Италияда судялар лотерея орқали танланиши мумкин

Италияда 22—23 март кунлари умумхалқ референдуми бўлиб ўтади. Унда мамлакат фуқаролари суд тизими бошқарув кенгаши аъзоларини тасодифий танлаш, яъни лотерея усулига ўтиш таклифини овозга қўйишади. Ушбу ташаббус Бош вазир Жоржа Мелони бошчилигидаги консерватив ҳукумат томонидан илгари сурилмоқда ва бу тизимдаги гуруҳбозликни йўқотишга қаратилган.

Ислоҳотнинг стратегик йўналишлари

Мазкур ислоҳот учта муҳим стратегик йўналишни қамраб олади.

Биринчидан, судя ва прокурорлар касбий жиҳатдан бир-биридан бутунлай ажратилади.

Иккинчидан, бошқарув кенгаши иккита алоҳида мустақил органга бўлинади.

Учинчидан, тизим ходимларининг хатоларини кўриб чиқувчи янги махсус интизомий суд ташкил этилади.

Мелонининг таъкидлашича, лотерея усули турли сиёсий гуруҳлар ўртасидаги яширин келишувларни таг-туги билан йўқотади. Натижада кенгаш аъзолари ҳеч қайси сиёсий куч олдида миннатдорчилик мажбуриятини ҳис қилмайди.

«Агар биз бу сафар муваффақиятга эришмасак, бошқа бундай имконият яратилмаслиги мумкин. Адлия — Италияни ушлаб турган учта асосий устуннинг биридир, аммо биз уни узоқ йиллардан бери жиддий ислоҳ қила олмадик», — деди Мелони «RTL» радиосига берган интервюсида.

Ушбу ғоя аслида 2023 йилда вафот этган собиқ бош вазир Силвио Берлусконининг катта орзуси эди. У ўз вақтида суд тизимини сиёсий қуролга айланиб қолганликда айблаган эди.

Судя ва прокурорлар бу тизимга нега қарши?

Бироқ, тизим ичидаги кўплаб судя ва прокурорлар бу янгиликка кескин қарши чиқмоқда. Кенгашнинг собиқ вакили Девид Ермини судяларни ўз вакилларини сайлаш ҳуқуқидан маҳрум қилишни тизим ходимлари учун ҳақорат деб атади. Мухолифларнинг фикрича, тасодифий танлов натижасида билимсиз ёки етарли тажрибага эга бўлмаган шахслар юқори лавозимларга келиб қолиши хавфи мавжуд.

Шу билан бирга, 2019 йилдаги Лука Паламара билан боғлиқ йирик можаро бундай ислоҳотга эҳтиёж борлигини кўрсатмоқда. Ўшанда махфий ёзувлар орқали юқори лавозимларга одам тайинлашдаги жирканч келишувлар фош бўлган эди. Тарихга назар ташласак, қадимий Рим ва Флоренцияда ҳам лотерея усули қўлланилган. Аммо ўша даврларда элита қатлам тизимни ўз фойдасига мослаштириб олиш йўлларини барибир топган.