Эрон учун АҚШнинг тинчлик режаси ҳақидаги янгиликлар фонида нефт нархи 100 доллардан пастга тушди

АҚШ Яқин Шарқдаги урушни тўхтатиш бўйича Эронга режа юборди. Бу ҳақда 24-март куни «The New York Times» газетаси икки мансабдор манбага таяниб хабар берди. 15 банддан иборат ҳужжат Покистон орқали Эрон раҳбариятига етказилган.

«The New York Times» газетасининг ёзишича, ташаббусни муҳокама қилиш учун АҚШ бир ойлик ўт очишни тўхтатишга эришишга ҳаракат қилмоқда. Режа Эроннинг ядровий дастурини тугатиш, прокси-гуруҳларни қўллаб-қувватлашни тўхтатиш ҳамда Ҳўрмуз бўғозида кемалар қатновини қайта тиклашни ўз ичига олади, деб ёзади «Reuters» Исроил ОАВларига таяниб.

Бу янгиликлар АҚШ президенти Доналд Трампнинг денгиз пиёдаларига қўшимча равишда стратегик объектлар ва чет ҳудудлардаги аэродромларни эгаллаш бўйича ихтисослашган десантчиларни минтақага жойлаштириш буйруғи ортидан пайдо бўлган янги кескинлашув хавотирларини ортда қолдирди, деб қайд этади «Trading Economics».

Исроилнинг «N12» телеканали маълумотларига кўра, режа Эроннинг ядровий қурол ишлаб чиқишдан воз кечиши ҳамда бойитилган уран захираларини Халқаро атом энергияси агентлиги (МАГАТЭ)га топширишини назарда тутади.

«Axios» нашри манбасига таяниб ёзишича, АҚШ президентининг махсус вакили Стивен Уиткофф Доналд Трампга Эрон режанинг бир қатор асосий бандларига, жумладан юқори даражада бойитилган уран захираларини топширишга рози бўлганини маълум қилган. Теҳроннинг расмий муносабати ҳозирча маълум эмас. Шунингдек, Исроилнинг ушбу тинчлик режасига қандай муносабатда экани ҳам ноаниқ. Исроил АҚШ билан бирга сўнгги тўрт ҳафта давомида Эронга зарбалар бериб келмоқда.

Трамп 23-март куни Эрон раҳбарияти билан «самарали музокаралар» бўлганини айтган. Шунингдек, у Эроннинг энергетика инфратузилмасига зарбаларни беш кунга тўхтатишга кўрсатма берган. Теҳрон эса музокаралар бўлганини рад этиб, улар «на бўлган, на мавжуд»лигини билдирган.

Эрон Ҳўрмуз бўғози орқали «дўстона бўлмаган» кемаларга рухсат берди

Шу орада Эрон ТИВ 24-март куни БМТ Хавфсизлик Кенгаши ва Халқаро денгиз ташкилотига «дўстона бўлмаган кемалар» ўз ҳаракатларини Теҳрон билан олдиндан келишиб олса, Ҳўрмуз бўғози орқали ўтиши мумкинлигини маълум қилди.

«Дўстона бўлмаган кемалар, шу жумладан бошқа давлатларга тегишли ёки улар билан боғлиқ кемалар, Эронга қарши ҳужумларда иштирок этмаган ва уларни қўллаб-қувватламаган бўлса ҳамда эълон қилинган хавфсизлик қоидаларига тўлиқ риоя қилса, Ҳўрмуз бўғози орқали хавфсиз ўтиш ҳуқуқини олиши мумкин», – дейилади ҳужжатда.

Ҳозирги вақтда жаҳон нефти ва суюлтирилган табиий газнинг тахминан 20 фоизи ўтадиган ушбу бўғоз орқали транспорт қатнови уруш шароитида деярли тўлиқ тўхтагани айтилмоқда.

Нефт нархи пасайди

Жаҳон нефт нархлари кескин пасайди, АҚШ акциялари фючерслари эса ўсишга ўтди. Бозорларда ижобий кайфият кучайишига АҚШнинг Эронга Яқин Шарқдаги узоқ давом этаётган урушни тўхтатиш бўйича 15 бандли режа юборгани ҳақидаги сиздирмалар сабаб бўлди.

Глобал эталон бўлган «Brent» нефтининг май ойи учун яқин фючерслари 25- март эрталаб 4,5 фоизга тушиб, бир баррел учун 99,8 долларга етди. Бир кун аввал эса шартномалар 4,6 фоизга қимматлашиб, 104 доллардан юқори даражада ёпилган эди. АҚШнинг «West Texas Intermediate» (WTI) нефти май ойи етказиб бериш фючерслари 3,7 фоизга пасайиб, бир баррел учун 88,9 доллар бўлди. Савдо давомида «Brent» бўйича пасайиш 7 фоизгача (97,15 доллар), «WTI» бўйича эса 6,1 фоизгача (86,72 доллар) етди.

«Фонд бозорида эса «Dow Jones Industrial Average», «Nasdaq-100» ва «S&P 500» каби асосий АҚШ индекслари фючерслари 0,7 фоизга ошди», деб хабар бермоқда «MarketWatch».

Таҳлилчилар нима дейди?

«MarketWatch»га кўра, «SPI Asset Management» бошқарувчи шериги Стивен Иннес бозор реакциясини «таниш кўринадиган, деярли сценарий бўйича ёзилгандек – биз буни аввал ҳам кўргандекмиз, бу соф қисқа муддатли реакцияларга асосланган савдодир», деб баҳолаган.

Унинг айтишича, бозор инвесторларни нефтни сотишга ва рискли активларни сотиб олишга ундамоқда, гўёки кескинлик пасайиши «чиқиш эшиги»ни кўрсатгандек. Бироқ бозорнинг фундаментал тузилиши акция инвесторлари учун енгил йўлни эмас, балки ноаниқ вазиятни кўрсатмоқда.

«Ҳозир мендан бир вақтнинг ўзида икки хил урушни нархларга киритиш талаб қилинаётгандек. Бири – газеталардаги сарлавҳалар уруши: Исроил телевидениеси бир ойлик ўт очишни тўхтатиш ғоясини илгари суради, Вашингтон кулуар дипломатиясини ишга солади, трейдерлар эса нефтни сотиб юборади ва акция фючерсларини кўтариб юборади. Иккинчиси эса ҳали ҳам давом этаётган уруш», – дея қўшимча қилади Иннес.

Сингапурдаги «Lucerne Asset Management» инвестиция йўналиши раҳбари Марк Велан эса бозор ҳозирча кўпроқ орқага қараб реакция қилаётганини, олдиндан ҳаракат қилмаётганини таъкидлаган. Унинг фикрича, томонлар ўртасида аниқ келишувлар кўринмагунча нархлар динамикаси заиф бўлиб қолади.

Унинг қўшимча қилишича, бозор иштирокчилари «тўлиқ ахборот сарлавҳаларига боғлиқ ва тезда ўзгариб кетиши мумкин бўлган нарх ҳаракатларини кузатишга эҳтиёткорлик билан ёндашмоқда».