъкидлайди. У «ўз она тилида зўрға ўқий оладиган маҳаллий ёшлар» Испания Олий суди қарорларини таҳлил қилиб чиққан, деган фикрни ақлга сиғмайдиган ҳолат деб ҳисоблаган.

«Гап бутунлай бошқа нарсада, аниқроғи — сиёсатда», — дейди Дуарте.

Унинг таъкидлашича, айрим марокашлик миллатчилар анчадан бери Испания яриманклавига ҳудудий даъво қилиб, вақт-вақти билан бу йўналишда турли ҳаракатларни амалга оширган.

Профессорнинг фикрича, маҳаллий ёшлар орасида «чегарани осонликча кесиб ўтиш, расмийлардан ёрдам олиш ва Испанияда қолиб кетиш» мумкинлиги ҳақида ёлғон миш-мишлар тарқатиш орқали мазкур оммавий босқин атайлаб уюштирилган бўлиши мумкин. Бундай уриниш 2021 йилда, 15 минг нафар марокашлик Сеутадаги чегарани ноқонуний кесиб ўтган пайтда ҳам кузатилган.

Шу билан бирга, Алонсо Дуарте «Марокаш ҳукуматининг ўз фуқаролари оммавий равишда Испанияга қочиб ўтаётганига нисбатан ўта суст муносабати»га алоҳида эътибор қаратган.

«Шундай таассурот уйғонмоқдаки, Работ Сеутада содир бўлаётган воқеаларга кам эътибор қаратмоқда ва ҳатто Испания билан чегарага қўшимча полиция кучларини ҳам юбормаган», — дейди у.

Бироқ Испания ички ишлар вазири Фернандо Гранде Марласканинг сўзларига кўра, «Марокаш томони вазиятни барқарорлаштириш йўлида Испания билан ҳамкорлик қилишга тайёр».

Можаро қандай якун топиши мумкин?

«Катта эҳтимол билан, мазкур можаро ҳам 2021 йилги воқеалар сингари ҳеч қандай жиддий натижасиз якун топади. Муҳожирларнинг бир қисми Марокашга ўз ихтиёри билан қайтади, кимдир мажбуран депортация қилинади, яна бошқалари эса, шубҳасиз, шу ерда қолади — Сеутада яшовчи қариндошлариникидан ёки шаҳар ижтимоий хизматларидан бошпана топади», — деб ҳисоблайди эксперт.