Ўзбекистонда валюта хатарларини бошқариш компанияси ташкил этилади

Ўзбекистонда валюта курси ва фоиз ставкалари ўзгаришидан келиб чиқадиган молиявий хатарларни бошқаришга ихтисослашган компания ташкил этилиши мумкин. Марказий банк Ўзбекистонда валюта ва фоиз хатарларини бошқариш компаниясини ташкил этишни назарда тутувчи президент қарори лойиҳасини жамоатчилик муҳокамасига қўйди.

Лойиҳа валюта ва фоиз хатарларини камайтириш, шунингдек, Ўзбекистонда ҳосила молиявий воситалар — деривативлар бозорини ривожлантиришни назарда тутади. Дериватив қиймати валюта курси, фоиз ставкаси ёки бошқа актив нархига боғлиқ бўлган молиявий шартнома ҳисобланади.

Ҳужжатга кўра, янги тузилма Валюта ва фоиз хатарларини бошқариш компанияси акциядорлик жамияти шаклида ташкил этилади. Марказий банк эса унинг фаолиятини тартибга солувчи ва назорат қилувчи ваколатли давлат органи бўлади.

Компания Иқтисодиёт ва молия вазирлиги, банклар, халқаро молия институтлари ва корхоналар билан деривативлар бўйича тўғридан-тўғри битимлар тузиши мумкин. Шунингдек, ички валюта ва пул бозорида котировкалар бериб, бозор ликвидлигини таъминлаши таклиф қилинмоқда.

Капитал 500 млрд сўм бўлади

Лойиҳага кўра, Валюта ва фоиз хатарларини бошқариш компаниясининг энг кам устав капитали 500 млрд сўм этиб белгиланади.

Шу билан бирга, Марказий банк янги компаниянинг устав капиталини шакллантириш мақсадида «Миллий клиринг маркази» АЖ устав капиталига 170 млрд сўм йўналтириши кўзда тутилган.

Компанияни давлат рўйхатидан ўтказиш ва Тошкент шаҳрида жойлаштириш 2027-йил 1-мартгача режалаштирилган. Унинг кузатув кенгашида мустақил аъзолар кўпчиликни ташкил этиши, кенгаш раиси ҳам улар орасидан сайланиши белгиланмоқда.

Тузилмага банклараро пул бозорида қатнашиш, валюта биржаси ва биржадан ташқари бозорларда чет эл валютасини сотиб олиш ва сотиш, қимматли қоғозлар чиқариш ҳамда ички ва халқаро капитал бозорларидан маблағ жалб қилиш ҳуқуқи берилиши таклиф қилинган.

Хеджирлаш босқичма-босқич мажбурий бўлади

Лойиҳада давлат улуши 50 фоиз ва ундан юқори бўлган тизимли аҳамиятга эга йирик корхоналар учун ҳам янги талаблар белгиланмоқда.

Уларнинг молиявий режаларини тасдиқлашда валюта ва фоиз хатарларини бошқариш стратегияси мавжуд бўлиши мажбурий талабга айланиши мумкин. Бу, айниқса, хорижий валютада қарз олган корхоналар учун муҳим.

Бундай корхоналарнинг хорижий валютадаги кредитларини деривативлар орқали хеджирлаш талаби босқичма-босқич жорий этилиши таклиф қилинмоқда. 2028-йил II чоракдан талаб 10 фоиз, 2029-йил IV чоракдан 15 фоиз ва 2031-йил IV чоракдан 25 фоиз этиб белгиланиши мумкин.

Хеджирлаш валюта курси ёки фоиз ставкасининг ноқулай ўзгариши натижасида юзага келадиган молиявий зарарни чеклашга хизмат қилади. Масалан, долларда кредит олган компания сўм қадрсизланган тақдирда қарз юки ошишининг олдини олиш учун дериватив битимдан фойдаланиши мумкин.