Ҳўрмуз бўғози қамали тарихий рекордни янгилади: нефт нархи 150 долларга яқинлашди
Европа ва Осиё нефтни қайта ишлаш заводлари хом ашё учун рекорд даражадаги — баррелига 150 долларгача ҳақ тўламоқда, бу эса глобал энергия инқирози энг юқори нуқтага чиққанидан далолат беради.
Дунё бозорида физик нефт нархи 2008-йилги тарихий максимумларни янгилаб, баррелига қарийб 150 долларга етди. Эрон ва АҚШ-Исроил ўртасидаги уруш ортидан Ҳўрмуз бўғозининг ёпилиши жаҳон бозорига кунига 12 млн баррел (глобал таклифнинг 12 фоизи) нефт етказиб беришни тўхтатиб қўйди. Бу ҳолат Европа ва Осиё компаниялари ўртасида қолган эркин ресурслар, айниқса Африка ва Шимолий денгиз нефти учун кескин рақобатни келтириб чиқарди. Натижада, сешанба куни «North Sea Forties» бренди нархи 146,09 долларга кўтарилиб, мутлақ рекордни ўрнатди.
Тажрибали трейдер Ади Имсировичнинг таъкидлашича, ҳозирги нархларнинг асосий драйвери — етказиб бериш занжиридаги ваҳимадир. Инвесторлар ва заводлар келажакдаги фьючерслар эмас, балки айнан «ҳозир ва шу ерда» керак бўлган хом ашё учун исталган маблағни тўлашга тайёр. Бу эса «қоғоздаги» биржа нархлари ва реал жисмоний нефт қиймати ўртасидаги фарқни рекорд даражага ошириб юборди. Тақчиллик фонида нефт маҳсулотлари, жумладан авиаёнилғи ва дизел нархлари ҳам ўзининг тарихий чўққиларига яқинлашмоқда.
Европада авиаёқилғи нархи баррелига 226,40 доллар атрофида сақланиб қолмоқда, дизел ёнилғиси эса 203,59 долларгача кўтарилди. Бу кўрсаткичлар транспорт ва логистика харажатларининг кескин ошишига, демакки, жаҳон миқёсида инфляциянинг янги тўлқинига сабаб бўлиши муқаррар. Агар Ҳўрмуз бўғози яқин кунларда очилмаса, энергия ресурслари нархи нафақат иқтисодий, балки ижтимоий барқарорликка ҳам жиддий таҳдид сола бошлайди. Мутахассислар вазиятни «сўнгги ўн йилликдаги энг оғир энергетик қамал» деб баҳоламоқдалар.
Ёнилғи бозоридаги саросима
Европада дизел ва авиаёнилғи нархлари 2022 йилги рекордларини янгилаш арафасида турибди. Нефтни қайта ишлаш заводлари Яқин Шарқ хом ашёси ўрнига муқобил манбаларни қидиришда катта молиявий йўқотишларга учрамоқда.
Бу ҳолат нафақат авиация соҳасига, балки юк ташиш ва қишлоқ хўжалигига ҳам бевосита зарба бермоқда. Нархларнинг бундай суръатда ўсиши жаҳон иқтисодиётининг рецессияга кириши хавфини рекорд даражага оширди.
Стратегик заҳиралар етишмовчилиги
Дунёнинг етакчи давлатлари ўзларининг стратегик нефт захираларидан фойдаланишни бошлашган бўлса-да, Ҳўрмуз бўғози орқали ўтадиган улкан ҳажмнинг ўрнини тўлдириш имконсиз бўлиб қолмоқда.
Трейдерларнинг фикрича, бозордаги ваҳима фақат ҳарбий ҳаракатлар тўхтатилган ва денгиз йўллари тўлиқ очилган тақдирдагина босилиши мумкин. Унгача эса нефт нархининг 150 доллардан ошиб кетиши фақат вақт масаласи бўлиб қолмоқда.
